گروه سیاسی ـ مازیار آقازاده: محمدعلی حسینی از سمت دستیار ویژه وزیر امور خارجه و سخنگویی این وزارتخانه برکنار شد. منوچهر متکی وزیر امور خارجه در حاشیه جلسه یکشنبه (دیروز) هیات دولت با اعلام این خبر به خبرنگاران گفت که بهزودی سخنگوی جدید دستگاه دیپلماسی جمهوری اسلامی ایران معرفی خواهد شد. همچنین متکی در مصاحبه خود از تغییرات ساختاری دیگری نیز در وزارت امور خارجه سخن گفت و تفکیک دو معاونت اروپا از آمریکا و عربی از آفریقا را از دیگر تغییرات وزارتخانه متولی سیاست خارجی کشور دانست. پیش از این منوچهر متکی طی حکمی حسینی را به معاونت حقوقی و بینالملل وزارت امور خارجه منصوب کرده بود. قبل از انتقال حسینی به معاونت جدید، عباس عراقچی عهدهدار معاونت حقوقی و بینالملل این وزارتخانه بود اما با انتصاب عراقچی به سمت سفیر جمهوری اسلامی ایران در ژاپن در اواخر سال گذشته، متکی صلاح دیده است تا سخنگوی برکنار شده را در یکی از معاونتهای این وزارتخانه به کار گمارد. البته هنوز مشخص نیست که چه کسی عهدهدار مسوولیت سخنگویی دستگاه دیپلماسی خواهد شد و تا آن زمان حسینی همچنان به وظیفه سخنگویی وزارت امور خارجه مشغول خواهد بود. حسینی علاوه بر وظیفه سخنگویی، سرپرستی معاونت آسیا، اقیانوسیه و مشترکالمنافع این وزارتخانه را نیز برعهده دارد و مشخص نیست در صورت حضور وی در سمت معاونت حقوقی و بینالملل سرنوشت سرپرستی این معاونت چه خواهد شد. خبر اعلام برکناری حسینی از سخنگویی وزارت خارجه در حالی است که وی هماکنون در یک سفر رسمی حامل پیام رئیسجمهور به هو جین تائو، رئیسجمهور چین است. حسینی بهعنوان فرستاده ویژه رئیسجمهوری اسلامی ایران صبح دیروز (به وقت محلی) وارد پکن شده است. این تغییر سخنگوی دستگاه دیپلماسی کشور در حالی است که مناقشات اخیر ایران و غرب بر سر موضوع هستهای به مراحل حساسی رسیده و امکان توافق احتمالی بر سر فرمول مذاکرات شش هفتهای بدون پیششرط و بدون حضور آمریکا و توافق طرفین بر سر انجام مذاکرات سعید جلیلی دبیر شورای عالی امنیت ملی و خاویر سولانا مسوول سیاست خارجی اتحادیه اروپا در اواخر ماهجاری نشان از تقویت رویکرد دیپلماتیک در دو طرف بحران دارد.
سوابق اجرایی محمدعلی حسینی
محمدعلی حسینی نیز همانند بسیاری دیگر از کارکنان و مدیران وزارت امورخارجه در اثر یک اتفاق و از حوزه تحقیقات دفاعی و نهاد ریاستجمهوری پا به دستگاه دیپلماسی کشور گذاشت.
این دیپلمات 47 ساله از کانون فارغالتحصیلان شبهقاره است و در سال 1361 در رشته تحصیلی علومپایه از دانشگاه بنگلور هند موفق به دریافت مدرک کارشناسی گردید. وی سپس در مقطع کارشناسی ارشد به تحصیل فیزیک تمایل نشان داد و سالهای دهه 60 را در سمتهایی چون پژوهشگر مرکز تحقیقات صنایع دفاع، کارشناس سیاسی نهاد ریاستجمهوری به خدمت گذراند. سال 1369، سالی بود که حسینی به طور رسمی وارد عرصه دستگاه سیاست خارجی شد و از سالهای 69 تا 71 در سمت معاون اداره امور نمایندگیهای خارجی مشغول به کار شد. وی سالهای 72 تا 76 را در سمت کاردار ایران در اردن و سوریه گذراند و سالهای 76 و 77 معاونت اداره اول خاورمیانه غربی و شمال آفریقا را عهدهدار شد. در سالهای دولت اصلاحات حسینی در وزارت خارجه در پستهایی چون معاون کمیته اقتصادی لبنان و دبیر شورای مشاورین وزیر و کاردار سفارت ایران در ازبکستان (84 ـ 1380) مشغول بهکار شد و همزمان با روی کار آمدن دولت نهم وی به مدیرکلی ارزیابی و نظارت ارتقا یافت. دولت نهم ترجیح داد تا 16 ماه اول فعالیت خود را همچنان با سخنگویی حمیدرضا آصفی که سخنگویی دستگاه دیپلماسی دولت اصلاحات را برعهده داشت، بگذراند و از نیمه دوم سال 1385 با مطرح شدن زمزمههایی مبنی بر کنار رفتن آصفی از سمت سخنگویی وزارت خارجه، نام حسینی بهعنوان سخنگوی جدید مطرح شد و در نهایت حسینی از پاییز 1385 سخنگویی وزارت امور خارجه را عهدهدار شد.
عملکرد حسینی در مدت 20 ماهه فعالیت خود
در سمت سخنگوی وزارت خارجه آن قدر کمحاشیه بوده است که انتصاب و برکناری زودهنگام وی چندان جلب توجه نکند. اگر حمیدرضا آصفی در مدت سخنگویی بیش از 9ساله خود تبدیل به یکی از چهرههای اصلی این وزارتخانه شده بود، اما حسینی در مدت 20 ماهه فعالیت خود بهغیر از فعالیتهای هفتگی و متداول یک سخنگو، چندان حضوری در رسانهها یا مصاحبه با خبرنگاران را در کارنامه خود ثبت نکرده است. شاید حسینی خود ترجیح داده باشد تا در دوران سخنگوییاش در وزارت خارجه همواره در حاشیه وزیر و رئیسجمهور حرکت کند، اما فعالیت حسینی در مقام مقایسه با آصفی سختی و پیچیدگیهای دیگری نیز داشت. اگر آصفی سخنگوی دستگاه دیپلماسی دولتی بود که تنشزدایی را شعار اصلی خود میدانست و رئیسجمهور آن یک فیلسوف مبادی کلام بود که همواره سعی داشت با زبان دیپلماتیک و جهانفهم سخن بگوید، حسینی سخنگوی دستگاه دیپلماسی دولتی است که سیاست اصولی آن دیپلماسی تهاجمی و مشخصه اصلی رئیس این دولت صراحت لهجه، عدم تقید به اصول دیپلماتیک و مطرح کردن سخنان جنجالی است. از این رو برعهده داشتن سخنگویی دستگاه دیپلماسی دولت نهم کار چندان آسانی نیست و ترجمه و تبدیل سخنان و سیاستهایی با ویژگیهایی برشمرده شده به زبان دیپلماتیک و جهانفهم کار چندان آسانی بهنظر نمیرسد.
تغییرات مداوم در وزارت امور خارجه
گویی بنا نیست ساختمان نهادها، سازمانها و وزارتخانههای دولت نهم حتی با وجود گذشت سه سال از شروع به فعالیت آن، ترکیب نهایی و ایدهآل خود را بیابند. وزارت امور خارجه در مدت سه سال گذشته از جمله وزارتخانههایی بوده است که بیشترین تغییر و تحول را بهخود دیده است اما هنوز موج ناشی از سنگ پرتاب شده در پاییز 1384 به درون این وزارتخانه، آرام نگرفته است و هنگام نگاه با این آب مواج نمیتوان سیمای درست و دقیق ساختار دولت نهم را مشاهده کرد. در سه سال گذشته در وزارتخارجه بیش از هفتصد تن با استناد به ماده 89 اساسنامه این وزارتخانه و به اتهام مبادرت یا عضویت در گروههای سیاسی (البته اصلاحطلب) مورد تعدیل قرار گرفته و جمعی بیش از این میزان از سازمانها و وزارتخانههای دیگر در این وزارتخانه مشغول شدهاند. با وجودی که تغییرات انجام شده در سطح مدیران و کارکنان این وزارتخانه با توجه به این حقیقت که مسوولیت اصلی وزارت خارجه نه در داخل بلکه در خارج از کشور است؛ چندان در داخل محسوس و مرئی نبوده است، اما این تغییرات به حدی بوده که حتی انتقادات بخش بزرگی از کارکنان باسابقه این وزارتخانه را برانگیخته است. علاوه بر برکناری مدیران باتجربه دولتهای پیشین، بهنظر میرسد دولت نهم حتی در حفظ و نگهداری یک کادر ثابت مدیریتی از میان چهرههای خودی نیز پایدار نیست. تغییرات پیدرپی و مکرر بینوزارتی ـ سازمانی و درون وزارتی ـ سازمانی، نشان از این واقعیت دارد که دولت نهم برخلاف گذشت سه سال از استقرار خود، نهاد ناآرامی دارد و به نظر میرسد این ناآرامی و عدم استقرار همچنان و تا پایان عمر دولت نهم باقی خواهد ماند.