چالشهای کشورهای توسعه نیافته
هادی سیلسپور
مقدمه:
تحقق اهداف متعالی یک کشور در حوزههای مختلف مستلزم شناخت و اطلاع دقیق دولتمردان و تصمیمگیران از چالشهای موجود و تلاش آنان جهت آسیبشناسی در جهت مواجهه منطقی با آن چالشها و تبدیل تهدیدها به فرصتها است. کشورهای در حال توسعه که در حال حاضر بخش عمدهای از جمعیت، وسعت و منابع طبیعی موجود در کره زمین را به خود اختصاص دادهاند سالهاست که با چالشهای توسعه یافتگی دستوپنجه نرم میکنند، اما رسیدن به اهداف مترقی و تبدیل به کشور توسعه یافته به ندرت صورت گرفته و در بسیاری از موارد فرصتها از دست رفتهاند و دولتمردان کشورهای توسعه نیافته از فراهم نمودن زمینههای مناسب برای تحقق اهداف و منافع ملی عاجز ماندهاند. در این مقاله درصددیم تا حوزههای دانش هستهای و نفت و انرژی را به عنوان دو چالش در مسیر کشورهای در حال توسعه بررسی نماییم که در پی میآید:
دانش هستهای
تکنولوژی و دانش هستهای در واقع مجموعهای از دانشهای به هم پیوستهای است که همه ابعاد مکانیک، الکترونیک، شیمی و دیگر علوم در آن نمود مییابد. انرژی هستهای یکی از انرژیهای موجود در جهان مانند انرژی بادی، آبی، گاز و نفت و... است اما در قیاس با آنها، از انرژیهای پایانناپذیر شمرده میشود که از نظر حجم تولیدی میتواند پاسخگوی نیازهای بشر باشد؛ یعنی انرژی حاصل از تبدیل ماده به انرژی برابر است با جرم ماده ضربدر سرعت نور به توان 2 که نشاندهنده انرژی زیاد حاصل از تبدیل مقدار کمی ماده به انرژی است.
تولید برق یکی از نیازهای انکارناپذیر در زندگی جامعه است که اگر با صرفهجویی اقتصادی بیشتر و آلودگی هر چه کمتر محیط زیست همراه باشد، بیگمان خواهد توانست در اقتصاد کشور نقشی به سزا بازی کند، انرژی هستهای که این دو ویژگی مهم را دارد، میتواند در این زمینه به کمک نیروگاهها بیاید و جهان را از بحران کمبود منابع فسیلی رهایی بخشد.
از این رو نیروگاه برق اتمی، اقتصادیترین نیروگاهی است که امروز در جهان ساخته میشود، پرتودهی مواد خوراکی یعنی قرار دادن ماده خوراکی در برابر مقدار مشخصی پرتوگاما به منظور جلوگیری از جوانهزنی برخی محصولات خوراکی مانند پیاز و سیبزمینی و همچنین کنترل آفات انباری، کاهش بار میکروبی و قارچی پارهای محصولات مانند زعفران و ادویه و به تاخیر انداختن روند رسیدن برخی میوهها به منظور افزایش زمان نگهداری آنها و... در بخش کودها و مطالعات مربوط به تغذیه گیاهی نیز این روش به کار گرفته میشود مانند چگونگی جذب کودها و عناصر و... بر پایه تکنیک پرتو تابی هستهای، میتوان تغییرات ژنتیکی مورد نظر را برای اصلاح تودههای گیاهی پدید آورد.
برای نمونه پاکستان که بیابانهای پهناور دارد از راه کشاورزی هستهای، گونههای پرمحصولی از گیاهان را در همین مناطق پرورش داده است، نقش تکنیکهای هستهای در پیشگیری، کنترل و تشخیص بیماریهای دامی، در تولید مثل دام، در تغذیه دام، در اصلاح نژاد دام، در بهداشت و ایمنی محصولات دامی و خوراک دام بسیار حایز اهمیت است، از آنجا که بهبود دسترسی به منابع آب یکی از زمینههای بسیار مهم توسعه به شمار میآید و از سوی دیگر بیش از یک ششم جمعیت جهان در مناطقی زندگی میکنند که دسترسی مناسبی به آب آشامیدنی بهداشتی ندارند، تکنیکهای هستهای برای شناسایی حوزههای آب زیرزیمنی، هدایت آبهای سطحی و زیرزمینی، کشف و کنترل آلودگی و کنترل و ایمنی سدها به کار میرود از این تکنیکها برای شیرین کردن آب شور و آب دریا نیز استفاده میشود. نمونههایی از کاربرد انرژی هستهای در بخش صنعت عبارت است از: فراهم آوردن چشمههای پرتوزایی کبالت برای مصارف صنعتی، تولید چشمههای ایریدیم برای کاربردهای صنعتی و بررسی جوشکاری در لولههای نفت و گاز، تولید چشمههای پرتوزا با کاربردهای گوناگون در علوم و صنعت مانند طراحی و ساخت انواع سیستمهای هستهای برای کاربردیهای صنعتی از جمله سیستمهای سطحسنجی، ضخامتسنجی، چگالیسنجی و... اندازهگیری زغال سنگ، بررسی کورههای مذاب شیشهسازی برای تعیین اشکالات آنها و... دانش هستهای با دانش پزشکی نیز پیوستگی ناگسستنی دارد و امروز دانش پزشکی بیدانش هستهای تعریف نمیشود.
صرفنظر از مزایای بسیار دانش هستهای با تاکید بر این نکته که کاربرد گسترده دانش هستهای میتواند نقطهخیزی برای توسعه اقتصادی کشورها به شمار آید، لیکن نمیتوان بهرهگیری گسترده از دانش هستهای در راستای توسعه هدفهای نظامی و ساخت جنگافزارهای ویژه کشتارجمعی از یکسو و آثار مخرب زیست محیطی ناشی از استفاده از دانش هستهای را به توسط بسیاری از کشورهای توسعهنیافته از سوی دیگر منکر شد و در این خصوص پیامدهای استفاده از دانش هستهای را به منظور تحقق اهداف نظامی در حدوث جنگهای منطقهای، بحران و تشنج در نظام بینالملل و ایجاد رعب و وحشت را باید یادآوری کرد.
در ارتباط با بهرهگیری از دانش هستهای در راستای اهداف نظامی و ساخت جنگافزارهای کشتار جمعی میتوان کشورهای پاکستان، کره شمالی و... را پیشقدم دانست. به رمز و رازهای پدیده جهانی شدن که تقریبا از صد سال پیش به شکل خفیف و از دهه 80 به شکل قویتر بروز کرده، از اهمیت بالایی برخوردار است.
نفت و انرژی
حوزه انرژی در مواردی تحت تاثیر عوامل گوناگون سیاسی یا غیرسیاسی مانند سیاست کشورهای مصرفکننده یا سرمایهگذاری فراوان در کشورهای نفتخیز در شرایط بالای قیمتهای نفت، میتواند بر ثبات بازار جهانی نفت تاثیر بگذارد و در درازمدت امنیت انرژی را تهدید کند. روند بازار در حوزه نفت و انرژی هر چند در ظاهر سرعت آرامی دارد، اما در باطن دارای شتاب قابل توجهی است که پیامدهای آن در کوتاه مدت (سه تا چهار ماه آینده) و میان مدت (سه تا چهار سال آینده) بروز خواهد کرد. تجارت به ظاهر پرسود انرژی که قیمت نفت را بشکهای 84 دلار کشانده است، وسوسه خوبی برای خیلی از کشورهایی است که دارای ذخایر و فاقد توان تولید هستند.
از این رو در آینده نه چندان دور (سه تا چهار سال آینده) با جمعی از عرضهکنندگان روبهرو هستیم که بر تعدادشان افزوده شده، اما مصرفکنندگان ثابت هستند و تنها میزان مصرفشان کمی تغییر کرده است. با بررسی نسبت عرضه و تقاضا از دیدگاه کلان و نه خرد در مییابیم که قیمت سرانه تولید هر بشکه نفت افزایش ولی میزان سود حاصل شده کاهش یافته است، سرمایهگذاری مصرفکنندگان در کشورهایی که دارای ذخایر هستند ولی توان تولید ندارند از چندی پیش افزایش یافته است که این نیز 3 نکته در خود نهفته دارد: نخست، آنکه با این کار نیروها توان و تجهیزات کشور مصرفکننده بیکار نمیماند و در کشور میزبان به کار گرفته میشود. دوم، اینکه برای خود جایگاههای مطمئن تولید انرژی ارزان فراهم میآورند و سرانجام اینکه هر چقدر تعداد تولیدکننده افزایش یابد قیمت نفت و انرژی به بهای نازلتری فروخته میشود و این باعث سلب قدرت چانهزنی تولیدکنندگان است.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
