بحران افول مطبوعات در آمریکا

پروفسور حمید مولانا
آمریکایی ها نزدیک به دو قرن مطبوعات خود را یکی از ارکان مهم دموکراسی و جامعه مدنی می شمردند. در شهرهای بزرگ و کوچک روزنامه های ایالتی و محلی یکی از منابع بزرگ اطلاع رسانی و دریافت خبر برای مردم بودند. ولی چند سالی است که این شعار از جامعه آمریکا ناپدید شده است و مطبوعات آمریکا تحت فشارهای اقتصادی، سیاسی و فن آوری اطلاعاتی رو به افول است.
چند ماه قبل یکی از نویسندگان روزنامه «بالتیمورسان» به نام دیوید سیمون مقاله ای تحت عنوان «آیا اخبار روزنامه ها هنوز برای مردم اهمیت دارد؟» در مجله ای به نام «وایر» که اختصاص به فن آوری های جدید ارتباطی و اطلاعاتی دارد نوشت و در آن ادعا کرد که اخبار روزنامه به علت سوداگری و منافع مالی و مادی صاحبان مطبوعات اهمیت اجتماعی و سیاسی خود را در جامعه آمریکا از دست داده است. مقارن با انتشار این مقاله که در چند روزنامه و مجله کثیرالانتشار از جمله «واشنگتن پست» به چاپ رسید، سردبیر روزنامه «لس آنجلس تایمز» به نام جیمز اوشی به علت مخالفت با ناشر خود در مورد تقلیل بودجه هیئت تحریریه آن روزنامه محترمانه از سمت خود استعفا کرد. در سال های اخیر اعتراض روزنامه نگاران حرفه ای به ناشران خود برای عدول از سیاستگذاری خبری به نفع مطالب تفریحی یکی از مرزهای بحرانی رسانه ها را در آمریکا تشکیل می دهد.
حقیقت این است که مدت های طولانی در آمریکا بویژه از موقع صنعتی شدن این کشور در اواخر قرن نوزدهم روزنامه و خبر همیشه یک کالای تجاری بوده است و کمتر ارزش اجتماعی به خود دیده است. با تشکیل کارتل های بزرگ رسانه ای و افزایش هزینه تولید و تکثیر و توزیع مطبوعات جنبه انتفاعی و سوداگری مطبوعات اولویت اصلی پیدا کرد و مرگ و زندگی روزنامه ها بر مبنای بازار و ارائه کالای مناسب خبری و حداکثر سود شکل گرفت. ادامه نشر و بقای روزنامه ها مستقیما به درآمد هنگفت از آگهی های تجارتی وابسته شد و تیراژ بالا در بین طبقات مرفه جامعه قیمت آگهی ها را تعیین کرد و برای توسعه تیراژ مطبوعات و جلب همگانی مطبوعات به نشر مطالب ساده تفریحی یا جنجالی مورد علاقه مخاطبان گرایش پیدا کردند. با ظهور رادیو و تلویزیون به عنوان یک رسانه شبانه روزی نه تنها مفهوم و تعریف خبر در روزنامه ها تغییر یافت بلکه گرایش مردم عادی برای دریافت خبر و اطلاعات به رادیو و تلویزیون افزایش یافت. در چند سال اخیر به علت توسعه شبکه اینترنت و منابع اطلاعاتی و خبری متنوع و ماهواره ای عادت اطلاع گیری شهروندان تغییر کلی یافته است و جابه جایی هزینه های آگهی در بین رسانه ها بویژه تلویزیون و اینترنت همراه با بی اعتمادی مردم به اخبار سیاسی و روزانه توسط دولتمردان و روزنامه نگاران یک افول جدی و مطبوعاتی به وجود آورده است.
نتیجه اینکه تعداد روزنامه ها و مجلات خبری آمریکا که ثقل اصلی روزنامه نگاری حرفه ای این کشور را تشکیل می دهد، در حال نزول است.
ج.لیب لینگ یکی از منتقدان آمریکا در کتاب «مطبوعات» که مجموعه ای از مقالات او در مجله «نیویورکر» بود و در دهه 1950انتشار یافت آزادی مطبوعات در آمریکا را آزادی صاحبان روزنامه نامید و نه آزادی مطبوعات به معنای آزادی افراد و جامعه در توانایی بیان عقاید و خواسته های خود از طریق رسانه های جمعی. او به درستی به دو موضوع پی برد: اول اینکه انتشار روزنامه در عصر مدرن سرمایه هنگفت لازم دارد و کار هرکسی نیست، و دوم اینکه کسانی که صاحب روزنامه هستند از این آزادی بیان به طور شخصی و دسته جمعی استفاده می کنند و مطبوعات را در کنترل خود دارند. دسترسی عادلانه مردم و حتی روشنفکران و نخبگان جامعه به مطبوعات و استفاده از آن کاری مشکل و حتی غیرممکن شده است.
من خود در 50سال گذشته در آمریکا شاهد این جابه جایی قدرت بودم. بخاطر دارم در دهه 1950که در چند روزنامه در ایالات کالیفرنیا، فلوریدا، و ایلینوی (شیکاگو) مقاله می نوشتم، مطبوعات نسبت به امروز متنوع و انگیزه حرفه روزنامه نگاری در بین اهل رسانه بسیار بالا بود. در دانشکده روزنامه نگاری مریل در دانشگاه نورث وسترن (شیکاگو) که بهترین و معروف ترین مرکز آموزش روزنامه نگاری در آمریکاست انگیزه همکلاسان ما یک انگیزه کاملا حرفه ای بود. امروز عمر روزنامه نگاری نسبت به حرفه های دیگر اطلاع رسانی و رسانه ای در آمریکا و به طور کلی در دنیا کوتاه تر شده است. در آمریکا حرف اول و آخر را مدیران «وال استریت» می زنند نه سردبیران و روزنامه نگاران مطبوعات. بحران های جدید اقتصادی و مالی و سیاسی نیز لطمه بسیار زیادی به مطبوعات آمریکا وارد کرده است:
ارزش سهام بنگاه ها و شرکت های عمومی و مستقل که مالکیت روزنامه های مسلط آمریکا را به عهده دارند در چند سال اخیر 42درصد کاهش یافته است. تیراژ روزنامه «واشنگتن پست» یکی از نشریات اصلی و تاثیرگذار آمریکا در هفت سال اخیر 14درصد تقلیل پیدا کرده و این سازمان و بنگاه تجارتی رسانه ای اکنون خود را به نام «شرکت آموزش و رسانه ای» معرفی کرده و سود اصلی آن از شرکت وابسته به آن به نام «استنلی کاپلان» که یک بنگاه آموزشی است تامین می گردد. درآمد آگهی های آمریکا نیز از روزنامه و تلویزیون متوجه اینترنت شده است. در سال گذشته (2007) درآمد آگهی روزنامه ها در آمریکا 9درصد تقلیل یافت در حالی که در نیمه اول همین سال درآمد آگهی های تجارتی در اینترنت 26درصد افزایش یافته و به مبلغی حدود 15میلیارد دلار رسید. امروز میزان روزنامه خواندن آمریکایی ها به کمترین حد خود یعنی فقط 3 ساعت در ماه رسیده است. در نظرسنجی های اخیر 80درصد آمریکایی ها تلویزیون را منبع اصلی اخبار روز خود ذکر کردند در حالی که 23درصد اینترنت را منبع اصلی اخبار خود درباره انتخابات عمومی و ریاست جمهوری نام برده اند. جوانان آمریکا معمولا روزنامه خوان نیستند و اغلب آنها اطلاعات روزانه را از طریق اینترنت دریافت می کنند. از جوانان سنین 30 به پایین از هر پنج نفر فقط یک نفر به خواندن روزنامه علاقه دارد. خلاصه اینکه، اقتصاد آمریکا دایره مطبوعات و روزنامه ها را تنگ تر کرده است. در دهه 1950در آمریکا تعداد روزنامه های یومیه حدود 1400تخمین زده می شد. اکنون کمتر از 900روزنامه در تمام آمریکا منتشر می شود. 90درصد شهرهای آمریکا فقط یک روزنامه دارند. در سال 1958سالی که من در شیکاگو تحصیل می کردم چهار روزنامه شیکاگو تریبیون، شیکاگو دیلی نیوز، شیکاگو سان تایمز و شیکاگو امریکن منتشر می شدند اکنون فقط دو روزنامه یعنی تریبیون و سان تایمز باقی مانده است. در نیویورک 12روزنامه منتشر می شد که امروز به 3 روزنامه رسیده است که بزرگترین آنها نیویورک تایمز است. در واشنگتن نیم قرن قبل چهار روزنامه وجود داشت. امروز «واشنگتن پست» روزنامه اصلی این شهر است و روزنامه «واشنگتن تایمز» که تیراژ بسیار کمتری دارد به یک گروه مذهبی دست راستی تعلق دارد.
اعتماد عموم و اعتماد خود روزنامه نگاران به مطبوعات تقلیل یافته است. روزنامه های نیویورک تایمز و واشنگتن پست در دو سال اخیر چندین بار در صفحات خود اعتراف کرده اند که در دوره ریاست جمهوری بوش، بویژه در واقعه حمله آمریکا به عراق، فریب اطلاعات کاخ سفید را خورده و به وظایف حرفه ای خود که جست وجو و پوشش مستقل و بدون تعصب خبر باشد وفادار نبودند. بحران امروزی مطبوعات آمریکا یک شاخص بسیار مهم از بحران افول قدرت داخلی و خارجی آمریکاست؛ شاخصی که باید مورد توجه پژوهشگران، سیاستگذاران و علاقه مندان به نقش آمریکا در سطح ملی و بین المللی باشد.