انتقال سرمایه اصناف به متدینین

* اصناف و بازار در تمام طول تاریخ ایران نقش غیر قابل انکاری را در مسائل سیاسی کشور ایفا کرده‌اند. در آخرین دوره انتخابات ریاست جمهوری نیز بازاریان و اصناف بخشی از آرای خود را برخلاف انتظارها به احمدی‌نژاد اختصاص دادند. به اعتقاد شما اصناف با توجه به چه نکته‌ای به رئیس‌جمهور فعلی رای دادند؟
** تصور بنده این است که نباید اصناف و بازار را از سایر مردمی که به آقای احمدی‌نژاد رای دادند جدا کرد. خلوص ایشان در کنار توجه ویژه رئیس‌جمهور به مسائل معنوی و دینی موجب شد تا نگاه مردم به ایشان جلب شود. وقتی مردم فهمیدند که احمدی‌نژاد در منزلی در محله نارمک سکونت دارد، نوع نگاهشان به رئیس‌جمهور تغییر کرد. در ثانی اتکا به دین و معنویات و اسلام برای اصناف که خود قشری از مردم هستند، جذاب بود. اما نباید دیواری میان اصناف و سایر اقشار جامعه کشید. خیلی‌های دیگر همچون کارمندان و معلمین و... هم نظری مانند اصناف داشتند.
* آیا پس از استقرار دولت جدید تاکنون حرکتی انجام شده که از سوی اصناف مورد استقبال قرار گیرد؟
** اصناف کسانی هستند که کالاهای مورد نیاز مردم را از تولید‌کننده و یا وارد‌کننده می‌گیرند و به مردم می‌رسانند. یعنی آنها فعالیت مردمی انجام می‌دهند و بخش خصوصی را به وجود می‌آورند. شعار تقویت بخش خصوصی هم در سه دولت قبلی به کرات تکرار شد. اما عملاً به دلایل گوناگون زمام امور به بخش خصوصی با همان اصناف سپرده نشد. بنده به یاد می‌آورم که در اوایل حضور دولت آقای خاتمی عنوان می‌شد که بالای 80 درصد مسئولیت‌ها به عهده دولت است و قرار بود این فعالیت‌ها بر عهده مردم گذارده شود.
در پایان دوران خاتمی نیز کماکان بالای 80 درصد امور توسط نهادهای دولتی یا شبه دولتی انجام می‌شد. اما در حال حاضر بسیار امیدواریم که تا پایان دوران ریاست جمهوری فعلی بخشی از فعالیت‌های به مردم واگذار شود. خواسته قلبی رئیس‌جمهور و وزرای ایشان نیز همین است.
* اما خیلی‌ها اعتقاد دارند که علت عدم واگذاری مسئولیت‌ها به اصناف تنها به عدم آمادگی آنان برای پذیرش امور باز می‌گشت و ربط چندانی به خواسته‌های دولت نداشت. همین وضعیت در شرایط کنونی هم وجود دارد. با این حساب نوع رفتار دولتمردان کنونی با پیشکسوتان خود نیز نمی‌تواند متفاوت باشد؟
** دقیقاً این بحث وجود دارد که آیا اصناف می‌توانند صادقانه و مشروع زمام امور را در اختیار بگیرند و کالاهای مورد نیاز مردم را به دست‌شان برسانند یا نه. از طرف دیگر مقررات و آیین‌نامه‌ها نیز باید این اجازه را به دولت بدهد تا از میزان تصدی‌گری خود بکاهد و مسئولیت‌ها را به اصناف واگذار کند. در همین خصوصی‌سازی و واگذاری شرکت‌های دولتی به مردم موفقیت چندانی حاصل نشد. اما به اعتقاد بنده وزرا و مسئولین ریسک این عمل را کم‌کم خواهند پذیرفت. در واقع راه گریزی وجود ندارد. به نظر می‌رسد که مدیران فعلی هم به واگذاری امور به مردم باور دارند و این اتفاق به مرور زمان صورت خواهد پذیرفت.
* اگر قرار باشد نقش اصناف در اقتصاد کشور پر رنگ‌تر شود باید یکسری قوانین به طور کلی اصلاح شود. درحال حاضر بسیاری از منتقدین می‌گویند که قوانین بیهوده اصناف را زمین‌گیر کرده است. آیا دولتی که شعار واگذاری امور به مردم را می‌دهد، قصد ندارد به این موضوعات رسیدگی کند؟
** مشکل تنها قانون نیست تا با اصلاح آن همه چیز رو به راه شود. در بحث اجرا نیز با چالش‌هایی مواجهیم. قانون‌هایی در مورد خصوصی‌سازی وجود دارد اما خود همین خصوصی‌سازی به مرور زمان بدل شد به نهادی دولتی. مسئله اجرا در اولویت قرار می‌گیرد. در بحث قانون هم رئیس‌جمهور نمی‌تواند ابداعی جدید به وجود آورد بلکه کارشناسان باید آن را تنظیم کنند سپس هیات وزیران و مجلس آن را به تصویب برسانند. در شرایط کنونی هم تصور نمی‌کنم که تنها مشکل قانون وجود داشته باشد بلکه نقص اصلی در اجرا قرار دارد که آن نیز به زودی مرتفع خواهد شد.
* یعنی در دوران فعلی اوضاع برای اصناف بهتر می‌شود؟
** بله، بنده چنین نظری دارم.
* اما آیا تاکنون مصوبات هیات دولت به شکلی بوده که از وقوع چنین اتفاقی خبر دهد؟
** شاید مصوبه خاصی نباشد ولی اقداماتی همچون کوچک کردن وام‌ها و جلوگیری از پرداخت وان‌های کلان به شرکت‌های دولتی می‌تواند اصناف را امیدوار سازد تا آنان نیز فرصت یابند که همچون رقبای دولتی‌شان وارد عرصه بازار شوند. یا همین موضوع تلاش برای جلوگیری از ورود اجناس قاچاق به صنوف کمک‌های بسیاری خواهد کرد.
* آقای احمدی‌نژاد گفته‌اند که باید که از ورود اجناس بی‌کیفیت و قاچاق جلوگیری شود. یعنی این تمام مشکل اصناف است؟
** دو بحث قاچاق و بهره، بسیاری از صنوف را زمین‌گیر کرده است. تعدادی از متدینین بازاری از خرید و فروش کالای قاچاق خودداری می‌کنند و آن را حرام می‌دانند. در حال حاضر صنوفی در کشور وجود دارند که متدینین آنها خود را از گود کنار کشیده‌اند و دیگر کار نمی‌کنند. ولی متاسفانه افرادی که توجهی به مسائل شرعی ندارند فعال شده‌اند. این جریان اصلاً مطلوب نیست چرا که احتمالاتی وجود دارد که افراد غیر متدین پول‌دار شوند و آنهایی که حلال و حرام را می‌دانند به بی پولی بیفتند.
* این اتفاق طبیعتاً رخ خواهد داد؟
** اگر چنین موضوعی رخ دهد واقعاً فاجعه تلقی می‌شود چرا که همین متدینین بازار هستند که خیلی از اماکن مانند مساجد و مراکز خیریه را اداره می‌کنند. اگر پول‌های با حساب و کتاب به دست متدینین بیفتد، بسیاری از مشکلات فرهنگی جامعه حل خواهد شد که امیدواریم در دوران آقای احمدی‌نژاد این موضوع صورت پذیرد.
* یعنی قصد دارید سرمایه‌های اصناف را به سمت قشر خاصی هدایت کنید. در واقع مکانیسم خاصی تدارک دیده می‌شود تا نحوه برخورد با اصناف تغییر کند؟
** این وظیفه دولت است و ما به عنوان مشاور چنین توصیه‌ای را به دولت خواهیم کرد. اعتقاد داریم که باید همان بازاریابی که قبل از پیروزی انقلاب اسلامی پشت سر روحانیت بود رشد پیدا کند. البته در میان اصناف جوانان متدین زیادی هم وجود دارند ولی همیشه باید به یاد داشت که پرچم انقلاب را روحانیت به دوش کشید و بازاریان پشت سرشان حرکت می‌کردند. در حال حاضر نیز اگر اتفاق ناگواری مانند زلزله رخ دهد، اولین گروهی که کمک‌های خود را به سوی حادثه دیدگان می‌فرستد، همین بازاری‌ها هستند که باید تقویت شوند و امید داریم که این دولت چنین برخوردی را انجام دهد. برنامه‌ریزی‌‌ها باید به شکلی باشد که اصناف متدین، تمکنی مشروع پیدا کنند چرا که همان‌ها در مواقع ضروری به کمک نیازمندان می‌روند.
* شیوه ارتباط نهاد روحانیت و بازار چنین روابطی را به وجود آورده است و شاید خیرخواهی بازاریان در طول دوره‌های گوناگون تاریخ برای کسب مشروعیت بوده باشد و نه اعتقاد شخصی.
** اگر به بازارهای قدیمی دقت کنید متوجه می‌شوید که اکثر حوزه‌های علمیه در کنار بازار قرار می‌گرفت و اصناف و بازاریان همیشه پیش از حضور در محل کسب خود به پای منبر روحانیون می‌رفتند. بنابراین چنین فردی وقتی به محل کسب خود وارد می‌شود هیچ گاه حلال و حرام را زیر پا نمی‌گذارد. اگر پولی با دروغ به دست می‌آمد توفیق خیرخواهی نمی‌یافت.
* آیا اصناف فعلی با چنین نگاهی همراهی خواهند کرد؟
** حتماً چنین خواهد شد. فطرت انسان به سوی پول حلال جذب می‌شود. دستگاه حاکم نیز آنان را باید به سمت اصول اسلامی هدایت کند. اگر جو بازار به شکلی باشد که متدینین پیشتاز شوند، به طور حتم سایرین هم از آنها پیروی خواهند کرد. این اتفاق نیز در دولت آقای احمدی‌نژاد رخ خواهد داد.
* در طول چند ماه اخیر رکود بی‌سابقه‌ای در بازار به وقوع پیوسته که به اعتقاد فعالان صنفی علت اصلی آن به مسائل سیاسی کشور باز می‌گردد. بخشی از این مناقشات سیاسی هم تحت تاثیر گفتار آقای احمدی‌نژاد به وجود آمده است. آیا شما تا به حال به عنوان حافظ منافع اصناف به دولتمردان در این زمینه تذکری نداده‌اید؟
** بنده رکود بازار را تائید می‌کنم ولی این رکود همیشه وجود داشته است. از طرف دیگر هر زمان از بازاریان بپرسید که اوضاع چگونه است، آنان گلایه می‌کنند. این موضوع هم ارتباط چندانی به نحوه رفتار دولت ندارد البته جابه‌جایی‌های دولت همیشه مشکلاتی را به وجود می‌آورد. به اعتقاد بنده حتی تزلزل بورس هم به طور کامل به مسائل سیاسی مربوط نبود. در حال حاضر می‌توان آینده خوبی را برای اصناف ترسیم کرد. در مورد فرار سرمایه‌ها هم اتفاق جدی‌ای رخ نداده است. شرایط آنقدر‌ها که می‌گویند بد نیست.
مسئله فرار سرمایه‌ها نیز همانند فرار مغزها است. بازرگانان همیشه به دنبال مکان مناسب برای سرمایه‌گذاری هستند. به هر صورت فردی تصمیم می‌گیرد که پول‌های خود را به کشوری دیگر انتقال دهد و این اصلاً مشکلی را ایجاد نمی‌کند.
* یعنی شما صحبت‌های اصناف را که می‌گویند پول‌ها با سرعت زیادی از کشور خارج می‌شود تائید نمی‌کنید؟
** قطعاً این طور نیست و پولی فرار نمی‌کند. کسانی که می‌گویند فرار سرمایه وجود دارد به طور قطع از شرایط حاکم اطلاعی ندارند بازرگانان همیشه به دنبال مکانی برای کسب سود هستند و برای آنها فرق نمی‌کند که در ایران یا جایی دیگر باشند در واقع این یک روال مشخص است که در تمام دوره‌ها وجود داشته است. الان هم اوضاع مانند سابق است و به نظر نمی‌رسد که کوچ سرمایه‌ها به شکل گسترده‌ای باشد.
* به اعتقاد شما روند کنونی متوقف می‌شود؟
**هر روز که ثبات بیشتر شود به طور حتم اطمینان بازاریان برای سرمایه‌گذاری هم افزون‌تر می‌شود با توجه به اوضاع کلان کشور نیز وقوع چنین اتفاقی دور از دسترس نیست.
* آیا شما تا به حال به آقای احمدی نژاد توصیه کرده‌اید که به تنش زدایی سیاسی بپردازند تا مشکل بازاریان حل شود؟
** به اعتقاد بنده تاکنون تنش‌زدایی شده است. الان شرایط مانند تیرماه نیست و اوضاع خیلی بهتر شده است. مردم دیگر در وحشت قرار ندارند که پول‌هایشان را کجا حفظ کنند البته کسادی بازار وجود دارد که سیاست‌های دولت باید به سمتی حرکت کند که مانع ادامه این شرایط شود.
* با تمام تفاسیر احساس می‌کنید که وضعیت بازار چه زمانی بهتر شود با توجه به اینکه اوضاع سیاست بین‌الملل چندان رضایت‌بخش نیست؟
** همه چیز رو به بهبودی است. در حال حاضر وضعیت بازار با تیر ماه قابل قیاس نیست و اطمینان داشته باشید اوضاع هر روز بهتر خواهد شد. البته بایر بحث واردات و تولید در داخل حل شود. البته مسئولین دولتی باید حوسشان جمع باشد که با گفتار خود بخصوص در مصاحبه‌ها جملاتی را به کار نبرند که بازار را با مشکل مواجه سازد.
* اصناف دورنمای روشنی را پیش روی خود نمی‌بینند حتی تعدادی از آنها به فروش‌های شب عید نیز خوش‌بین نیستند؟
** اگر آنها نگرانی منطقی داشته باشند برای رفع مشکل آنها اقدام خواهیم کرد ولی اگر نگرانی بی منطق باشد اقدامی نمی‌توان کرد. اصناف توقع دارند که دولت برای آنها کاری کند. طی چند سال اخیر همه عادت کرده‌اند که بگویند دولت مصوبه‌ای تا رکورد برطرف شود و یا دولت مصوبه‌ای را تائید کند تا فروش بالا برود. به نظر بنده این درست نیست. خیلی‌ها به دنبال کسب و کار خود هستند ولی تعدادی که پول‌های باد آورده را جست‌وجو می‌کنند هیچ گاه به نتیجه نخواهند رسید. تفکرها باید تغییر کند. اینکه همه منتظر باشند تا هر روز ملک گران شود و یا سرقفلی‌های کلان در بازار واگذار شود معقول نیست.
در بازار شنیدم که سرقفلی‌ای را 400 میلیون تومان فروخته‌اند. صاحب ملک حتماً توقع دارد که دو سال بعد خود سرقفلی را 800 میلیون واگذار کند. واقعاً سیاست‌های بیمار چنین شرایطی را به وجود می‌آورد. اگر دولت کاری کرد که این معاملات انجام نشود حقیقتاً موفق بوده است. اگر کسادی بازار به این معنا تعبیر شود باید خوشحال بود و دولت را موفق دانست چرا که واسطه گری کاذب و بیمار از میان می‌رود. واسطه‌گری معقول اصلاً جای ایراد ندارد.
* در مورد واگذاری مسئولیت‌ها به اصناف تاکنون حرف‌های بسیاری زده شده است آیا شما تصور می‌کنید اتحادیه‌ها توان پذیرش مسئولیت‌های سنگین را داشته باشند؟
** به طور حتم آنها پتانسیل کافی را دارند و به جز واگذاری امور به اصناف راه دیگری وجود ندارد. جلسات دولتمردان در پشت درهای بسته نمی‌تواند مشکلات بازار را حل کند و باید نقش اتحادیه‌ها در کشور پر رنگ‌تر و قابل لمس شود.
* آیا به رئیس‌جمهور نیز در این مورد توصیه‌ای خواهید کرد؟
** قطعاً این حرف‌ها را به آقای احمدی نژاد نیز می‌گویم. واقعاً دولت باید بنشیند و مشکل پرتقال شب عید را حل کند. حل این گونه مسائل دقیقاً جزء وظایف اصناف به شمار می‌آید. اصناف دلسوز باید از دولت بخواهند که به عنوان مثال توزیع کالا در شب عید را به طور کامل به آنها محول سازد. اصناف وقتی می‌توانند مسئولیتی را در کشور بپذیرند که خود از قدرتی برخوردار باشند. الان چند سال است که آنها خواهان منع واردات کالاهای چینی هستند ولی هیچ کس به این تقاضا گوش نمی‌کند. با این حساب چگونه از آنها می‌توان انتظار داشت که مسئولیتی را به عهده گیرند که دولت از انجام آن ناتوان است.
* یکی از اصلی‌ترین دلایل رکود بازار به واردات کالاهای چینی مربوط می‌شود. اصناف کشور هم از این موضوع به شدت گلایه دارند. رئیس جمهور نیز چندی قبل در جلسه هیات دولت به این موضوع اشاره کرده بود. به اعتقاد شما چه زمانی این مشکل برطرف خواهد شد؟
** دولت باید در این زمینه هر چه سریع‌تر اقدام کند. در شرایطی که تولیدات داخلی وجود دارد واردات کالا نباید به شکلی باشد که صنوف تولید کننده متضرر شوند. ما نمی‌گوییم که از چین واردات انجام نشود ولی واردات باید بر طبق ضوابط خاصی باشد. از طرف دیگر اگر مشکل قاچاق حل شود رضایت اصناف هم به وجود می‌آید. به طور کلی رعایت یکسری اصول خاص مانند کنترل واردات و صادرات می‌تواند به تغییر شرایط فعلی کمک کند. دولت باید به وظیفه برنامه‌ریزی خود عمل کند و اتحادیه‌های صنفی مسئولیت توزیع را بر عهده گیرند.
* خیلی از اتحادیه‌های صنفی نیز از دخالت وزارتخانه‌های دولتی در امر توزیع گلایه دارند.
** دولت دو وظیفه مهم بر عهده دارد که یکی برنامه‌ریزی و دیگری نظارت است بین برنامه‌ریزی و نظارت نیز باید اجرا صورت گیرد. اجرا را نیز مردم می‌توانند بر عهده گیرند. اگر مردم مجری باشند و دولت نظارت کند دولت می‌تواند با دقت بیشتری عمل کند اما زمانی که خود دولت هم تولید کننده و هم توزیع کننده است مشکلات زیادی به وجود می‌آید. امید بسیاری نیز وجود دارد که این دولت چنین چالشی را برطرف سازد.
* نظر رئیس جمهور در این مورد چیست؟
** ایشان هم اعتقاد دارند که هر کجا مسئولیتی را مردم می‌توانند انجام دهند دولت در آن دخالتی نداشته باشد.
* با این حساب دیگر دستگاه‌های دولتی در فعالیت‌های تجاری شرکت نخواهند کرد.
** نظر رئیس جمهور همین است. بسیاری از نهادهای دولتی و دستگاه‌های اجرایی در فعالیت‌های تولیدی و توزیعی دخالت دارند که این مشکل باید برطرف شود. البته واگذاری فعالیت‌ها به مردم زمان خواهد برد چرا که چنین اقدامی به برنامه ریزی نیاز دارد. اتحادیه‌ها و نهادهای مردمی هم باید آماده پذیرش چنین مسئولیتی باشند. سعی خواهیم کرد که دولت و اصناف هر دو آماده پذیرش چنین وظیفه‌ای شوند.
* با تمام این تفاسیر شما اعتقاد دارید دولت می‌تواند رضایت اصناف را به دست آورد؟
** حتماً اینگونه خواهد شد. حتی این امید وجود دارد که در دوره‌های بعدی نیز صنوف رای خود را تغییر ندهند و همچنان به دنبال آقای احمدی نژاد باشند. رضایت اصناف الان هم کم نیست ولی به طور قطع در آینده بیشتر خواهد شد. هنوز برنامه‌های دولت جدید در زمینه اصناف به طور کامل اجرا نشده است.
* یعنی اصناف در دوره‌های بعدی نیز به آقای احمدی نژاد رای می‌دهند؟
** احساس می‌کنم این اتفاق رخ دهد. در هنگام ریاست هاشمی نیز چنین رضایتی وجود داشت ولی چون قانون اجازه نمی‌داد ایشان نتوانستند برای دوره سوم انتخاب شوند.