نتایج انتخابات اخیر بحرین
دستاورد شیعیان
علی بهبهانی
برگزاری انتخابات مجلس نمایندگان و شوراهای شهر بحرین با توجه به نتایج آن، از جمله تحولات قابل اعتنای منطقهای در ماه گذشته بود. طبق اعلام کمیته نظارت بر انتخابات، 72 درصد از واجدین شرایط شرکت، در انتخابات این دوره رایگیری شرکت کردند که در مقایسه با انتخابات قبلی در سال 2002 میلادی 18 درصد افزایش داشت.
ویژگیهای انتخابات اخیر
انتخابات بحرین در این دوره به دلیل حضور گروههای متعدد سیاسی از ویژگیهای منحصر به فردی برخوردار شد. در این انتخابات از جمعیت 700 هزار نفری بحرین، 295 هزار و 686 نفر که 148 هزار و 358 نفر آنها مرد و بقیه زن بودند، حق رای داشتند و میتوانستند از میان 207 نامزد، 40 نماینده را برای مجلس و از میان 171 نامزد، 40 نماینده را برای شوراهای شهر انتخاب کنند. در این انتخابات، 17 زن نیز نامزد شده بودند که یکی از آنها به دلیل نداشتن رقیب در حوزه انتخابیاش به مجلس راه یافت. این اولین انتخابات در تاریخ بحرین بود که در آن به گروههای سیاسی اجازه داده شد به صورت رسمیبا یکدیگر به رقابت بپردازند.
حضور پنج ائتلاف مرکب از پنج گروه سیاسی، از دیگر ویژگیهای این انتخابات بود. «جریان وفاق ملی» با 17 نامزد، فراکسیون دموکراتیک ملی لیبرال با 6 نامزد از جمله یک نامزد زن، اسلام گرایان سلفی با 9 نامزد، و جمعیت تریبون اسلامیاخوان و حزب چپ گرای تریبون دموکراتیک پیشرو با 9 نامزد، در انتخابات شرکت کردند، اما جنبش آزادی و دموکراسی به علت اعتراض به برخی از مواد قانون اساسی سال 2002 که اختیارات مجلس را محدود میکند انتخابات را تحریم کرد. پس از رای گیری، تعدادی از جریانهای سیاسی اتهاماتی را مبنی بر انجام تقلب در انتخابات مطرح کردند. (این اتهامات در طول مبارزات و تبلیغات انتخاباتی نامزدها از سوی برخی افراد و گروههای سیاسی به عنوان زمینه چینی و فراهم کردن تمهیداتی برای انجام تقلب در انتخابات مطرح شده بود.) این گروهها میگفتند که دولت از نظامیان خواسته است به نامزدهای طرفدار دولت رای دهند. این گروهها در همین حال از انتقال افرادی از عربستان به داخل بحرین که تابعیت دوگانه دارند، خبر میدادند.
تکرار اتهامات که باعث بروز تنشهایی نیز گردید، موجب شد که وزیر اطلاع رسانی بحرین، ضمن تکذیب هر گونه تقلب تاکید نمایند که انتخابات با شفافیت و تحت نظارت نمایندگان سازمانهای مدنی برگزار شده است. سرانجام پس از این مجادلات به دنبال اعلام نتایج، مشخص شد که بزرگ ترین حزب شیعی یعنی حزب «وفاق ملی اسلامی» به موفقیت بزرگی دست یافته است. این حزب که انتخابات سال 2002 را تحریم کرده بود، در این انتخابات توانست 18 کرسی یعنی 45درصد کرسیهای مجلس را از آن خود نماید و در همین حال 17 نفر از نامزدهای این حزب نیز به شوراهای شهر راه یافتند. موفقیت حزب «وفاق ملی اسلامی» به عنوان بزرگ ترین گروه منتقد حکومت، دستاورد بزرگی برای شیعیان بحرین محسوب میشود و نشان از یک پیروزی جدید برای شیعیان در بخش دیگری از منطقه خلیج فارس دارد. گفتنی است که در ترکیب سیاسی مجلس نمایندگان، هیچ کدام از لیبرالها نتوانستند به مجلس وارد شوند و در شوراهای شهر نیز ائتلاف المنیر و الاصاله (اخوانیها و سلفیها) موفق شدند همه کاندیداهای خود را به شوراها بفرستند. این نکته نیز قابل توجه است که در این انتخابات، 5 روحانی و یک زن توانسته اند در مجلس حضور داشته باشند.
جغرافیای شیعه در خلیج فارس
جمعیت مسلمان جهان 30/1 میلیارد است که 10 درصد آن (130میلیون نفر) را شیعیان تشکیل میدهند که بیشترشان (حدود 120 میلیون نفر) در مناطق بین لبنان و پاکستان زندگی میکنند و از این میان ایران، عراق، پاکستان، هند، بحرین، آذربایجان بیشترین تعداد شیعه را دارند. شیعیان ساکن در حوالی شرق عربستان که از مرزهای کویت تا سر حدات قطر امتداد مییابد و بر حسب منابع تاریخی از اعقاب شیعیانی هستند که در زمان سلسله آل بویه در قرن دهم میلادی به این مذهب گرویدهاند و در فاصلههای نه چندان دور در شمال منطقه احساء عربستان، کویت که یک چهارم جمعیت آن را شیعیان تشکیل میدهند، کشور قطر در جنوب منطقه احساء واقع شده است و دارای یک اقلیت 20 درصد شیعه است، و در قسمتهای جنوبیتر امارات عربی متحده که دارای یک اقلیت 8 الی10درصدی شیعه است، ساکن شده اند. اما همان گونه که گفته شد، یکی از مراکز مهم تشیع در خلیج فارس، بحرین است که به لحاظ سابقه تاریخی، سومین مرکز شیعی در منطقه خلیج فارس است. طبق برآوردهای آماری، 75درصد، از جمعیت مسلمان این کشور را شیعیان تشکیل میدهند.
تشیع در بحرین
امروزه بحرین یکی از مراکز مهم تشیع در جهان محسوب میگردد و بعد از ایران و عراق میتوان آن را به لحاظ سابقه تاریخی، سومین مرکز تشیع معرفی کرد. ارتباط و علاقه این جزیره با مذهب تشیع به حدی محکم و وثیق است که در نزد اهالی شبه حزیره و ساحل نشینان خلیج فارس، کلمه «بحرانی» مترادف با کلمه «شیعی» به کار میرود و اهل سنت در این جزیره به نام اهل بحرین خوانده میشوند. طبق آمارهای موجود، 70 درصد جمعیت بحرین را شیعیان و 30 درصد را اهل سنت تشکیل میدهند. حوزه علمیه بحرین از حدود 400 سال قبل، بسیار فعال بوده است و علمای شیعه از بحرین برای ادامه تحصیل راهی ایران با عراق و به خصوص نجف میشدند. رجال شیعه که در قرون اولیه از بحرین برخاسته اند، اعم از اصحاب رسول خدا(ص) و اصحاب امیرالمومنین(ع) کم نیستند، ولی متاسفانه کمتر شناخته شدهاند.
البته سابقه تشیع در بحرین به دوران خلافت حضرت علی (ع) باز میگردد؛ هر چند سهم «ابان بن سعید» را که از سوی رسول خدا حکمران بحرین شد و به دوستی و ولایت علی بن ابی طالب معروف بود، نباید نادیده گرفت. در واقع بذر تشیع را او در بحرین نشاند و اسلامیکه ابان بن سعید به اهالی بحرین عرضه داشت، به ثمر نشست. اما تشیع به صورت رسمیاز دوره خلافت حضرت علی (ع) در بحرین شکل گرفت و منادیان آن، والیان منصوب از سوی آن حضرت بودند. به علاوه فرماندهانی از اهالی اصیل بحرین در لشکر امام، در سوق دادن اهالی این سامان به سوی ولایت آن حضرت سهم داشتند که از آن جمله میتوان «زین بن صوحان» و«صعصعه بن صوحان عبدی» و «حکیم بن جبله عبدی» و «حارث بن مره عبدی» و «رشید هجری» را نام برد. شواهد تاریخی حاکی از این است که در بحرین، جنگی صورت نگرفت و مردم به میل و اختیار خود اسلام آوردند. به گفته ابن سعد، علاء فرستاده رسول خدا پس از استقرار در بحرین، اموال بسیاری که بالغ بر 80 هزار درهم بود نزد رسول خدا فرستاد.
موقعیت سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی بحرین از دوران قدیم تا زمان حاضر
موقعیت جغرافیایی خاص بحرین در خلیج فارس و نقش آن به عنوان پل ارتباطی میان هند و اروپا، خاور دور و شبه قاره هند، و نیز خلیج فارس و کشورهای غربی و عربی از دوران قدیم تا زمان حال، اهمیت خاصی به این سرزمین داده است. این کشور در گذشته به عنوان یکی از مراکز مهم تجاری و بازرگانی و تبادل کالا، محل تبادل فرهنگها و مراودات اجتماعی اقوام و مردم کشورهای مختلف بوده است. بحرین از صدر اسلام به سرزمین پهناوری اطلاق میشده است که از خود کویت تا شبه جزیره قطر در جنوب شرقی جزیره بحرین گسترده شده بود و از طرف شرق، تنها دریا آن را محدود میکرد. طبق شواهد و اسناد تاریخی، روحیه اصلی ساکنین بحرین و وضع زندگی و درجه تمدن آنها با اقوام هم عصرشان اختلاف فاحش داشته و از ویژگی جنگآوری و ماجراجویی برکنار بوده اند. جوابی که مردم شهر «گرا» به آنتیوگوس سوم وقتی که برای اشغال شهر ایشان آمده بود، دادهاند، گواه روح مسالمتآمیز سکنه قدیم بحرین محسوب میشود. مردم «گرا» از آنتیوگوس خواسته بودند ایشان را از دو موهبتی که خدا نصیبشان کرده است محروم ندارد، یکی آسایش و دیگری سلامت، که بزرگ ترین نعمتهای الهی، برای آدمیان به شمار میرود.
در اسناد تاریخی از ساکنان بحرین به عنوان مردمیمتدین، درستکار، بی آزار، طرفدار صلح، زودآشنا و در دادو ستد امین و راستگو نام برده شده است. در بحرین امروز، این سجایای فرهنگی و اخلاقی همچنان در میان مردم پا برجاست. اما امروزه علی رغم حضور اکثریت شیعی در این کشور، اهل سنت به دلیل این که خاندان حاکم، سنی مذهب هستند، از قدرت و امکانات بیشتری نسبت به شیعیان برخوردارند و از قدرت اقتصادی افزون تری بهره میبرند و شیعیان در موقعیت اقتصادی مناسبی نسبت به اهل سنت نیستند و گرفتار بحرانهای اقتصادی و بیکاری اند. اما در همین حال، جنبشهای اصلاحی در بحرین از گذشته تا به حال به شیعیان تعلق داشته است. در بعد اقتصادی، بحرین دارای رتبه نخست در تولید آلومینیوم در خاور میانه ورتبه پنجم در جهان است و حائز رتبه اول در نظام اقتصادی (ماهیت و آزاد بودن نظام اقتصادی) شده است.
ضریب وابستگی شغلی در بحرین طبق آمارهای ارائه شده حدود 50 درصد است. این بدان معنی است که از هر دو نفر سکنه این کشور، یک نفر فعالیت اقتصادی دارد. سرانه تولید ناخالص داخلی در بحرین 13688 دلار است و برآیند همه شاخصهای فوق، بحرین را در ردیف دومین کشور عرب زبان توسعه یافته قرار داده و توانسته است در جدول توسعه یافتگی جهان، رتبه چهلم را به خود اختصاص دهد. بحرین همچنین دارای رتبه اول در میزان جمعیت با سواد در میان کشورهای حاشیه جنوبی خلیج فارس است و میزان باسوادی در این کشور، 5/88 درصد است. در همین حال، موقعیت منطقهای بحرین موجب شده است که این کشور همواره مورد توجه قدرتهای منطقهای و بینالمللی باشد. در دوران معاصر، پرتغالیها و عثمانیها با تصرف بخشهایی از سرزمین بحرین، پایگاههای دریایی و دژهای نامیدر آنجا برپا کردند که آثار آن هنوز در منامه، تاروت، عنک و بهات به چشم میخورد. عربستان نیز همواره به بحرین نگاهی ویژه داشته است. احداث پلی به طول 25 کیلومتر در دریا در سال 1986 میلادی موجب ارتباط زمینی بین دو کشور گردید. به طور کلی عربستان نگاهی اقماری به بحرین داشته و سعی در تاثیر گذاری بر روند تحولات داخلی این کشور دارد.
در صحنه جهانی نیز روابط آمریکا و بحرین از عمق و وابستگی عمیقی برخوردار است. سفارت آمریکا در سال 1971 میلادی در منامه گشایش یافت، در حالی که سفارت بحرین در سال 1977 میلادی در واشنگتن آغاز به کار کرد. هر چند روابط اقتصادی و تجاری بین دو کشور از سال 1932 با توسعه صنعت نفت بحرین آغاز شد، اما از سال 1948 میلادی بحرین همواره به عنوان مرکز فرماندهی و پایگاه ناوهای آمریکاییها بوده است. اما سال 2001 نقطه اوج روابط دو کشور بود. در اکتبر همین سال، رئیس جمهوری آمریکا بحرین را به عنوان یکی از متحدان استراتژیک کشورش در منطقه اعلام کرد امروز بسیاری از کمپانیها و بانکهای آمریکایی بحرین را به عنوان یکی از مراکز اصلی فعالیت خود انتخاب کردهاند.
روابط بحرین با انگلستان نیز به قرن هفدهم میلادی باز میگردد. یعنی زمانی که کمپانی هند شرقی در جست و جوی بازارهای جدید (خارج از هندوستان) بحرین را پایگاه مناسبی برای فعالیتهای تجاری و بازرگانی تشخیص داد نفوذ انگلستان در بحرین، گسترده و عمیق است، زیرا این کشور مدتی تحت قیمومت انگلستان قرار داشته است و مقامات انگلیسی، تعیین کننده سیاست خارجی و برخی از سیاستهای داخلی در این کشور بوده اند. هم اکنون نیز بحرین از مشورت مشاوران انگلیسی در وزارتخانهها و سازمانهای دولتی بهره میبرد. بنابراین، نگاه و برخورد آمریکا و انگلیس به تحولات در این کشور در سیر حرکت آن تاثیر گذار است، هر چند سرعت و عمق تحولات، این دو قدرت جهانی را دچار نوعی سردرگمیو انفعال کرده است.
پیامدهای انتخابات اخیر در بحرین
ترسیم صحنه داخلی و جایگاه منطقهای و بینالمللی بحرین به شکلی که در بالا بدان پرداخته شد، آثار و پیامدهای انتخابات اخیر در این کشور را قابل اعتنا میکند، زیرا؛
- در بعد داخلی، نتیجه انتخابات نشان داد که سیاست تغییر ساختار جمعیتی در بحرین با دادن تابعیت و امتیازات گوناگون به اعراب سنی منطقه برای سکونت در بحرین با اقداماتی نظیر محدود کردن فعالیت گروههای معارض و منتقد، فاقد کارایی و نتیجه مورد نظر بوده است.
- میتوان انتظار داشت که به دلیل سیاستهای تبلیغی و سوء تفاهمات تاریخ، نگرانی گروههای نزدیک به هیأت حاکمه از حضور پررنگ شیعیان در سطوح حاکمیتی افزایش یابد.
- در همین حال برگزاری انتخابات در بحرین نشان داد که دولت این کشور در ایجاد فضای لازم جهت مشارکت گروههای سیاسی و تقویت این دیدگاه که حاکمیت از اقتدار لازم برخوردار است، موفق بوده است.
- در بعد منطقهای، افزایش نگرانی از تقویت شکلگیری هلال شیعی، دیدگاهی که در پی حضور شیعیان در حاکمیت عراق از طرف پادشاه اردن مطرح گردید و تسری این نگرش به سایر کشورهای منطقه که دارای جمعیت شیعه هستند، مانند کویت و عربستان با توجه به سیاستهای تبلیغی آمریکا، غرب و برخی از رهبران منطقه، متصور است.
- نگرانی از تقویت نفوذ جمهوری اسلامی ایران در سطح منطقه و جهان با توجه به تحولات عراق، لبنان و فلسطین با عنایت به سیاست تبلیغاتی آمریکا و غرب علیه جمهوری اسلامی ایران قابل پیشبینی است.
جمعبندی
- منطقه خلیج فارس از نظر جغرافیایی، دینی و مذهبی دارای اکثریتی شیعی است که مناسبات فرهنگی و مذهبی، آنها را به هم پیوند میدهد.
- وجود قسمت اعظم ذخایر نفتی در منطقهای که اکثریت جمعیتی آن را شیعیان تشکیل میدهند، یک تصادف تاریخی مهم است که باید بدان توجه گردد.
- شیعیان در کشورهای عربی همواره در اقلیت قرار داشته و از نظر سیاسی و اجتماعی، اکثراً جمعیتی محروم بودهاند.
- پیروزی انقلاب اسلامی در ایران به عنوان یک نقطه عطف تاریخی مهم به آمال و آرزوهای شیعیان، نیرویی تازه بخشید. این تحول با حاکمیت شیعیان در عراق، از عمق و وسعت بسیار زیادی برخوردار شده است.
- سیاست تبلیغی آمریکا و غرب در راستای تامین منافعشان موجب ایجاد نگرانی واهی از تقویت حضور شیعیان در برخی از کشورهای منطقه شده است.
- با توجه به عمق تحولات جدید، دامن زدن به کشمکش فرقهای و مذهبی بر روند صلح و ثبات منطقه و منافع صحنه جهانی تاثیر منفی خواهد گذاشت.
- آمریکا و غرب برای تعامل با منطقه با عنایت به تحولات مورد اشاره، باید چهارچوب واقع بینانهای را طراحی نمایند که پرهیز از رویارویی با شیعیان و توجه به خواستههای آنها از مهمترین ابعاد این طرح میتواند باشد.
- حضور شیعیان در حاکمیتهای منطق با توجه به وجود دو کشور بزرگ شیعی در منطقه، زمینه اعتماد و همکاری را در میان کشورهای حوزه خلیج فارس، بیش از پیش تقویت خواهد کرد.
- تحولات جدید با تدابیر واقعبینانه دولتهای منطقه و درایت رهبران گروههای شیعی میتواند باعث انسجام داخلی به جای تنشهای فرقهای و همگرایی به جای واگرایی در سطح منطقه گردد.
- تجربه جمهوری اسلامیایران و عراق طی همین مدت کوتاه نشان میدهد که شیعیان برای به دست آوردن رشد اقتصادی و دموکراسی، نسبت به سایر همسایگان خود با سرعت بیشتر گام بر میدارند.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
