فاطمه میر، سمبل فداکاری و مقاومت

فاطمه میر، سمبل فداکاری و مقاومت‌

خانم فاطمه میر، بدون تردید در طول 5 دهه گذشته، یکی از مرد‌می‌ترین و شناخته شده‌ترین زنان مسلمان مبارز هندی آفریقایی بوده است. وی در ماه اوت 1928 در دوربان آفریقای‌جنوبی متولد شد. او دختر موسی میر سر دبیر و روزنامه‌نگار هفته نامه‌ایندین ویوز (INDIAN Views) (56 - 1914) است، که برای مسلمانان گجراتی زبان آفریقای‌جنوبی منتشر می‌شد. نشریه‌ایندین ویوز اساساً بر مبارزه بر علیه استعمار، بویژه مبارزه هندیها بر علیه امپریالیسم انگلستان و بطور کلی مسائل مربوط به جهان اسلام تمرکز داشت.

رشد و نمو شخصیت خانم میر در محیطی کاملاً متفاوت با دختران مسلمان هم عصر خود اتفاق افتاد. پدر وی آقای موسی‌میر اصولاً فردی روشنفکر بود و برای تمامی ‌ادیان و مذاهب احترا‌می‌خاص قائل بود. موسی میرفردی مطلع و اهل مطالعه بود و به داشتن اطلاعات محدود قشری و سطحی از مباحث متداول در الهیات بسنده نمی‌کرد. وی از مذاهب دیگر مانند مسیحیت و آئین هندو اطلاعات وسیعی داشت و بخشی از دانش مذهبی خود را در طول زندگی بتدریج به دخترش منتقل نمود. از این رو فاطمه در طول مبارزات بی‌امان خود سعی داشت بین مذاهب، قومیتها، نژادها، طبقات اجتماعی و نسلهای گوناگون پلهای ارتباطی برقرار کند.

فاطمه دومین فرزند از 9 فرزند یک خانواده بزرگ که همواره عادت داشت با خاله، عمو، دایی و در جوی اسلامی ‌و معنوی و در عین‌حال آزاد و با فراغت بال در محیطی سرشار از مبارزه بر علیه تبعیض و استعمار و امپریالیزم روزگار گذراند. او در سنین جوانی وارد سیاست شد و برای مبارزه بر علیه تبعیض‌نژادی و امپریالیسم جهانی کاملاً آگاه و بیدار بود. کمک‌های شایان او به نشریه‌ایندین ویوز و مشارکت در بحثهای مختلف سیاسی از جمله موضوعاتی مانند استعمار‌زدایی و نقش مذهب در مبارزه با تبعیض نژادی، دیدگاههای خانم میر را به نحوی مطلوب شکل داد. مدتی نگذشت که فاطمه میر در محافل مختلف اجتماعی بعنوان یک زن حا‌می‌ و مدافع مستضعف و مخالف سرسخت بی‌عدالتی و مبارزی جدی برعلیه تبعیض نژادی شناخته شد و اعتبار کسب کرد.

تحصیلات عالیه آقای موسی میر و همچنین تحصیلات دانشگاهی فرزندانش خانواده میر را به عنوان یک خانواده فرهنگ دوست و اهل معرفت در میان دیگر خانواده‌های مسلمانان ساکن دوربان معرفی و متمایز کرده بود.

خانم میر در دبیرستان دخترانه دوربان تحصیل و دوره کارشناسی و کارشناسی ارشد خود را در دانشگاه ناتال در رشته جامعه‌شناسی تکمیل نمود. تحصیلات وی در زمانی که زنان کمتر به تحصیلات عالیه توجه و عنایت داشتند به شخصیت او اعتباری خاص بخشیده بود. دوره فعالیت سیاسی خانم فاطمه میر عملاً از سال 1946 و زمانی که او هنوز در آخرین سال دبیرستان تحصیل می‌کرد آغاز شد. از سال 1946 تا 1948 جامعه هندیهای مقیم دوربان برعلیه جدایی و تفرقه نژادی به مبارزه منفی دست زد. خانم میر به این موج مبارزاتی ملحق شد و کمیته مقاومت منفی دانشجویان داوطلب را تشکیل داد.

وی دوران مبارزات عملی خود را با سخنگویی این گروه آغاز کرد. در این میان مبارزین بزرگی همچون دکتر یوسف دادو که برعلیه تبعیض نژادی در صف اول مبارزین قرار داشت در کنار میر قرار گرفت. در نتیجه فاطمه میر بعنوان یک زن فعال در سیاست مبارزاتی آفریقایی‌جنوبی مطرح شد. وقتی حزب ملی‌گرایان در سال 1948 روی کار آمد و سیاستهای منفور آپارتاید را به مردم تحمیل نمود، میزان اشتغال سیاسی و مبارزاتی وی بیشتر شد. او بی‌پروا برعلیه سیاستهای آپارتاید در ملاء‌عام سخن می‌گفت لذا بدلیل تشدید فعالیتهای سیاسی، در سال 1952، بمدت سه سال از ارائه هرگونه سخنرانی برای مستمعین خود منع شد. میر یکی از اولین اتباع آفریقای‌جنوبی بود که با این شیوه منزوی شد. تلاشهای سیاسی این بانوی مبارز به حبس وی در بازداشتگاه دادگاه بخش در دوربان انجامید و عملاً او را از حضور در تمامی ‌ مجامع عمومی ‌منع نمود.

فاطمه میر بنیانگذار فدراسیون زنان آفریقای‌جنوبی است که در سال 1956 یک راهپیمایی عظیم در کنار ساختمان اتحاد (UNION BUILDING) در پرتوریا ترتیب داد. فاطمه میر مردم زیادی را برای شب زنده‌داری به بیرون محوطه زندان دوربان کشانید و برای زندانیان غذا و برخی ملزومات ساده و پیش پا افتاده فراهم نمود. او در ابتکاری دیگر یک هفته بیداری در منطقه فنیکس ناتال ترتیب داد و در این رویداد تاریخی هندیها و سیاهان را برای ذکر دعا کنار یکدیگر نشانید. این منطقه در اصل منطقه سکونت قبلی مهاتما گاندی رهبر بزرگ هند بود. ساشیلا گاندی عروس مهاتما نیز در این تجمع حضور یافت.

در دهه 1970 فاطمه میر در حرکتهای کم‌سابقه زنان مبارز و دانشجویان شرکت داشت. مبارزات سیاسی توده‌های مردم بر علیه تبعیض نژادی در آن زمان ابعاد تازه‌ای یافته بود و عملاً به کسب استقلال کشورهای موزامبیک و آنگولا از پرتغال منتهی شد. وی مجدداً در سال 1975 به خاطر انتقادهای علنی شدید علیه رژیم آپارتاید به مدت 5 سال از ایراد هرگونه سخنرانی و شرکت در همه نوع مجامع مبارزاتی منع گردید. وی در سال 1975 به اتهام کمک به برپایی تظاهرات از سوی یکی از رهبران مبارزات ضدآپارتاید به نام استیو بیکو بدون محاکمه 6 ماه به زندان محکوم شد. فاطمه مدتی از این دوره را در حبس انفرادی و در گرمای شدید و محیطی کثیف و غیربهداشتی گذراند.

در دسامبر سال 1976 فاطمه و شوهرش اسمعیل از یک سوءقصد توسط ماموران امنیتی رژیم آپارتاید به طرز معجزه‌آسایی جان سالم بدر بردند. این امر بر روحیه مبارزاتی وی کمترین خللی وارد نیاورد و مبارزه برای آزادی همچنان ادامه یافت.

وی دو بار دیگر به اتهام بر هم زدن نظم بازداشت شد. این دوره برای وی بسیار دشوار شد زیرا پسر جوانش رشید بدلیل داشتن نقش فعال در مبارزات سیاسی مردم آفریقای‌جنوبی، در سال 1976 به تبعید محکوم شد. فاطمه عملاً از دیدار روی فرزند خویش بیش از یک دهه محروم ماند.

فاطمه میر با مساعدت ایندیرا گاندی به بسیاری از دانشجویان کمک نمود تا با گرفتن بورس تحصیلی به هندوستان رفته و در آنجا در رشته‌های علوم سیاسی و پزشکی به تحصیل بپردازند. در سال 1986 دبیرستان فامبیلی را تاسیس نمود که حدود 3000 دانش‌آموز آفریقایی در آن ثبت‌نام نمود. در سال 1993 وی دبیرستان خان عیسی را تاسیس کرد تا از این رهگذر افت تحصیلی دانش‌آموزان سیاه را که از شهرکهای سیاه‌پوست‌نشین تحصیل می‌کردند جبران نماید.

میر یک تحصیلکرده فرهیخته بود. او از سال 1956 تا 1988 عضو هیئت عل‌می‌دانشگاه ناتال بود. در طول این دوره وی اعتباری بین‌المللی برای خود کسب کرده بود. میر بیش از 40 کتاب و مقالات بیشماری منتشر نمود تا علاقه وافر خود را از این طریق به مردم طبقات پایین نشان دهد. اشتیاق وافر او برای ایجاد پلی ارتباطی بین نژاد و طبقه در آثار او به چشم می‌‌خورد بر هیچکس پوشیده نیست. میر در آثار خود همواره تلاش کرده که تا مفاهمه‌ای پایدار میان مذاهب برقرار نماید.

تلاشهای وی جوائز متعددی، مانند جایزه شخصیت سال اتحادیه روزنامه‌نگاران آفریقای‌جنوبی در سال 1975، دکترای افتخاری در فلسفه از کالج‌ Swarthmore در سال 1984 را برای او به ارمغان آورد.

خانم میر در سال 1994 در صدر فهرست نمایندگان انتصاباتی در پارلمان آفریقای‌جنوبی قرار داشت، از پذیرش این مسئولیت خودداری کرد زیرا به کارهای غیردولتی علاقه داشت. ضمن اینکه او در دولت‌ ANC و در رده‌های مختلف خدمت کرد.

در ماه ‌می‌1999 او به تاسیس «گروه شهروندان ناراضی» CCG کمک کرد تا هندیها را از رای‌دادن به احزاب سفیدپوستان منصرف کند. کاری که برخی از آنها در انتخابات سال 1994 انجام داده بودند. او تلاشهای موفقی علیه احکام غیرقانونی داشت و توانست آن را به تاخیر اندازد و هنوز فعالانه در امور این جوامع حضور دارد. او همچنین عضوی فعال در راهپیمائی‌های سالهای 2001 و 2002 بود که در مقابل کنسولگری آمریکا علیه ظلم و ستم و کشتار فلسطینیان و جنگ در افغانستان، معترض بودند.

خانم میر همچنین رئیس و عضو موسس ‌2000 Jubilee بود که برای لغو بدهیهای غیرقابل پرداخت کشورهای خیلی فقیر تشکیل شد.

در سالهای اخیر خانم میر دوران سختی را گذرانده است. او پسرش رشید را در یک حادثه‌ دلخراش رانندگی از دست داد. در حالی که پس از تقریباً 20 سال یکدیگر را بازیافته بودند. سالها مبارزه، نیروی وی را تحلیل برد.

بویژه‌ این که وقتی میر در جولای سال 2000 دچار یک حمله قلبی شد، بخشی از بدن وی عملاً از کار افتاد و به ناچار در بستر بیماری افتاد.

با این وجود، این زن 78 ساله بعنوان یک مبارز مستحکم و یک قهرمان دلیر در بین توده‌های مردم باقی‌مانده است. حضور دائم وی در مبارزات سیاسی آزادیخواهانه و در عین‌حال در عرصه‌های آموزش، امور اجتماعی، کمک به ریشه‌کنی فقر و مراقبت‌های بهداشتی از او یک مسلمان نمونه ساخته که دائماً برای پیشرفت مردم تلاش می‌کند. ضمن اینکه کمکهای فراوان او نسبت به توده‌ مردم، زنان و اقشار فقیر و کم‌درآمد، نقش مهمی‌ در ارائه‌ تصویری مثبت از اسلام و مسلمانان در آفریقای‌جنوبی داشته است.

از مهمترین آثار فاطمه میر می‌‌توان به‌ چهره هندیهای ساکن آفریقای‌جنوبی، (Portrait of India South Apricans) کارآموزی یک مهاتما (که در موریس، هند و آفریقای‌جنوبی منتشر شد) (Apprenticeship of a Mahatma) نژاد و خودکشی در آفریقای‌جنوبی، (Race and Suicide in Sanat Africa) ‌اسناد یک کار شاق، (Documents of Indentured Labour) فراتر از امید،‌ (Higher than Hope)‌ اولین شرح حال تایید شده نلسون ماندلا،‌ (The first authorized biography of Nelson Mandela) گاندی ‌آفریقای‌جنوبی،‌ (The South African Gandi)‌ و راهی ‌به ‌سوی درک ایران امروز (Towards understanding of Iran today) ‌را نام برد.