سرنوشت استقلال کوزوو همچنان در پردهیی از ابهام
مدل هنگکنگ برای کوزوو
نادر مازوجی
مذاکرات بینالمللی برای تعیین سرنوشت کوزوو در حالی حدود یک ماه قبل یعنی پنجم نوامبر در وین پس از ماهها تلاش بدون دستیابی به نتیجه پایان یافت که براساس پیشبینیها این مذاکرات باید تا اواخر سال جاری میلادی یعنی 22 روز دیگر پایان یابد.
این در حالی است که بلگراد مرکز صربستان و پریستینا مرکز کوزوو تاکنون در هیچ زمینه مشترکی به توافق نرسیدهاند. کوزوو در پی درگیریهای قومی میان آلبانیاییتبارهای این استان و صربها در سال 1999 که به مداخله نیروهای ناتو منجر شد، به صورت یک استان خودمختار صربستان اداره میشود. پس از این درگیریها نیروهای حافظ صلح بینالمللی در این استان خودمختار که زمانی جزء قلمرو یوگسلاوی سابق بود مستقر شدند. در حالی که طی هشت سال گذشته مقامات آلبانیاییتبار پریستینا بر استقلال کامل این استان خودمختار تاکید داشتهاند مقامات بلگراد هرگونه اقدام برای جدایی کوزوو را نقض حاکمیت ملی صربستان توصیف میکنند. آن گونه که نماینده اتحادیه اروپا در پایان گفتوگوهای وین اعلام کرد روند مذاکرات با ارائه گزارشی به دبیر کل سازمان ملل در دهم دسامبر پایان مییابد. «فاتمیر سیدی» رئیسجمهور منطقه خودمختار کوزوو نیز ماه گذشته اعلام کرد از نظر پریستینا دهم دسامبر پایان قطعی گفتوگوها خواهد بود و کوزوو مذاکرات بیشتری را در این خصوص نمیپذیرد. وی تاکید کرد که کوزوو نمیتواند برای همیشه گروگان باقی بماند.
«وتون سوروی» از اعضای هیات گفتوگوکننده کوزوو هم با صراحت بیشتری اعلام کرد کوزوو قبل از سال میلادی جدید حتی به طور یکجانبه اعلام استقلال خواهد کرد. این در حالی است که تهدید کوزوو به اعلام استقلال یکجانبه با واکنشهای مختلفی در سطح منطقهیی و بینالمللی مواجه شده است. مقامات پریستینا هشت سال بلاتکلیفی و نیز دو سال گفتوگوهای مستمر و بدون نتیجه را عامل اصلی تصمیم یکجانبه خود عنوان میکنند. «مارتی آهتیساری» نماینده سازمان ملل در کوزوو نیز پس از 14 ماه گفتوگوهای بیحاصل که تحت نظارت وی انجام شد، برای خروج از بنبست و به درخواست سازمان ملل طرحی را ارائه کرد که براساس آن کوزوو تحت نظارت جامعه بینالملل به استقلال دست مییابد اما این طرح نیز به دلیل مخالفت روسیه در شورای امنیت اعتبار لازم را کسب نکرد. به دلیل عدم اتفاقنظر کامل در میان کشورهای اتحادیه اروپا و همچنین مخالفت روسیه با طرح آهتیساری، دور جدید گفتوگوهای 120 روزه از تابستان سال جاری از سوی آمریکا، اتحادیه اروپا و روسیه آغاز شد. طی این مدت اتحادیه اروپا تلاشهای زیادی انجام داد تا یک توافق کامل در خصوص کوزوو حاصل شود اما این توافق حاصل نشد و گفتوگوهای بلگراد و پرستینا همچنان در بنبست ماند. روند مذاکرات به گونهیی است که هیچ یک از طرفها حاضر نیستند پیشنهاد طرف دیگر را حتی به صورت نسبی بپذیرند. پیشنهاد تروئیکا موسوم به طرح 14 مادهیی که چندی قبل به بلگراد و پریستینا ارائه شد بیدرنگ از سوی صربستان رد شد.
در این طرح تاکید شده که کوزوو به حاکمیت و خودمختاری کامل میرسد و میتواند در تمامی نهادهای بینالمللی عضویت یابد. همچنین براساس این طرح، بلگراد حاکمیتی بر کوزوو نخواهد داشت و نمیتواند در کوزوو حضور فیزیکی داشته باشد.
«ویسلاو کوشتونیتسا» نخستوزیر صربستان بلافاصله این طرح را رد کرد و گفت براساس این طرح روابط صربستان و کوزوو همانند دو کشور در نظر گرفته میشود و این مورد قبول بلگراد نیست. کوشتونیتسا و «بوریس تادیج» رئیسجمهور صربستان در نشست اخیر وین به منظور حصول توافق، مدل و الگوی هنگکنگ را برای کوزوو پیشنهاد کردند که این طرح نیز بلافاصله از سوی مقامات کوزوو رد شد. «اسکندر حسنی» سخنگوی هیات کوزوو در گفتوگوهای وین در واکنش به این طرح گفت مدل هنگکنگ یک طرح غیرعملی است زیرا تاریخ هنگکنگ و کوزوو متفاوت است و البته نمیتوان یک مدل و الگو را برای دو وضعیت متفاوت به کار برد. هنگکنگ مستعمره سابق انگلیس در سال 1997 پس از 99 سال بار دیگر به چین ملحق شد. هنگکنگ از یک خودمختاری کامل برخوردار است و در کنار چین به صورت یک دولت با دو نظام اداره میشود. چین در سال 1842 و پس از رویداد تاریخی این کشور موسوم به جنگ اول تریاک بندر هنگکنگ را به انگلیس واگذار کرد. در سال 1898 هنگکنگ که بندر آزاد خوانده میشد به مدت 99 سال به قلمروی انگلیس پیوست. این در حالی است که تحلیلگران معتقدند روابط بلگراد و پریستینا را هرگز نمیتوان با روابط پکن و هنگکنگ و چین تنها یک قوم با یک ملیت یعنی چینیها زندگی میکنند. در حالی که در کوزوو 90 درصد مردم آلبانیتبار هستند و هیچ علاقهیی به زندگی در کنار صربها ندارند. از سوی دیگر مسائل دفاعی و امور خارجی کاملاً در اختیار پکن است و هنگکنگ نظام قضایی، پلیس، بانک مرکزی، واحد پولی و قوانین گمرکی خود را دارد. هنگکنگ به صورت خودمختار در نهادهای مختلف بینالمللی حضور دارد اما عضو سازمان ملل نیست.
در هنگکنگ هر روز سرود ملی چین نواخته میشود و کسی هم با آن مخالف نیست اما آیا کوزوو قبول میکند در امور دفاعی و خارجی به بلگراد وابسته باشد؟
آیا صربستان میپذیرد سرود ملی این کشور برای آلبانیاییتبارها نواخته شود؟ آیا کوزوو قبول دارد که نمایندهیی در سازمان ملل نداشته باشد؟ این موارد نشان میدهد میان هنگکنگ و کوزوو نقاط مشترکی برای مقایسه وجود ندارد.
از سوی دیگر تصمیمگیرندگان مساله کوزوو پس از مواجهه با بنبست کنونی هر یک براساس دیدگاههای خود پیشنهادهایی ارائه میکنند. به عنوان مثال روسیه از تقسیم کوزوو میان صربها و آلبانیاییتبارها حمایت میکند. این در حالی است که کارشناسان معتقدند تقسیم کوزوو براساس گرایشهای قومی میتواند موجب بیثباتی بیشتر در کل منطقه بالکان باشد زیرا در آن صورت صربهای بوسنی نیز که تحت نهاد «جمهوری صربسکا» شناخته میشوند خواهان جدایی از بوسنی خواهند شد.
همین وضعیت درباره آلبانیاییتبارهای جمهوری مقدونیه نیز صدق میکند. جنوب صربستان هم که محل اسکان آلبانیاییتبارها است در صورت تقسیم کوزوو خواستار جدایی از صربستان خواهد شد. بنابراین تقسیم کوزوو نمیتواند راهحل پایانی برای بحرانهای قومی بالکان باشد. از سوی دیگر آمریکا اگر چه از استقلال کامل کوزوو حمایت میکند اما به منظور خروج از بنبست کنونی خواستار تعویق تعیین سرنوشت کوزوو تا سال 2020 است تا طی 12 سال آینده تصمیمگیرندگان بینالمللی مساله کوزوو با انجام سرمایهگذاریهای عظیم در کوزوو به بهبود شرایط اقتصادی این منطقه بپردازند. براساس این طرح اتحادیه اروپا و آمریکا متعهد میشوند طی 12 سال آینده سالانه هفت میلیارد یورو و در مجموع 82 میلیارد یورو کمک اقتصادی در اختیار کوزوو قرار دهند.
اما برخی مقامات کوزوو ضمن مخالفت با تعویق سرنوشت این منطقه، نسبت به عملی شدن طرح واشنگتن ابراز تردید کردهاند. در عین حال فشارهای سیاسی از سوی پریستینا به حدی است که به نظر میرسد مقامات کوزوو با جدیت در حال آماده شدن برای اعلام استقلال یکجانبه هستند. از سوی دیگر «غفور عادلی» سخنگوی ارتش ملی آلبانی در واکنشی تند در مورد بنبست مذاکرات کوزوو اعلام کرده جنگ در منطقه اجتنابناپذیر است مگر آنکه کوزوو به استقلال کامل دست یابد. ارتش ملی آلبانی از سوی سازمان ملل به عنوان یک گروه تروریستی معرفی شده است.
«آگیم چکو» نخستوزیر کوزوو نیز اخیراً اعلام کرد چنانکه روند گفتوگوهای جاری در خصوص تعیین سرنوشت کوزوو به شکست منجر شود پریستینا به طور یکجانبه اعلام استقلال خواهد کرد.
اکنون این پرسش مطرح است که در صورت اعلام استقلال یکجانبه کوزوو چه کشورها و طرفهایی از این اقدام پریستینا حمایت خواهند کرد؟ از آنجا که کوزوو در میان کشورهای اروپایی قرار دارد، طبیعی است پریستینا در نخستین گام چشم به اتحادیه اروپا نمی تواند در صورت اعلام استقلال یکجانبه کوزوو موضع واحدی در این خصوص اتخاذ کند. بررسیها نشان می دهد که از 27 کشور عضو اتحادیه اروپا احتمالاً 22 کشور از استقلال یکجانبه کوزوو حمایت خواهند کرد. فرانسه و انگلیس تمایل زیادی به شناسایی استقلال کوزوو دارند و به نظر میرسد فرانسویها ترجیح میدهند استقلال کوزوو در سال 2008 و زمانی که پاریس ریاست دورهیی اتحادیه اروپا را برعهده میگیرد اعلام شود. فرانسه جولای 2008 ریاست دورهیی اتحادیه اروپا را برعهده میگیرد.
از سوی دیگر اسلوونی، رومانی، قبرس، یونان و اسپانیا با اقدام یکجانبه کوزوو موافق نیستند و در مقابل، آمریکا از اقدام یکجانبه کوزوو حمایت میکند. اما این پرسش مطرح است که اعلام استقلال یکجانبه کوزوو بدون در نظر گرفتن سازمان ملل و شورای امنیت میتواند مشروعیت داشته باشد؟ ناظران معتقدند اگر چنین رویدادی از سوی سازمان ملل به رسمیت شناخته شود یا حتی مسکوت بماند، در آن صورت باید انتظار داشت هر روز در گوشهیی از جهان بخشی یا ناحیهیی به طور یکجانبه اعلام استقلال کند.
نکته مهم دیگر اینکه چنانچه کوزوو از هر راه ممکن و براساس هر توافقی به استقلال دست یابد، در آن صورت در کنار مشکلات سیاسی با انبوهی از مشکلات اقتصادی و اجتماعی روبهرو خواهد شد.
براساس آمارها بیکاری در کوزوو بیداد میکند. 42 درصد جمعیت فعال و 60 درصد زنان با مشکل بیکاری دست به گریبان هستند. سه چهارم جمعیت بیکار در کوزوو کمتر از 40 سال سن دارند و قشر جوان کوزوو که 50 درصد جمعیت این منطقه را تشکیل میدهند به دلیل نداشتن یک آینده روشن در اندیشه مهاجرت به کشورهای دیگر است. وضعیت آبرسانی و شبکه برق کوزوو نیز پس از گذشت هشت سال از استقرار نیروهای بینالمللی در این منطقه هنوز اسفبار است. گفته میشود در تابستان سال جاری روزانه تنها سه ساعت آب در شبکه آبرسانی پریستینا مرکز کوزوو جریان داشت.
این نابسامانیها حاکی از آن است که کوزوو در شرایط کنونی با گامهایی لرزان به سوی استقلال حرکت میکند به ویژه اگر این اعلام استقلال یکجانبه و بدون پشتیبانی مجامع بینالمللی باشد.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
