جایگاه NPT در معاهدات بین‌المللى

 «با وجود آنکه هدف اصلى معاهده منع گسترش سلاح هاى هسته اى (NPT) در ۴۰ سال گذشته جلوگیرى از گسترش استفاده از این سلاح ها بوده است، اما به سختى مى توان گفت که این معاهده هدف اصلى خود را که همان تامین امنیت بین المللى بوده، بر آورده کرده است.» دویچه وله در تحلیلى نوشته است: «سه صفحه کاغذ براى نجات جهان از خطرات ناشى از سلاح هاى اتمى کافى نیست. در حالى چهل سال از زمان انعقاد این معاهده مى گذرد که از زمان انعقاد آن در اول ماه ژوئن سال ۱۹۶۸ ، ۱۹۱ کشور موافقت خود را با مفاد این معاهده اظهار کرده اند. این معاهده قرار بود قانون منع گسترش سلاح هاى هسته اى را به رسمیت بشناسد و ازعملکرد برخى کشورها براى دستیابى به سلاح هاى هسته اى جلوگیرى کند.
 این در حالى است که با گذشت ۴۰ سال از امضاى این معاهده نه تنها کاربرد تسلیحاتى از انرژى هسته اى تضعیف نشده است بلکه حتى در برخى موارد تقویت نیز شده است.» «از دیگر سو مفاد این معاهده در بسیارى موارد با مشکلات امنیتى بین المللى انطباق ندارد و نمى تواند راهگشاى حل مسایل بین المللى باشد. البته بعید به نظر مى رسد که وجود این معاهده بتواند در آینده نیز پاسخگوى دنیاى هسته اى باشد. یکى از مشکلاتى که درحال حاضر دنیا با آن روبروست و در نتیجه از چالش هاى پیش روى این معاهده است، آن است که در شرایط فعلى کاربردهاى نظامى و غیرنظامى تکنولوژى هسته اى به سختى از یکدیگر قابل تفکیک هستند. کشورهایى که قادر به عملى کردن یکى از این دو کاربرد باشند مطمئنا قادر خواهند بود که دومى را نیز عملى کنند.
البته طرز برخورد برخى قدرت هاى هسته اى که این معاهده را امضا نکرده اند، بسیار مشکل ساز شده است. در این مورد مى توانیم به اسراییل، هندوستان و پاکستان اشاره کنیم. هندوستان به عنوان یک قدرت هسته اى، معاهده منع گسترش سلاح هاى هسته اى را امضا نکرده است، علاوه بر آن دیگر تفاهمنامه هاى بین المللى نیز که قرار بود به عنوان مکمل تفاهمنامه منع سلاح هاى هسته اى منتشر شود، نیز به سختى توانسته اند در این زمینه راهگشا باشند. برخى از ابتکارعمل هاى خلع سلاح نیز که بین آمریکا و روسیه نیز صورت گرفته است از لحاظ زمانى و محلى محدود بوده اند. گروهى دیگر هم به دلیل سرباز زدن برخى کشورها از تصویب و امضاى آن به مرحله اجرا نرسیدند.» «تمام موارد بالا نشان مى دهد که برنامه هاى منع گسترش سلاح هاى هسته اى تاکنون موفق به ایفاى نقش خود نشده است. اکنون زمان آن رسیده است که به جاى تغییر قوانین و برنامه ها به فکر تغییر مواضع و افکار هسته اى باشیم. قوانین قرارداد هاى هسته اى باید در مورد همه کشورها به طور یکسان به مورد اجرا گذاشته شود. اظهارات برخى کهنه سربازان جنگ سرد چون هنرى کیسینجر، وزیر امورخارجه اسبق آمریکا که خواهان از بین بردن سلاح هاى اتمى آمریکا شده است نشان دهنده آن است که در مغز این افراد نیز چیزى تغییر کرده است. البته باید منتظر بازتاب و نتایج عملى مربوط به تغییر رویه و فکر برخى کشورها در قبال مسائل هسته اى و پیشنهاد راه حلى قطعى براى حل بحران هسته اى در جهان بود.»