خبرهای ناخوش از جبهه غربی سازش
فضای داخلی مصر روز به روز برای غرب بویژه آمریکا نگرانکننده میشود. موضوع بیماری مبارک آن هم در حالی که کاخ سفید همه امیدهای خویش را در خاورمیانه بحرانی به این کشور دوخته است برای دولت بوش یک شوک بزرگ است. نقش رهبر کهنهکار قاهره در سرنوشت سیاست خارجی دولت بوش را میتوان با آخرین درخواستی که خانم رایس در دیدارش از قاهره تسلیم همتای خود احمد ابوالغیط کرد محاسبه کرد. در این درخواست وزیر خارجه آمریکا به صراحت گفت که مبارک محور تعیینکننده در اجلاس جهانی بوش برای خاورمیانه خواهد بود. اجلاسی که در آخرین ماههای ریاست جمهوری بوش ایالات متحده حسابهای تاریخی برای آن گشوده است. واشنگتن در حالی مصر را به عنوان تکیهگاه طرحهای سیاسی خویش برگزیده که بسیاری از نقاط اتکای این کشور در منطقه متزلزل شده است. در واقع قاهره در این مرحله نقشی را بر دوش میکشد که قرار بود بغداد یا ریاض عهدهدار آن باشند. اما مشکل اصلی آمریکاییها در تکیه بیش از حد بر این کانون استراتژیک خاورمیانه این است که موجی از چالشها آینده سیاسی مصر را فرا گرفته است. مصر امروز آبستن تحولات گوناگون است. تحولاتی که پیشبینی آن برای خود آمریکاییها هم دشوار شده است.
سیمای سیاسی این کشور به اندازهای تغییر کرده است که یکی از گزارشگران آمریکایی به تازگی در مقالهای هشدارآمیز نوشت: از مشاهده فضای قاهره شگفتزده شدم. قاهره به یک شهر اسلامی تبدیل شده است. عده زیادی از زنان حجاب بر سر دارند و حتی برخی از آنها از چادر استفاده میکنند. این خصیصه حتی در میان طبقه ثروتمند و تحصیلکرده در غرب هم دیده میشود. تظاهرات ضددولتی و تجمع حمایت از فلسطین در این کشور همیشه جریان دارد و...
آمریکاییها همواره با احتیاط در مورد اصلاحات در مصر سخن گفتهاند زیرا نمیدانند در صورت گشوده شدن دریچه بسته سیاست در این سرزمین چه خواهد شد. مثلاً آنها نمیدانند اگر مبارک تصمیم به آزادسازی بگیرد، تنها باعث عمیقتر شدن شکاف اجتماعی میشود. یا اگر فضای سیاسی را باز کند، باعث ناامن شدن حکومت خود میشود. سوابق تاریخی مصر میگوید هر 2 این سناریوها، میتواند مردم را به خیابانها بکشاند. دوباره در تاریخ معاصر مصر، ارتش برای کنترل اوضاع ورود خیابانها شده است، یکی، در سال 1977 پس از شورش خیابانی به علت غذا و دیگری در سال 1986 توسط اعضای جدید پلیس قاهره و امروز، پس از جنگ عراق، نیروهای این کشور در حالت آمادهباش و تحت تعلیمات خاص قرار دارند تا در صورت لزوم از آنها استفاده شود. البته این سؤال هم مطرح است که اگر ارتش به خاطر جانشینی مبارک یک بار دیگر به خیابانها فرستاده شود، آیا سربازان حاضر خواهند بود بر روی هموطنان مصری خود آتش بگشایند؟
کانون نگرانی آمریکا این است که مصر بهترین شرایط را برای اجرای اصلاحات سیاسی در میان جهان عرب در اختیار دارد. مصر با داشتن 75 میلیون نفر جمعیت، یک میراث تاریخی بزرگ به عنوان مرکز فرهنگ مدرن عرب، مرکز جهان عرب به شمار میرود. حتی مقام آمریکایی مذکور میگوید «مصر در واقع بلندگوی جهان عرب است.» بدون مصر در جهان عرب هیچ حرکتی به سمت دموکراسی از انرژی و نیروی کافی برخوردار نخواهد بود.
نکته قابل تأمل این است که مصریها با سست شدن پایههای قدرت 28 ساله مبارک برای بازگشت به دوران شکوهمند آزادیخواهی خویش تلاش میکند. مطبوعات مصر سابقه دموکراسی این کشور را به رخ مبارک میکشند و مینویسند پارلمان مصر در سال 1866 تأسیس و از دهه 1920 تا کودتای سال 1925 که منجر به روی کار آمدن «جمال عبدالناصر» شد، ادامه یافت.
آینده مصر برای همه بسیار مهم و حیاتی است. واشنگتن، قاهره را کانون سیاست منطقهای خویش قرار داده است. همچنان که آینده این کشور برای جهان عرب نیز مهم است، چون هر اتفاقی که در قاهره پایتخت فرهنگی ـ ژئوپولتیکی منطقه بیفتد، مطمئناً بر سایر کشورهای عرب نیز اثر میگذارد هر تغییری در مصر، منادی اتفاقاتی است که در جهان عرب خواهد افتاد.
آمریکا و شرکای غربی مصر اکنون با مشاهده این موج تغییرات تلاش میکنند که مبارک را به اصلاحات کنترل شده راضی کنند، اما او هر بار با ایفای یکی از نقشهای طلایی خود در حوادثی مانند سازش خاورمیانه، طرح اصلاحات را نیز به تأخیر انداخته است. آمریکا به تازگی نیز از مصر خواسته است تا اصلاحات سیاسی را در دستور کار قرار دهد حتی برخی گفتهاند دیدار خانم رایس را احتمالاً بر فشار سیاسی در این جهت افزوده است. اما واقعیت این است که واشنگتن به دلیل تمرکز روی پروژه سازش، برای تغییر در قاهره چندان فشار وارد نمیکند، چنان که یک عضو شورای روابط خارجی ایالات متحده میگوید «ما هیچ چیز را از مصر مطالبه نمیکنیم. ما تنها از آنها انتظار همکاری در زمینه موضوعات اطلاعاتی و امنیتی داریم. اما هیچ چیز دیگری را از آنها نمیخواهیم، حتی در مورد بخشی از میلیاردها دلاری که در آنجا خرج کردهایم نیز از آنها سؤالی نمیکنیم. فشار دیپلماسی عمومی نتایج چندان خوب و مفیدی در برنخواهد داشت.»
این بار نیز به نظر میآید که مبارک تقاضا یا فشارهای آمریکا برای امتیاز دادن قاهره به مخالفانش را به پروژه جدید سازش گره بزند. نشانه بارز آن، سخن اخیر رهبری مصر است که به صراحت اعلام کرد همه تلاشهای خویش را برای موفقیت کنفرانس پائیزه به کار خواهد بست.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
