«روحانیون مبارز» در مسیر پرشتاب تغییرات

سرگه بارسقیان
اساسنامه مجمع روحانیون مبارز تغییر کرد. این تشکل روحانی که ترکیبی از طیف چپ و جدا شده جامعه روحانیت مبارز است طی یک دهه و نیم اخیر نقش عمده‌ای در تحولات سیاسی ایران ایفا کرده و نماد جریان چپ سنتی یا خط امامی در منشور سیاسی است که پس از سال 76 با نام اصلاح‌طلبان شهره شدند. در دوره اصلاحات تعلق رئیس‌جمهور (سید‌محمد خاتمی)، رئیس مجلس ششم (مهدی کروبی) و رئیس فراکسیون دوم خرداد مجلس ششم (علی‌اکبر محتشمی‌‌پور) به این تشکل صنفی ـ سیاسی روحانی، وزن مجمع روحانیون را در طیف حاضر در قدرت سنگین‌تر کرد، اما در دوران فراغت از قدرت و مشخصاً پایان دوره ریاست جمهوری خاتمی روند تغییرات بنیادین در این تشکل آغاز شد. تغییر اساسنامه مجمع روحانیون و اعلام فعالیت پررنگ اعضای آن در مجلس خبرگان رهبری در سال آتی ـ بنابر اعلام محمد‌علی رحمانی عضو مجمع ـ طلیعه دوره جدیدی در حیات مجمع است؛ دوره‌ای که با استعفای مهدی کروبی از سمت دبیر کلی آغاز شد.
استعفای نخستین دبیرکل
مهدی کروبی نخستین دبیر کل مجمع روحانیون مبارز، پس از برگزاری انتخابات نهم که خود در آن کاندیدا بود، اعلام کرد که از مجمع روحانیون کناره‌گیری خواهد کرد. اصرار اعضای مجمع برای تجدیدنظر در تصمیم دبیرکل راه به جایی نبرد و سرانجام روز دوم مرداد 85، کروبی رسماً از سمت دبیرکلی استعفا داد. کروبی پس از اعلام نتایج مرحله اول انتخابات ریاست جمهوری با استعفا از تمام مسئولیت‌های سیاسی از جمله عضویت مجمع تشخیص مصلحت نظام و مشاور مقام معظم رهبری، از دبیر کلی و عضویت مجمع روحانیون مبارز نیز استعفا داد.
استعفای وی علاوه بر اینکه نشان دهنده اعتراض به نحوه شمارش آرا و اعلام نتایج انتخابات بود بیانگر نارضایتی‌اش از دوستانی بود که بیش از 17 سال است با آنان به فعالیت سیاسی مشغول است. وی دلیل جدا شدن از مجمع را چنین بیان کرد: به همین دلایلی که در سال 1366 با جدا شدن از جامعه روحانیت مبارزه را تشکیل دادم، امروز نیز احساس می‌کنم ضرورت دارد حزبی فراگیر‌تر از مجمع تشکیل دهم. این اعتراض به فعالان مجمع از آن رو است که در جلسه دی ماه 83 این تشکل، برخی اعضا با وجود برخی نگرانی‌ها به کاندیداتوری کروبی رأی دادند اما طی دوره تبلیغات ریاست جمهوری غیر از محتشمی‌پور و منتخب‌نیا، اسدالله کیان‌ارثی و محمد‌باقر ذاکری از اعضای شاخص مجمع، کروبی را در ستاد انتخاباتی یاری نکردند و علاوه بر آن برخی اعضای مجمع تمایل خود به کاندیدایی دیگر ـ معین یا هاشمی ـ را کتمان نکردند. کروب سرانجام در میان اصرارهای مکرر اعضای مجمع سرسختانه با پذیرش خواسته آنها مخالفت کرد و گفت: به مجمع برنمی‌گردم.
بحران «صندلی خالی»
کروبی پس از جدایی از مجمع، پایه‌های حزب جدیدی با نام «اعتماد ملی» را بنیان نهاد. مجمعی‌‌ها از آن پس چالش جدیدی به نام «حضور خالی دبیر کل» را تجربه کردند با وجود رایزنی‌‌هایی که با اعضای شاخص مجمع صورت گرفت اما این صندلی به علت امتناع اکثر آنان خالی ماند.
خاتمی پس از فراغت از مسئولیت خود اعلام کرد به عرصه اجرایی و سیاسی باز نمی‌گردد، موسوی خوئینی‌ها هم که پس از برگزاری دادگاه روزنامه «اسلام» سکوت سیاسی پیشه کرده بود تمایلی به کسب سمت دبیرکلی نشان نمی‌داد. تا اینکه مجمعی‌‌ها تصمیم گرفتند یک شب به خانه خاتمی بروند و به وی پیشنهاد دهند تا انتخاب دبیرکلی «ریاست شورای مرکزی» مجمع را به عهده بگیرد.
خاتمی مشغله فراوانی در مرکز گفت‌وگوی تمدن‌ها را دلیل رد دبیرکلی عنوان کرد اما قبول کرد تا ریاست شورای مرکزی را برعهده گیرد. جایگاه ریاست شورای مرکزی در ارکان مجمع تعریف نشده بود، از این رو اعلام شد با اعمال تغییراتی در اساسنامه، این سمت تعریف و تبیین می‌شود. هفتم شهریور بود که مجمعی‌‌ها به رسم یکشنبه‌ شب‌ها و به ریاست خاتمی جلسه‌ای تشکیل دادند و به اتفاق آرا، آیت‌الله موسوی خوئینی‌ها را به عنوان دبیرکل و قائم مقام رئیس شورای مرکزی انتخاب کردند.
تغییر اساسنامه مجمع
بلافاصله پس از انتخابات دبیرکل جدید، اصلاح و تغییر اساسنامه مجمع روحانیون مبارز در دستور کار قرار گرفت. تغییرات کلی اساسنامه در یک کمیته ویژه که اعضای آن از سوی سید‌محمد خاتمی تعیین شده، بررسی شد. اعضای این کمیته عبارتند از: موسوی‌لاری، مجید انصاری، صدوقی و ابطحی. موسوی‌لاری، وزیر سابق کشور و عضو مجمع روحانیون مبارز با بیان اینکه تغییرات در ارکان تشکیلاتی مجمع یکی از مهمترین اصلاحات اساسنامه است، گفت: «طبق این تغییر، رئیس شورای مرکزی به جای دبیر کل محسوب می‌شود و البته کمیته سیاسی و فرهنگی به عنوان دو رکن قطعی تشکیلات مجمع پیشنهاد شده است.» براساس تغییراتی که در اساسنامه مجمع صورت گرفت، به احتمال زیاد عمده اختیارات دبیرکل به رئیس شورای مرکزی داده شده و از سویی دبیرکل با اختیارات کمتری فعالیت می‌کند.
به گفته مجید انصاری، دیگر عضو مجمع، عمده‌ترین تغییر جایگزینی رئیس شورای مرکزی به جای دبیرکل است و در واقع اختیارات دبیرکل به رئیس شورا واگذار شد. همچنین برخی خبرها از افزوده شدن عضو سومی به غیر از دبیرکل و رئیس شورای مرکزی حکایت می‌کند که در صورت انتخاب وی، این عضو سوم مسئول دبیرخانه مجمع خواهد شد. با پایان اصلاح اساسنامه در آبان ماه قرار شد که هفت نفر برای تدوین مرامنامه مشخص شوند.
اساسنامه پس از تصویب باید به کمیسیون ماده 10 احزاب وزارت کشور ارجاع داده شود تا در صورت تصویب این کمیسیون، لازم‌الاجرا شود. در 10 بهمن موسوی‌لاری از عملیاتی شدن اساسنامه جدید خبر داد و گفت: با توجه به اینکه اساسنامه مجمع در جلسات قبلی به تصویب رسیده و آیین‌نامه نیز مراحل نهایی خود را طی می‌کرد، شکل‌گری کمیسیون‌های مجمع در دستور کار قرار گرفت و بر همین اساس کمیسیون فرهنگی با عضویت خاتمی و کمیسیون سیاسی با عضویت آیت‌الله موسوی خوئینی‌ها شکل گرفت. هر یک از کمیسیون‌ها با عضویت 9 نفر شکل گرفت. خاتمی در حالی در کمیسیون فرهنگی مجمع عضویت دارد که وظیفه تعیین کاندیداهای این تشکل برای انتخابات مجلس خبرگان را عهده‌دار است.
دورنمای امیدبخش
مجمع روحانیون مبارز مسیر پرشتاب فعال‌سازی تشکیلاتی ـ سیاسی را پیش گرفته است. اعلام حضور پررنگ این تشکل در انتخابات مجلس خبرگان ـ با عنایت به اینکه همراه با مجمع مدرسین و محققین حوزه علمیه قم تنها تشکل روحانی اصلاح‌طلب است ـ توپ را در انتخابات آتی در بین این دو تشکل قرار می‌دهد. از این رو انتظار می‌رود لااقل طی یک سال اخیر همگرایی بین مجمع روحانیون با دیگر احزاب اصلاح‌طلب بیشتر شود.