یالثارات پردهای دیگر در سناریوی شبیخون فرهنگی را بررسی میکند
ابتذال و تباهی روی دیگر سکه صوفیگری
مقدمه:
از پدیدههای مهم اجتماعی که در سالهای اخیر رشد بسیار گستردهای پیدا کرده است، فعالیت و شکلگیری گروههایی است که با متعصب کردن خود به مسائل عرفانی به آموزش و تمرینها و عبادتهایی میپردازند که در قالب آن انسانها بتوانند چه از لحاظ جسمی و چه از لحاظ روحی به آرامش رسیده و به قول خود از سعادت، کمال و رهایی بهرهمند شوند.
اهدافی که آنها مطرح میکنند سبب شده که بسیاری از مردم جذب آنان شوند که متاسفانه غالب آنها را جوانان تحصیلکرده و دانشجویان تشکیل میدهند. این جریان را به یک صورت عمده میتوان به دو دسته طبقهبندی کرد: یک دسته از آنها جریاناتی هستند که خودشان را متکی به یک دین زنده جهان میدانند؛ مانند فرقههای صوفیه که خود را اسلامی قلمداد میکنند، جریان یوگا، کیشنا تانترا، که متثر از دین هندو هستند و پدیدههایی مثل شاهدان یهود که خودشان را مسیحی میدانند. دسته دوم جریانی هستند که خودشان را متکی به ادیان زنده جهان نمیدانند و در طبقهبندی عرفانهای بدون خدای جای میگیرند، مثل بودا، عرفان سرخپوستی و یا در طبقهای قرار میگیرند که از آنها اصطلاحاً به عنوان عرفانها یا دینهای جدید یاد میکنند مثل: طریقیت النکار، پیروان مکتب وشو، شیطان پرستها و... مطلب دیگری از اهمیت بسیار زیادی دارد و پشت پرده این فرقهها میباشد مسائل بسیار مشکوک سیاسی است که به آنها خطدهی میکنند.
و علاوه بر آن یک نوع تعلیم و تربیتی دارند که عمده این تعالیم چیزی جز تخریب عقل و معنویت نسل جوان ندارد. یعنی با اینکه در ظاهر ادعای مباحث عرفانی، روحانی و معنوی دارند اما تأثیری در رشد معنوی و رشد عقلی آنها ندارد و آنچه که آنها مطرح میکنند سرابی بیش نیست.
این موضوع باعث شده تا جوانانی که به سمت آنها میروند دچار بحران هویت و بی اعتمادی به مسائل معنوی شوند و در این حال بازگشتشان به مسایل ناب اسلامی بسیار سخت میشود. در این راستا مصاحبهای را با آقای هادی عسگری محقق و پژوهشگر انجام دادهایم که در ادامه با آن اشاره میشود.
*یالثارات: نظر شما راجعبه گسترش عرفانهای منهای شریعت در دنیا و ایران چیست؟
**عسگری: بحران معنویت که محصول افراط در مدرنیسم و محدود کردن زندگی در پدیدههای مادی است، ضمن آنکه در جهان فراگیر شده در جامعه امروز ایران اسلامی ما نیز به سبب سایر بحرانها مثل گذر از مرحله سنت به مدرنیسم، تنگناهای اقتصادی و عدم فعالیت کافی در عرصه فرهنگ ناب اسلامی ـ که کام تشنه جوانان جویایی حقایق ناب دینی و تعالیم عالیه حضرات معصومین را سیراب نماید ـ به شکل حادتری نسبت به گذشته نمایان شده است. در این فضا بستر مناسبی مهیا گردیده تا هر که هر چه در سر دارد به عنوان عرفان و ارتباط با جهان بینهایت عرضه کرده و از گلآلود بودن محیط انواع بهرهبرداریهای ریز و درشت را به دست آورد.
البته لازم به ذکر است که در دنیای فعلی زندگی سراسر مادی شده و مردم در دنیای مادی امروز فقط سود و زیان مادی را هدفگیری میکنند. روزهای تکراری پر جنب و جوش سبب سردی روحها و آشفتگی ذهنها گردیده است آدمی به جهت از کف دادن جاذبههای معنوی قدرت پیش از دورانهای گذشته خود را ویران و شکسته حال میداند.
دنیا جدید با انگیزه به دست آوردن سود بیشتر، آدمیان را به یک مسابقه نامعلومی فراخوانده و انسانها که خادم و مقهور تکنولوژی شدهاند و بر ماشین بسیار پیچیدهای به نام مدرنیته سوار شدهاند که خبر از غایت و معنی این ماشین ندارد لذا بحران درونی خود را در ماشین فیلمها، سرودن شعرهای پر از حسرت و نوشتن رمانهایی که طبل تنهایی انسان را به صدا در میآورند اعلام میدارند. گویا بیش از هر زمان دیگری تشنه آرامش درونی و رهایی از چنگال زندگی پر معنی هستند و سرخورده از وعدههای محقق نشده مدرنیسم در پی به دست آوردن یقین، بیتابی میکنند و در این میان عرفان الهی و اسلامی ناب بسیار میتواند در حل بحران روحی این افراد و تولید یقین و آرامش ثمربخش باشد.
*یالثارات: در مطالب خود از گسترش فرقههای صوفیه سخن گفتند، لطفاً راجعبه آنان و نوع فعالیتشان بیشتر توضیح دهید؟
**عسگری: جهت آشنایی شما عزیزان مختصری از احوال و فرقههای صوفی که از جمله فرقههای فعالی در جامعه امروزی هستند را بیان میکنم تا به سهم خود قدم کوچکی جهت روشنگری و اعلام خطر به مردم عزیز به خصوص نسل جوان جویای حقیقت ایفا کرده باشم.
فرقههای مهم صوفیان
1 ـ فرقههای محاسبیه پیرو ابوعبدالله حارث بن اسد محاسبی از مردم بصره و ساکن بغداد بوده و در سنه 243 در بغداد فوت کرده است.
2 ـ فرقه فقاریه (ملامتیه) پیروان ابوصالح حمدون بن احمد بین عماره فضارکه که از طریق اظهار و نشر ملامت بوده یعنی میگفته که از آفت بزرگ و حجاب عظیم سالک در این است که به خود مغرور شود. (خلق رفتار او را بپسندند و او را مدح گویند.)
این عجیب و خودپسندی و مقبولیت نزد خلق، سالک را از طی طریق باز میدارد. پس بادی طریق ملامت اختیار کند و منظورش حق باشد، نه خلق. اعضای این فرقه اصرار ندارند در سبک زندگی و رفتار و روشی اجتماعی برخلاف عامه باشند و سعی دارند که مورد نفرت و تخفیف و ناخشنودی و اجتناب مردم واقع گردند.
آنها اینگونه ادعا میکنند که در باطن تابع شرع هستند ولی میخواهند مردم آنها را تارک شرع بپندارند چرا که میخواهند دچار غرور نشوند!!
شعار ملامتیان «املامه ترک السلامه» و «الشهره آفه» سر میدهند و میخواهند به عدم تقوی و ترک شرع معروف شوند تا به قول خودشان از سیر و سلوک درونی باز نمانند.
این همه در حالی است که به هیچوجه شرع مقدس به ما اجازه نمیدهد که مرتکب اعمال و لودر ظاهر شویم که مردم ما را افرادی مقید به شرع نشناسند تا دچار تکبر نشویم. بلکه همواره دعوت به عبادات در جهت تقرب ذات مقدس خداوند میشویم و جهت تعظیم شعائرالله دعوت به عبادت دستهجمعی نظیر نمازهای جمعه و جماعات و عزاداری ایام محرم و... شدهایم.
3 ـ فرقه قلندریه: از اقسام گروندگان به فرقه ملامتیه هستند با تفاوتهایی:
پشت پا به آداب و عبادات زده و تقیه به رسوم مجالسات و مخاطبات را رها میسازند و به پاکی دل با خداوند بسیار تاکید میکنند. که شاید این حرف که این روزها بسیار زیاد بر برخی زبانها میچرخد که اصل، دل و درون آدمی است و ظاهر ملاک نیست از نتیجه اعتقادات این فرقه میباشد که رواج پیدا کرده است. فرق بین ملامتی و قلندری در این است که ملامتی ادعا دارد عبادات خود را مخفی کند و قلندری سعی میکند عادات و عبادات را خراب کند. گروندگان این فرقه انسانهایی لاابالی هستند و از مشخصات آنها: تراشیدن موی سر و ریش و سبیل و ابرو بوده است.
4 ـ فرقه سهلیه: مجاهدت و ریاضت و خلاف نفس عمل کردن را راه نجات سالک و وصول او به غایت مطلوب میدانند و به سهل بن عبدالله میرسند.
5 ـ حکیمیه: پیروان ابوعبدالله محمدحسین علی حکیم ترندی از صوفیان بزرگ قرن سوم که اساس سلوک را فقط از طریق اولیاء و راهنمایی پیر و مرشد میدانند.
6 ـ فرقه قادریه: از قدیمیترین سلسلههای طریقت سلسله قادریه است. منسوب به عبدالقادر گیلانی (561 ـ 471)
و در اصل از حنابله برخاستهاند و امروز نیز از پر طرفدارترین و فعالترین فرقههای صوفیه است که در بغداد و ایران طرفداران متعددی دارند. آنچه بیشتر در مراسم این فرقه، نمایان است رفتار غریب و گاه چندش آوری است که به صورت شمشیر زدن سر و سینه و خوردن خوردههای شیشه و سنگ و... است و میگویند این بدان سبب است که ما اراده خود را در خداوند مستهلک میسازیم.
در عقاید آنها مسائل مربوط به فقر دیده میشود که ذوق فقر را راهبان مسیحی و اخلاص امثال سنت آگوستین را به یاد میآورد در حقیقت مساله ترک اراده فردی که مبنای اخلاق مسیحیت است نزد عبدالقادر اهمیت خاص دارد.
7 ـ فرقه نعمتاللهی: به صورت گسترده در حال حاضر در ایران فعال بوده و منسوب به سید نورالدین نعمتالله معروف به شاه نعمتالله که در سال 731 هجری قمری در حلب به دنیا آمد، میباشد. در شهرهای تهران، مشهد، اصفهان به خصوص در کشورهایی چون آمریکا، انگلیس، استرالیا، فرانسه، آلمان شعبه دارند.
در حال حاضر دکتر نوربخش که در آمریکا زندگی میکند، رهبری آنها را بر عهده دارد.
8 ـ فرقه خاکساریه: پیروانی در ایران خصوصاً اهواز، اصفهان، کرمانشاه، مشهد و تهران دارند و عمدتاً شیعه هستند.
مراد از خاکساری نوعی بینشانی در سلوک عرفانی است که خود اعتراضی است در برابر سایر فرقهها که هر روز به شیوهای خود را نمایان میکنند. دورهگردی از ویژگی مهم این فرقه است و فقرای این فرقه بیشتر، طالب و سائل هستند و به مناقب خوانی روزگار خود را به سر میبرند.
از فرقههای دیگر میتوان سیاریه ـ خزرایه ـ خفیفیه ـ طیفوریه را نام برد که هماکنون زیاد مطرح نیستند.
*یالثارات: به عنوان نمونه فعالیت چند فرقه را به طور مختصر توضیح دهید.
**عسگری: مثلاً فعالیت فرقه قادریه که عمدهترین مرکز فعالیت این فرقه غرب کشور است. کرمانشاه، سنندج، مریوان، بانه و... و اخیراً در شهرهای اصفهان، تهران نیز جلساتی دارند.
بیشتر آنها اهل تسنن خصوصاً حنبلی هستند و در کشورهایی نظیر پاکستان، عراق، هند، آلمان، بنگلادش فعالیت دارند.
مراسم ویژه آنها سه مرحله دارد:
ذکر خفی: یا هو یا علی
ذکر جلی: سرود خواندن، نواختن ادوات موسیقی، سماع و چرخزدن در میان جمع، شمشیرزنی، تیغزنی، خوردن شیشه و...
و موعظه که آخرین مرحله است
مراسم ویژه فرقه نعمتاللهی، شبهای پنجشنبه برگزار میشود و در ایام اعیاد و عزاداریها مراسم دارند.
مانند دیگر فرقههای صوفی، پیروان این فرقه نیز باید با تمام وجود سر سپرده و تسلیم مراد و پیر باشند و هر آنچه او میگویند را عین شرع بدانند و بدون چون و چرا عمل کنند.
اختلاط زن و مرد در مراسم این فرقه مشهود هست (هنگام راسم سماع).
از روشهای هیپنوتیزم و یوگا و... نیز استفاده میکنند و از این راه اعتماد مخاطبین را جلب میکنند.
دارای ظاهری جذاب ـ بیانی فصیح و صدای خوشی هستند.
لازم به ذکر است فرقههای نعمتالهی شاخه گنابادیها از منظمترین و سازمان یافتهترین فرقهها هستند و دارای فعالیتهای گستردهای در شهرهای ایران به خصوص گناباد، تهران، مشهد، کرج، اصفهان، تبریز، خرمآباد، شیراز و... هستند.
مانند سایر فرقهها به داشتن شارب و سبیل بلند سخت اعتقاد دارند و به گفته برخی پیروان که با آنها صحبت شد میگفتند دلیل خاصی از این کار نداریم و فقط برای اینکه معلوم شود ما اهل طریقت و صوفی هستیم این کار را میکنیم.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
