چگونه ایران جنگ آمریکا در عراق را برد

ترجمه: حسن بنانج
رژیم سلطنتى که با انقلاب اسلامی ‌سرنگون شد و جمهورى اسلامی ‌که در پى این انقلاب بنیان‌گذارى شد تفاوت‌هاى فاحشى با هم داشتند. با این حال این دو حکومت در یک زمینه با هم متفق‌القول بودند: عراق بعث صدام حسین تهدیدى خطرناک و غیرقابل پیش‌بینى در مرز ایران بود.
بدین‌ترتیب شکست عراق توسط آمریکا در سال ۲۰۰۳ را باید حذف یک رقیب استراتژیک و مدرن ایران دانست (پیش از آن نیز شکست رژیم طالبان، حذف یکى دیگر از دشمنان ایران محسوب می‌شد) چنین پیشینه تاریخى این واقعیت را که ایران در تلاش براى افزایش وجهه و نفوذ خود در عراق پس از صدام است اهمیت می‌بخشد. کشور شیعه ایران یک هدیه تاریخى را دریافت کرد: سقوط رژیم بعث و رقیب تاریخى ایران، ظهور شبکه‌اى از شخصیت‌هاى مذهبى و سکولار و همچنین کرد‌ها و بخش کوچکى از سنى‌هایى که با ایران روابط نزدیکى دارند.
این رویداد کنایه‌آمیز از نظر بسیارى از ناظران غربى دور نمی‌ماند. تحولى تکرارى به وقوع می‌پیوندد: سئوال: چه کسى پیروز جنگ آمریکا در عراق بود؟
پاسخ: ایران این جنگ را برد. «پیتر گالبرایث» سفیر سابق آمریکا در کرواسى و مشاور کرد‌هاى عراق، اوضاع را چنین توصیف می‌کند: اکنون آمریکا باید بپذیرد که صدام حسین را سرنگون کرد و آن را با حکومت طرفدار ایران جایگزین نمود.
ویژگى‌هایى نظیر نظام فدرالیستى که در قانون اساسى عراق بر روى آن تاکید شده است به همراه حکومت مرکزى ضعیف و استقلال قابل ملاحظه‌اى که به مذهب اعطا شده است، بر پیروزى نسبى ایران صحه می‌گذارند. در جنوب تحت سلطه شیعیان عراق و شمال کرد که صاحب خود مختارى می‌شوند، ایران روابطى بنیادین با رهبران محلى سیاسى دارد. نقطه ضعف این قانون اساسى از نظر ایران این است که بیش از حد به کردها فرصت جولان خواهد داد و می‌تواند تاثیرات دومینویى در میان کردهاى ایران در پى داشته باشد.
اصلى‌ترین متحد ایران در عراق مجلس اعلاى انقلاب اسلامی ‌عراق است. این مجلس در سال ۱۹۸۲ با حمایت آیت‌الله خمینى با هدف فعالیت علیه صدام حسین تاسیس شد. این سرمایه‌گذارى جواب داد هر چند که نیروهاى آمریکایى آخرین ضربه را براى سقوط حکومت صدام وارد آوردند.
مجلس اعلا به عنوان عضوى از فهرست ائتلاف عراق متحد در انتخابات استانى این کشور در ماه ژانویه به پیروزى چشمگیرى دست یافت. با وجود اینکه موفقیت مجلس اعلا از حمایت‌هاى آیت‌الله سیستانى نشأت می‌گرفت، اما این سازمان به سرعت تلاش کرد تا کنترل جنوب عراق را به دست گیرد. افسران مرتبط با مجلس حفاظت از امنیت خیابان‌ها را برعهده گرفتند، شهرداران عضو این گروه نیز قرارداد‌هاى مربوط به بازسازى عراق را به امضا رساندند، همچنین وفاداران به این گروه ساماندهى ادارات دولتى را برعهده گرفتند. در همین حال شاخه نظامی‌ مجلس اعلا، سازمان بدر براى توسعه و بازسازى با در اختیار داشتن ۱۰ هزار نیرو وارد عرصه می‌شود.
ایران احتمالاً تلاش می‌کند تا از طریق مجلس اعلاى انقلاب اسلامی ‌عراق ساختار فدرالیستى در قانون اساسى عراق را مورد حمایت قرار دهد. توانایى تعامل مستقیم با شیعیان در جنوب عراق به جاى برقرارى مناسبات گسترده با یک دولت مرکزى تحت نفوذ آمریکا در راهبردهاى جمهورى اسلامی‌ایران از حمایت بیشترى برخوردار است. اما نفوذ ایران در عراق تنها در مجلس اعلا خلاصه نمی‌شود. ابراهیم جعفرى از گروه شیعه الدعوه اخیراً از ایران دیدار کرد و به گرمی ‌از سوى احمدى‌نژاد و سایر مقامات ایرانى مورد استقبال قرار گرفت. جعفرى در این دیدار از آرامگاه آیت‌الله خمینى دیدار کرد و قراردادهایى را پیرامون پروژه‌هاى ساختمانى به امضا رساند. وى همچنین قول‌هاى مساعدى از ایرانیان براى ساخت مدرسه، بیمارستان و مسجد در عراق دریافت کرد که این خود بیانگر مدلى از قدرت نرم ایران است که این کشور به منظور حمایت گروه‌هاى نزدیک به خود در عراق، در دستور کار قرار داده است.
ایران همچنین روابط مستحکمی‌با «جلال طالبانى» رئیس‌جمهور عراق و «مسعود بارزانى» حاکم منطقه کردنشین عراق دارد. طالبانى اخیراً به لس آنجلس تایمز گفت که نقشه حمله‌اى را به خاطر دارد که به منظور شکست صدام حسین با احمدى‌نژاد در میان گذاشته بود. جزئیاتى در این مورد اعلام نشد، اما احتمالاً این اتفاقى است که در زمان حضور احمدى‌نژاد در سپاه پاسداران در اواخر دهه ۸۰ رخ داده است و طالبانى به عنوان یکى از مخالفان تبعیدى عراق در تهران به سر می‌برد. ‌آیت‌الله سیستانى روابط نزدیک خود را با مقامات ایرانى حفظ می‌کند، ولى صراحتاً می‌گوید که به جمهورى اسلامی‌علاقه اى ندارد. با این حال اصرار وى به برگزارى هر چه زودتر انتخابات سال گذشته برترى اخیر شیعیان در عراق را تضمین کرد. قانون اساسى جدید عراق راه را براى ادامه این روند هموار خواهد کرد. زیرا چنین روندى از سیاست‌هاى اکثریت حمایت می‌کند. این قانون اساسى هیچ حقى براى حمایت از اقلیت‌ها قائل نشده است حتى هیچ تلاشى نیز براى دستیابى به توافقات تقسیم قدرت به سبک لبنان مبتنى بر ارتباطات قومی ‌صورت نمی‌گیرد. این به نفع ایران تمام می‌شود. به هر حال شیعیان اکثریتى بزرگ در عراق باقى مانده‌اند. بنابراین گروه‌هایى نظیر مجلس اعلا ممکن است اراده خود را بر جنوب عراق اعمال کنند و با توسل به ترکیبى از سیاست‌هاى مورد حمایت ایران و فعالیت‌هاى انتخاباتى توده‌اى در بغداد اعمال نفوذ کنند.
ایران با چالش‌هاى متعددى مواجه است. این چالش‌ها عبارتند از: امکان وقوع جنگ داخلى سنى ـ شیعى در عراق، بدگمانى‌هاى گسترده عرب‌هاى سنى، شیعیان سکولار و برخى از کردها نسبت به اقدامات ایران در عراق و تاکید آمریکا بر روى این اتهامات که ایران از فعالیت شبه‌نظامیان در عراق حمایت می‌کند. ایران و هم پیمانان عراقى‌اش هم باید از اطمینان بیش از حد به خود پرهیز کنند. عراق باید از نظر اقتصادى احیا شده و به حقوق اساسى بشر در آن احترام گذاشته شود. در غیر این صورت مخالفان سیاسى تقویت خواهند شد. مجلس اعلاى انقلاب اسلامی‌عراق و رهبر آن عبدالعزیز حکیم شاید هم اکنون از محبوبیت برخوردار باشد اما این محبوبیت تا زمانى ادامه خواهد داشت که نتایجى را در برداشته باشد.