پیمان «‌کودان کولام‌ دوم‌» در مسکو امضا نشد

پیش از دیدارمان موهان سینگ نخست‌وزیر هند از مسکو در تاریخ 11 و 12 نوامبر (20 و 21 آبان) در سال 2007 که 28 ساعت به طول انجامید، باور عمومی در دهلی‌نو بر این بود که این دیدار، در میان دستاوردهای دیگر، منجر به عقد قرارداد، کودان کولام دوم خواهد شد و طبق آن روسیه متعهد می‌شود در ساخت 4 راکتور اتمی غیرنظامی در کودان کولام واقع در تامیل نادو جنوبی، به هندوستان کمک کند.

این علاوه بر 2 نیروگاه دیگری است که طبق قرار داد 1988 بین هندوستان و روسیه، هم‌اکنون در حال ساخت است. زمانی که کار ساخت دو نیروگاه فوق آغاز شد دولت ایالات‌متحده به ریاست کلینتون شدیداً با این قرارداد به مخالفت پرداخت. دلیل مخالفت آمریکا این بود گرچه قرارداد 1988 بیش از برقراری محدودیت‌‌های وضع شده بر تجارت صلح‌آمیز اتمی - غیرنظامی از سوی گروه تولید‌کنندگان اتمی (NSG) منعقد شده است، اما محدودیت اعمال شده عطف به ماسبق می‌شود و می‌بایست نسبت به قرارداد 1988 روسیه و هندوستان نیز اعمال شود. روسیه و دهلی‌نو با استدلال آمریکا مخالفت کرده و به کار ساخت نیروگاه ادامه دادند. آمریکا نیز دست از اعتراض کشید.

براساس پیمان همکاری‌‌های صلح‌آمیز - غیرنظامی اتمی که بین چین و پاکستان در سال 1985 به امضاء رسید، پکن متعهد شد در ساخت یک نیروگاه اتمی در چاشما که - هم‌اکنون به عنوان «‌چاشما1‌» از آن یاد می شود. به پاکستان کمک کند. آمریکا با این قرار داد مخالفت نکرد. کار ساخت این نیروگاه به اتمام رسید و هم‌اکنون در حال بهره‌برداری است.

بعدها، چین درخواست پاکستان مبنی بر ساخت نیروگاه اتمی دیگری در چاشما با نام «چاشما2‌» را پذیرفت. بر این اساس و طبق چارچوب کلی پیمان 1985، قرارداد دیگری بین این 2 کشور به امضاء رسید. دولت کلینتون با این قرارداد مخالفت کرد و خواهان احمال محدودیت‌‌های NSG بر قرارداد چاشما 2 شد. پکن و اسلام‌آباد توجهی به این اعتراض نکردند و با ظن اینکه روسیه کار ساخت هر 2 نیروگاه را در کودان کولام ادامه خواهد داد، آنها ساخت نیروگاه را ادامه دادند و دولت کلینتون دست از اعتراض کشید.

 وقتی پاکستان دریافت که روسیه قرار است طبق چارچوب کلی قرارداد 1988 4 نیروگاه اتمی دیگر برای هند بسازد، از چنین خواست در ساخت نیروگاه راکتورهای اتمی بیشتر به این کشور کمک کند. ژنرال مشرف طی یک دیدار رسمی از چین در فوریه 2006 از این کشور خواست پاکستان را در ساخت 6 نیروگاه اتمی دیگر هر کدام با ظرفیت 600 یا 900 مگاوات یاری کند.

چین در اصل با ایجاد 2 نیروگاه 300 مگاواتی موافقت کرد و متعهد شد بعدها به همراه 4 نیروگاه دیگر کار ساخت آنها را ادامه دهد. این موضوع مجدداً در مذاکرات دوجانبه ژنرال مشرف و رئیس‌جمهوری چین در حاشیه اجلاس سازمان همکاری‌‌های شانگهای (SCO) در ژوئن سال 2006 و گفت وگوهای بعدی سران 2کشور در اسلام‌آباد و پکن برای انجام مقدمات آن پیگیر شد. در دیدار هوجین تائو رئیس‌جمهوری چین از پاکستان که از 23 تا 26 نوامبر 2006 صورت گرفت، چین با ساخت 2 راکتور سنگین اتمی دیگر در چاشما با نام چاشما 3 و چاشما 4 موافقت کرد.

ژنرال مشرف و همکارانش آنقدر در مورد آغاز مراحل اجرایی ساخت نیروگاه چاشما طی دیدار آقای هوجین تائو مطمئن بودند که حتی عده‌ای از کارشناسان پاکستانی را مأمور مکان‌یابی احداث یک نیروگاه جدید کردند. اما قبل از سفر آقای هوجین تائو به اسلام‌آباد، سخنگوهای وزرای خارجه پاکستان و چین امیدهای پاکستان را مبنی بر توافق ضمنی هوجین تائو و ژنرال مشرف در مورد ساخت 2 نیروگاه اتمی دیگر، ناامید کردند.

منابع آگاه پاکستانی گفت‌وگوهای بوش رئیس‌جمهور آمریکا و هوجین تائو در حاشیه کنفرانس سازمان همکاری‌‌های اقتصادی آسیا - اقیانوسیه در ‌‌هانونی که در تاریخ 18 و 19 نوامبر سال 2006 انجام گرفته بود را دال بر تصمیم این دو درباره نساختن نیروگاه جدید در پاکستان قلمداد کردند. گمان می‌رفت در این مذاکرات دو جانبه بوش به هوجین تائو خاطر نشان کند که آمریکا ساخت 2 نیروگاه اتمی جدید از سوی چین برای پاکستان را جدای از قرارداد 1985 می‌داند و از این رو با توجه به امتناع پاکستان از قبول درخواست‌‌های کلی، آژانس بین‌المللی انرژی اتمی (IAEA) ساخت 2 نیروگاه اتمی دیگر برای پاکستان از سوی چین، باعث تشویق این کشور به همکاری نکردن با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی خواهد شد.

این منابع معتقدند با توجه به اینکه کن در ماجرای کره‌شمالی به عنوان کشوری مسئول با آمریکا، ژاپن و کره‌جنوبی همکاری کرد و نقش مثبتی در این جریان ایفا کرده و توانست کره‌شمالی را در پای میز مذاکره حاضر کند و به پاس این عملکرد مثبت، از وی تقدیر شد، بنابراین پکن این وجهه مثبت را با بی‌توجهی به درخواست‌‌های بوش در مورد نساختن 2 نیروگاه اتمی دیگر برای پاکستان مخدوش نمی‌کند. بر همین اساس چین در آخرین لحظه تغییر عقیده داد و بنا بر خواسته آمریکا کار ساخت چاشما 3 و و چاشما 4 را ادامه نداد.

در دیدار اخیر هوچین تائو از پاکستان برای همکاری بین دو کشور در زمینه انرژی اتمی چیزی وجود نداشت. در اعلامیه مشترکی که در تاریخ 26 نوامبر 2006 از سوی ژنرال مشرف و هوجین تائو صادر شد، هوجین تائو گفت: طرفین توافق کردند همکاری‌‌های خود را در بخش انرژی - اعم از انرژی‌‌های فسیلی، ذغال‌سنگ، برق، انرژی اتمی، منابع انرژی قابل تجدید، و همین‌طور در بخش منابع و معادن تقویت کنند.

هوجین تائو پس از گفت‌وگو با ژنرال مشرف در یک کنفرانس مطبوعاتی و در پاسخ به سؤالی در زمینه همکاری اتمی با پاکستان به خبرنگاران گفت: همکاری در زمینه انرژی، بخش مهمی در روابط دو کشور است. ما در زمینه تقویت همکاری در بخش انرژی به تفاهم مشترکی دست یافتیم و در آینده نیز به همکاری خود ادامه خواهیم داد. در حالی که هوجین تائو اشاره‌ای به ساخت نیروگاه اتمی جدید در آینده نکرد.