تحریم نفتی ایران تب و لرز اقتصاد جهانی

علی صدیقی
«حالا دیگر نوبتی هم که باشد، باز هم نوبت نفت است که گوش اقتصاد جهانی را بپیچاند» این جمله را طی روزهای گذشته بارها کارشناسان اقتصادی ایران و صاحب‌نظران توسعه در بیرون از مرزهای کشور مطرح کرده‌اند. البته این اتفاق تازه‌ای نیست. درست از روزی که غربی‌ها برای پرونده هسته‌ای ایران خط و نشان کشیدند و از تحریم نفت این کشور سخن گفتند می‌شد حدس زد که بزودی بازار جهانی نفت تحت تاثیر این اتفاق دچار تب و ارزهای تند شود. چند روز پیش گزارش پرونده هسته‌ای ایران به شورای امنیت رفت. این اتفاق به نظر می‌رسد نقطه آغاز شوک نفتی باشد. شوکی که به باور محسن یحیوی ـ عضو کمیسیون انرژی مجلس شورای اسلامی ـ به طور حتم بزرگترین ضربه نفتی را به اقتصاد جهانی می‌زند. تازه این گوشه‌ای از ماجرا است. دیگر کشورهای نفتی به قول یحیوی این توان را ندارند که با افزایش تولید جای خالی ایران را در بازار جهانی پر کنند که همین مساله آینده‌ای سیاه برای طلای سیاه را به تصویر می‌کشد.
با محسن یحیوی درباره تاثیر تحریم نفت ایران بر اقتصاد جهانی به گفت‌وگو نشسته‌ایم. متن این مصاحبه در ادامه آمده است.
*تحلیل شما از تحریم نفتی ایران چیست؟ به عبارتی چنین واکنشی از سوی کشورهای توسعه یافته مخصوصا ایالات متحده چه تاثیری بر مناسبات اقتصاد جهانی دارد؟
**تحریم نفتی ایران توسط کشورهای غربی به عنوان یک سیاست تعیین کننده و تاثیرگذار صحیح به نظر می‌رسد، زیرا در شرایط مشابه این نیز برای کشوری دیگر، غربی‌ها با اهرم تحریم‌های اقتصادی به مقابله پرداختند و از این طریق مشکلات فراوانی را به ساختار اقتصادی کشور مورد نظر تزریق کردند.
*به نظر شما آیا این راهکار سیاسی از طرف اروپا بر ایران اعمال می‌شود یا چنین اتفاقی رخ نمی‌دهد؟
**اعمال این سیاست دور از ذهن نیست، اما این نکته را نیز نباید فراموش کرد که با تحریم ایران روزانه بیش از چهار میلیون بشکه نفت از چرخه اقتصاد جهانی خارج می‌شود، به همین خاطر شاید غربی‌ها تن به چنین ریسکی ندهند در غیر این صورت با تحریم نفتی ایران، شوکی بزرگ به اقتصاد جهانی وارد خواهد شد و بازار انرژی دچار مشکلی بزرگ می‌شود.
*اگر نفت ایران تحریم شود، قیمت نفت در بازار جهانی به چند دلار می‌رسد؟
**به طور حتم بهای هر بشکه نفت افزایش زیادی را پشت سر می‌گذارد چون حدود 5/2 میلیون بشکه از کل نفت تولیدی در ایران به کشورهای توسعه یافته فروخته می‌شود بنابراین می‌توان پیش‌بینی کرد که در صورت تحریم نفت ایران، نرخ جهانی نفت تا 100 دلار و یا حتی بیشتر افزایش یابد. 100 دلار فشار روانی زیادی را به اقتصاد کشورهای توسعه‌یافته وارد می‌کند به نحوی که فعالان اقتصادی و صنعتی آنها به راحتی نمی‌توانند از زیر بار این فشار روانی خلاص شوند. در چنین شرایطی اقتصاد آنها زمین‌گیر می‌شود.
*علت اصلی این مشکل در واقع کمبود نفت است اما شاید این خلأ انرژی در مدت زمانی کوتاه پایان یابد. عواقب این اتفاق را چگونه بررسی می‌کنید؟
**در اکثر کشورها نرخ نفت و محصولات نفتی به صورت تصاعدی و بنابر فرمول‌های خاص محاسبه می‌شود، با رسیدن نرخ جهانی نفت به 100 دلار، بهای محصولات نفتی در کشورهای دیگر نیز بسیار بالا می‌رود.
شاید اتفاقی که چند سال پیش در آمریکا رخ داد، مثال خوبی برای اثبات این تحلیل باشد، زمانی که نرخ نفت در بازارهای جهانی به 70 دلار رسید، نرخ بنزین و برخی دیگر از کالاهای نفتی در ایالات متحده افزایش چشمگیری را تجربه کرد. همین مساله باعث شد تا مردم این کشور به شدن نسبت به سیاست‌های اقتصادی کاخ سفید اعتراض کنند. اعتراضی که دولت آمریکا را مجبور کرد تا راهکاری برای تامین بنزین مصرفی مردم طراحی کند. بنابراین کمبود نفت می‌تواند در بازار کالاهای دیگر نیز تاثیر منفی داشته باشد.
*چنین مشکلاتی در صورت وقوع تا چه مدت می‌تواند ادامه یابد؟
**کشورهای متقاضی نفت کار خاصی نمی‌توانند بکنند، باید نفت را گران‌تر بخرند و اغتشاش جهانی را تحمل کنند تا روزی مشکلات دیپلماتیک جهان از بین برود و بحث ایران نیز از کانون نزاع جهانی خارج شود. تنها در این صورت قیمت نفت دوباره آرامش را تجربه می‌کند.
*به نظر شما ذخایر استراتژیک این کشورها تا چه اندازه جوابگو خواهد بود؟
**ذخایر استراتژیک با نفت‌های ذخیره شده کشورهای توسعه یافته تا زمانی بسیار محدود جوابگوی نیاز جهانی خواهد بود. در دوره‌ای آمریکا برای مقابله با گرانی بیش از حد و کمبود نفت در بازار، حدود 5/2 میلیون بشکه در روز از ذخایر استراتژیک خود را آزاد کرد، اما نتیجه مطلوبی از این عمل نگرفت و نفت قیمت صعودی خود را با شیبی کندتر، اما رو به بالا ادامه داد. پس کشورهای توسعه یافته نمی‌توانند شرایط اقتصادی خود را با نفت ایران سازگار کنند. از سوی دیگر کشورهای تولید‌کننده نفت نیز با حداکثر ظرفیت نفت تولید می‌کنند، حتی مانور کشورهایی که پیشنهاد پوشش نیاز جهانی به نفت را در صورت تحریم نفتی ایران داده‌اند، بیشتر به بازار گرمی شبیه است. آنها می‌خواهند ذهن دنیا را دچار انحراف کنند، چون براساس آمار رسمی که خود این کشورها نیز آن را منتشر می‌کنند، در حال حاضر تمام تولید‌کنندگان نفت (مخصوصا در اوپک) از بیشترین توان صنعتی خود برای تولید نفت استفاده می‌کنند.
*وضعیت ایران را چگونه ارزیابی می‌کنید. اگر تحریم صورت بگیرد، اقتصاد داخلی ایران تا چه حد دچار مشکل می‌شود؟
**ما مشکلی نخواهیم داشت، در بدترین شرایط نیز کشور می‌تواند با کمبودها سازگار شود، سال‌های جنگ و انقلاب را تحمل کرده‌ایم، در شرایط سخت و افزایش قیمت کالاها و خدمات مختلف، فرهنگی مصرفی مردم نیز با مشکلات همراه می‌شود، البته به معنای از میان رفتن مصرف نیست. ایران پس از این اتفاق دچار کمبود انرژی و محصولات تبدیلی می‌شود و مشکلات بخش‌های مختلف اقتصادی افزایش می‌یابد، اما باید بتوانیم از حصار این معضلات عبور کنیم. ممکن است بارها از این نوع تنگناها داشته باشیم، اما مهم این است مه با اقتدار و همت مشکلات را پشت سر بگذاریم.