هند باید به جای آمریکا ایران را برگزیند

*شما و مرکز تحقیقات اتمی ‌مطالعات زیادی را بر مصارف صلح‌آمیز انرژی هسته‌ای انجام داده‌اید. به نظر شما تفاهم نامه همکاری اتمی ‌میان هند و آمریکا چه تأثیری دارد؟
**ابتدا این را بگویم که هنوز تفاهمی‌میان هند و آمریکا نیست چرا که کنگره آمریکا مشکلات زیادی با برنامه اتمی ‌هند دارد و فکر نمی‌کنم به نتیجه خاصی برسد. دوم این که حتی اگر این همکاری به تصویب کنگره آمریکا برسد به نظر من هیچ تغییری بر تولید الکتریسیته هند نخواهد داشت.
اگر به برنامه نیاز انرژی الکتریکی هند نگاه کنید، هند برنامه دارد که تا ۲۰۲۰ میلادی به حدود۲۰ هزار مگاوات برق برسد که تمامی ‌راکتورهای اتمی ‌ هند می‌توانند ۱۰ تا ۱۲ درصد این انرژی الکتریکی را تهیه کنند. برای این ۱۲ درصد هند رابطه خود با ایران را در سوی دیگر دارد که به هیچ‌وجه نباید آن را به خطر اندازد چرا که حتی با همکاری ۱۰۰ درصدی آمریکا، فقط ۱۲ درصد از بازار انرژی تامین می‌شود که به هیچ‌وجه عاقلانه نیست. بر همین اساس جدای از خطرات استراتژیک همگرایی با آمریکا و در بحث همکاری اقتصادی نیز سود چندانی برای هند ندارد. در حال حاضر فقط سه درصد برق هند از منابع هسته‌ای تهیه می‌شود و در طول چند دهه آینده، نگهداری از راکتور برای هند هزینه‌های زیادی در پی دارد و راکتورهای موجود کارآیی لازم را از دست خواهند داد و از همین رو اهمیت اقتصادی و سیاسی انرژی هسته‌ای هند رو به کاهش جدی است. هنوز هم خطر این کاهش مورد محاسبه جدی قرار نگرفته است.
*می‌توانید یک مثال واضح از این کاهش اهمیت بدهید؟
**برای مثال تأسیسات اتمی ‌راجستان که در دهه‌های ۸۰ و ۹۰ کار می‌کرد، در تولید الکتریسیته کارآیی بسیار پایینی داشت. حالا با گذر زمان چه انتظاری دارید که این‌گونه مراکز بتوانند در خدمت صنعت باشند؛ ضمن این که یک مرکز هسته‌ای اگر رو به فرسودگی رود، بازسازی آن کاری بسیار زمان بر و بسیار هزینه بر است. یکی از مشخصه‌های صنایع اتمی ‌هند، ناکارآمد بودن و فرسوده بودن آن است؛ ضمن این که در نظر داشته باشید مسئله الکتریسیته در هند، هزینه آن نیست، بلکه غیرقابل اعتماد بودن آن است. این معضل را چین هم دارد و از این رو آنها سرمایه‌گذاری زیادی در این زمینه می‌کنند. علاوه بر این، برای سرمایه‌گذاری، داشتن نیروی کار ارزان قیمت مطرح نیست، سرمایه‌گذار جایی سرمایه خود را خرج می‌کند که بداند می‌توان آن کار را درست انجام داد. به همین خاطر هم در هند نرم افزار و صنعت تولید آن بسیار موفق است چرا که به برق وابسته نیست اما صنایع سنگین که به برق محتاج هستند، مشکلات زیادی دارند. قطع زیاد برق، خسارت‌های زیادی در پی دارد.
*اما دولت هند هم به همین قضیه می‌پردازد. یعنی کمک به رشد اقتصادی و تهیه انرژی الکتریسیته از صنایع اتمی.
**تهیه انرژی بسیار فراتر از چند واحد کوچک تولیدی خصوصی است. بهتر است به کل بخش تولید نگاه کنید. بگذارید یک مثال بزنم. در سال ۱۹۹۴.ش عضو شورای تأمین انرژی ایالات متحده بودم. هم بازار انرژی هند را می‌شناختم و هم بازار انرژی آمریکا را و بسیار مخالف قرارداد شرکت انرون در هند بودم، اما هیچ کس توجه نکرد. طرح ما این بود که در هند به جای بالا بردن پنج درصدی انرژی الکتریسیته طبق قرارداد انرون، تعداد زیادی از تجهیزات عوض و به روز شود تا کارآیی آن بالا رود. تعقیب انرژی هسته‌ای در الکتریسیته برای جامعه کارآیی مثبتی نداشته و اوضاع را وخیم‌تر کرده است. الان نه صنایع کوچک و نه صنایع متوسط برق قابل اعتماد ندارند. صنایع بزرگ که دیگر تکلیفشان مشخص است.
*آیا شما در کل مخالف فعالیت اتمی ‌هند و همکاری‌های هند با آمریکا هستید؟
**بهتر است به کاربرد آن نگاه کنید. تأسیسات اتمی ‌در کشورهای بزرگ کاربرد دارد و به صرفه کشورهای کوچک نیست. اما پرسش این جاست که آیا این تأسیسات اتمی ‌می‌تواند نقش مثبتی در زیرساخت تولیدی کشور داشته باشد؟ در مورد هند باید بگویم که من به چند دلیل با انرژی اتمی ‌مخالفم: نخست این که هزینه آن بسیار بالاست. دوم این که با وضعیت هند حتی ساخت یک صد راکتور نمی‌تواند اعتماد تأمین انرژی را به صنعت بدهد. مشکل هند این جاست که وارد همکاری اتمی ‌با آمریکا شد، به دو دلیل؛ یکی این که تأمین انرژی داشته باشد و دوم این که در شورای امنیت سازمان ملل صاحب کرسی شود. من که فکر نمی‌کنم آمریکایی‌ها اجازه دهند حتی یک عضو با حق وتو به شورای امنیت اضافه شود. بحث همکاری اتمی ‌هند و آمریکا هم که ممکن نیست چرا که افراد زیادی در آمریکا از جمله دو کنگره موافق این کار نیستند.
بحث اتمی ‌هم یک موضع ایدئولوژیک است. بمب اتمی ‌برای آمریکا و شوروی تبدیل به این شده بود که تمام مشکلات بشری را با آن حل کنند چون قدرت آنها زیاد می‌شد. در سالهای ۱۹۴۰ هم هند تصمیم گرفت به قدرت اقتصادی تبدیل شود و یکی از نهادهای تبدیل یک کشور به مدرنیته بمب اتمی ‌بود. مشکل از این جا شروع شد که ما خواستیم مثل آمریکا و یا انگلیس شویم. فناوری را به دست آوردیم اما بدون ایدئولوژی و نتیجه این شد که برای ما بزرگی و قدرت به همراه نیاورد.
*اشاره کردید که دو کنگره آمریکا با همکاری هسته‌ای آمریکا و هند مشکل دارد و گفتید که هند به چیزهای زیادی نرسیده. چه چیز را هند از دست داده است؟
**هند رابطه خود با ایران را به خطر انداخت. فقط بحث ایران نبود و این کار بحث بازار انرژی غرب آسیا و آسیای مرکزی را خراب کرد چرا که اگر هند در این منطقه متمرکز شود، مشکلات تهیه نفت و گاز ندارد. بحث همکاری با ایران، چه در خرید گاز و چه در انتقال خط لوله، بسیار مثبت و مفید است. نه تنها قدرت استراتژیک دارد که به لحاظ اقتصادی نیز بسیار ارزان است. ایران صاحب دومین منابع غنی گاز است که دو کاربرد اصلی دارد: تولید الکتریسیته و تولید سوخت برای حمل و نقل. در حال حاضر چند شهر بزرگ و پرجمعیت هند به دلیل آلودگی هوا، به سوخت گاز مایع روی آورده‌اند. بهترین رابطه با آمریکا حتی درصدی از مشکلات بازار انرژی ما را حل نمی‌کند.
*پس به نظر شما خراب کردن روابط با ایران به خاطر آمریکا به صرفه نیست؟
**یک بحث استراتژیک این جا مطرح می‌شود. در زمان حکومت «تاراپور» در هند، روابط هند و آمریکا بسیار عالی بود و آمریکایی‌ها قول تهیه سوخت را به هند داده بودند. پس از آن هند کاری کرد که آمریکایی‌ها دوست نداشتند اما مسبب آن آمریکایی‌ها بودند. در ۱۹۷۴ آمریکا ناوگان هوایی خود را به بمب اتمی ‌مجهز کرده و به اقیانوس هند فرستاد تا هند را تحت فشار قرار دهد، هند هم در پاسخ به این کار همان سال بمب اتمی ‌را آزمایش کرد. هنوز در آمریکا هیچ کس نمی‌داند که آمریکا هند را به این سمت هل داده و آنها تقصیر را گردن هند می‌اندازند. آمریکا هم در پاسخ به این کار هند را تحریم انرژی کرد. به یاد داشته باشیم که هیچ رابطه ای دائمی‌نیست. این منافع هستند که دائمی‌اند. مقامات فعلی هند روابط خوبی با آمریکا دارند و فکر می‌کنند که دائمی ‌است. اما در این روزها هند باید به سمت آنچه برود که می‌خواهد و از این رو هم باید تلاش کنند که هند آنچه می‌خواهد از ایران را به دست آورد. کاری که هند کرد خطر محض بود. اگر هند همراه آمریکا شود تا پرونده ایران در آژانس بین‌المللی انرژی اتمی ‌به شورای امنیت سازمان ملل ارجاع شود، روابط ایران و هند از بین می‌رود.
* آیا فکر می‌کنید همکاری اتمی ‌هند با آمریکا قابل مقایسه با تبادل انرژی میان ایران و هند است؟
**گاز مصرفی هند الان از شرکت بریتیش ثرمال یونیت تهیه می‌شود و هر مترمکعب آن بین ۱۳ تا ۱۴ دلار هزینه دارد. گاز مصرفی هند که از ایران قرار است بخرد حدود 5/3 تا ۴ دلار در هر مترمکعب است. این قیمت نه تنها پایین‌تر از نرم جهانی است که می‌تواند تمامی ‌انرژی مصرفی هند را پوشش دهد و از قابل اعتمادترین انرژی‌های موردنظر هند است.
همکاری خط لوله گاز هند با پاکستان و ایران فقط بحث تجاری نیست، بلکه همکاری استراتژیک این سه کشور را در منطقه افزایش می‌دهد که از قضا هر سه کشور به شدت به آن محتاج هستند.
*فکر می‌کنید که تأسیسات اتمی ‌هند قابلیت کارآیی بالاتر را دارند؟
**گزارشهایی که از تأسیسات اتمی ‌هند رسیده بسیار آزارنده است اما خوشبختانه هنوز با وضعیت اسفباری مواجه نشده ایم و حداقل هنوز حادثه‌ای چون چرنوبیل اتفاق نیفتاده است. در حال حاضر برخی از تأسیسات ما در حد استاندارد است اما برخی هم مثل آن چه در «کالپاکام» هست از وضعیت مناسبی برخوردار نیست.
*به عنوان پرسش آخر، چه قدر اتحاد هسته‌ای با آمریکا به قدرت بین‌المللی هند کمک می‌کند؟
**پیشنهاد آمریکا در حال حاضر نه به نفع هند است و نه ارزشی دارد و نه موقع مناسبی ارائه شده است؛ به ویژه این که هند در حال حاضر پیشتاز در جنبش غیرمتعهدها است. آمریکا در حال حاضر به بازرسان آژانس اجازه حضور نمی‌دهد و هند هم که جزو معاهده NPT نیست. آنچه هند الان باید انجام دهد این است که یک برنامه کاری هسته‌ای طراحی کند کاملاً هماهنگ با آنچه در دنیا اجرا می‌شود و زیر بار آپارتاید هسته‌ای نرود.