گام‌های لرزان برای ورود به اتحادیه اروپا

کیارش طهماسبی
رومانی جهت پیوستن به اتحادیه اروپا در سال 2007 اقداماتی برای اعتمادسازی انجام می‌دهد.
از جمله این اقدامات که به منظور قانع ساختن بروکسل (مقر اتحادیه اروپا در بروکسل قرار دارد) باید انجام شود، مبارزه با فساد در رومانی است.
از همین‌رو اوانالو نگسکو یکی از گزارشگران بی‌بی‌سی به بررسی وضعیت رومانی ـ زادگاهش ـ پرداخته است: در مرکز میدان دانشگاه شهر بخارست ـ پایتخت رومانی ـ نمادهایی از گذشته تلخ و آینده شیرین این کشور در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند.
سه صلیب به یاد کشته‌شدگان قیام علیه نظام کمونیستی و چائوشسکو از سال 1989، در این میدان بنا شده‌‌اند.
تنها در چند قدمی این سه صلیب، ساعت بزرگ الکترونیکی قرار داده شده که به شمارش روزهای باقیمانده تا اول ژانویه سال 2007 ـ زمان پیوستن احتمالی رومانی به اروپا ـ می‌پردازد.
رومانی در 15 سالی که از سقوط نظام دیکتاتوری در این کشور می‌گذرد، روند رو به رشدی را طی کرده است؛ اما اکنون باید به این روند، شتاب بیشتری داده شود تا روزشمار این ساعت عظیم‌الجثه در جهت معکوس به کار نیفتد. ایون رادوکو به من گفت: ما هنوز به آنجا نرسیده‌ایم و آماده پیوستن به اتحادیه اروپا نیستیم. او پیرمردی مزرعه‌دار و روستایی است که چین و چروک، چهره‌اش را پوشانده است.
من با او در فصل پاییز و پس از وقوع سیلاب‌هایی که روستایش را تخریب کرده بودند، ملاقات کردم؛ روستای وی در منطقه کوهستانی کارپاتی قرار دارد.
ایون 70 ساله در حالی که گل و لای جلوی در خانه‌اش را رفت و روب می‌کرد، گفت: در حالی که اروپایی‌ها افرادی بسیار منضبط و سازمان ‌یافته هستند، رومانی پر از دزد است؛ در دادگاه‌های قضایی، پلیس و هر جای دیگر دزدان به رتق و فتق امور می‌پردازند. آنها باید همانگونه که من گل‌ولای جلوی در خانه‌ام را می‌روبم، بدون در نظر گرفتن هیچ ترحمی پاکسازی شوند.
رشوه
او همچنین درباره مبارزه‌اش در دادگاه برای به دست آوردن مجدد قطعه زمینی که خانواده‌اش پیش از ظهور کمونیست‌ها مالک آن بودند، صحبت کرد.
اما او متقاعد شده بود تا زمانی که به اعضای محکمه رشوه نپردازد، حکم عادلانه‌ای درباره وی صادر نخواهد شد. براساس نظرسنجی‌های انجام شده، 85 درصد از رومانیایی‌ها نیز مانند ایون فکر می‌کنند.
نتایج این نظرسنجی به قدر شگفت‌آور بود که ترایان باسسکو ـ رئیس‌جمهور رومانی ـ در سخنانی شماتت‌آمیز گفت: فساد اداری به ورزش ملی ما بدل شده است، بنابراین باید با قاطعیت طی سال آینده از پرداخت رشوه به مؤسسات دولتی خودداری کنیم.
بسیاری در این چارچوب معتقدند که صحبت کردن در این باره بسیار آسان‌تر از عمل کردن به آن است.
سیگار و صابون
پس از سال‌ها حاکمیت امپراتوری عثمانی و پس از آن کمونیست‌ها، فساد اداری در رومانی ریشه دوانده است.
من نیز خود در این نظام بزرگ شدم و پس از مدتی به این درک رسیدم که تنها با دادن یک بسته سیگار کنت یا با تقدیم یک بسته صابون لوکس، می‌توان کاری کرد که خط تلفن به جای چند سال، ظرف چند هفته وصل شود.
شرایط قدری تغییر کرده و امروز بسته سیگار کنت یا صابون، کارایی گذشته خود را از دست داده‌اند و تنها با مقدار زیادی پول است که می‌توان کار خود را پیش برد.
بانک جهانی برآورد کرده که رومانیایی‌هایی که درآمد ماهانه آنان کمتر از 200 پوند (350 دلار یا 293 یورو) است، سالانه 500 هزار پوند رشوه بابت برخورداری از خدمات بهداشتی مناسب پرداخت می‌کنند.
فساد در بالادست
پدیده‌ای به نام پرداخت رشوه در رومانی مقامات حکومتی را نیز بی‌نصیب نگذاشته است.
اخیراً مبلغ یک میلیون یورو (معادل 700 هزار پوند) یکی از سیاستمداران ارشد رومانیایی را با مشکل مواجه ساخته است. آدریان ناستاسه ـ سخنگوی پارلمان سفلی ـ که پیش از آن نیز سمت نخست‌وزیری را عهده‌دار بود، پس از آنکه طی سخنانی مدعی شد از طرف یکی از اقوام نزدیک همسرش مبلغ زیادی پول نقد و سه آپارتمان دریافت کرده است، از سوی بخش ضد فساد دادستانی احضار شد.
پس از بررسی‌های اولیه از دارایی‌های این عضو خانواده همسر این سیاستمدار، مشخص شد وی ـ که اخیراً در 97 سالگی درگذشته است ـ در یکی از آپارتمان‌های کوچک متعلق به دوران کمونیست‌ها زندگی می‌کرده و حقوق بازنشستگی ناچیزی به وی می‌رسیده است. پس از آنکه نتیجه این تحقیقات مشخص شد، ناستاسه که در وضعیت بدی گرفتار شده بود، ادعا کرد که این خانم عضو خانواده همسرش ثروت خود را از راه فروش جواهرات خانواده به دست آورده و آن را در بازار معاملات املاک سرمایه‌گذاری کرده است اما آقای ناستاسه پیش از این از مقامات حزب جوانان کمونیست بوده و تحصیلات خود را در رشته حقوق به پایان رسانده است.
او علاقه زیادی به خرید و فروش املاک مسکونی، خرید نقاشی‌های هنرمندان سورئالیست و زندگی در شرایط بسیار عجیب دارد. وی در قالب یک سیاستمدار مخالف ‌دوست در حزب سوسیال دموکرات ـ که به نمایندگی از فقرا وارد عرصه سیاسی شده ـ شهرت یافته است.
تکذیب قاطع
ناستاسه و همسرش به دلیل انجام معاملات مشکوک در بخش املاک مورد بازجویی قرار گرفته‌اند، اما تاکنون شواهد متقنی در این رابطه به دست نیامده است. اخیراً نیز شایعه‌ای مبنی بر مفقود شدن اسناد نقل و انتقال املاک از دفتر ناستاسه به بیرون درز پیدا کرده است.
ناستاسه قویاً هرگونه سوءاستفاده از ثروت خویش در راه رسیدن به اهداف سیاسی را تکذیب کرده است.
با این حال او که تحت فشار شدید از سوی هم‌فکرانش قرار دارد، از سمت رهبر حزب سوسیال دموکرات استعفا داده است.
وزیر سابق دارایی رومانی نیز پس از آنکه نتوانست دلیل قانع‌ کننده‌ای درباره نحوه خرید 8 ملک از 23 ملک تحت مالکیت خویش بیاورد، از عضویت در حزب سوسیال دموکرات کناره‌گیری کرد.
هدف قرار دادن ماهی بزرگ
اما مقامات اداره ضدفساد، تنها اپوزیسیون حکومتی را هدف قرار نداده‌اند.
آنها اکنون در حال بررسی نحوه انجام معاملات ملکی از سوی ثروتمندترین تاجر رومانی هستند. او همزمان سمت وزارت کابینه در دولت ائتلافی راست میانه را نیز عهده‌دار است. این اقدامات از سوی اداره مفاسد رومانی علیه مفسدان اقتصادی در حالی صورت می‌گیرد که اخیراً بروکسل ضمن ناکافی دانستن این اقدامات، خواستار مبارزه اداره مفاسد با ماهی‌های بزرگ (مفسدان بزرگ) شده است. با افزایش فشارها علیه مقام‌های رومانیایی، به نظر می‌رسد آنها در چرخشی 180 درجه‌ای و با انتخاب مونیکا ماکووی ـ وکیل سابق سازمان حقوق بشر ـ در سمت وزیر دادگستری جدید رومانی، مراحل جدیدی از مبارزه علیه مفاسد را آغاز کرده باشند.
یکی از دیپلمات‌های خارجی در همین چارچوب گفت: او (مونیکا ماکووی) وجدان دولت است.
اداره ضد فساد
سال گذشته، این خانم که به تازگی به سمت وزیر دادگستری منصوب شده بود، ضمن بازنگری در شیوه مبارزه با مفاسد اقتصادی، دادستان جدیدی را در رأس اداره مبارزه علیه فساد دولتی به کار گمارده است. او همچنین مصونیت سیاسی نمایندگان مجلس و وزرای دولت رومانی را لغو کرده و 100 هزار نفر از کارمندان دولت، دادستان‌ها و قاضی‌ها را موظف کرده به طور رسمی فهرست دارایی‌های خود را انتشار دهند.
طی ملاقاتی که با مونیکا ماکووی داشتم، وی به من گفت: اصلاحات در ساختار اداره مفاسد اقتصادی از عمده‌ترین اصلاحاتی بوده که در اروپا صورت گرفته است. او در حالی که با مخالفت‌های زیادی از سوی قضات قدیمی روبه‌رو شده از حمایت قضات و دادستان‌های جوان برخوردار است.
او تأکید کرده است: من در انتظار نتایج اقدامات جدید در مبارزه علیه تروریسم هستم. این بخشی از قرارداد با اتحادیه اروپاست. هنگامی که درباره اقدامات وزیر دادگستری جدید از ایون رادکوی مزرعه‌دار سؤالاتی پرسیدم، او در حالی که همچنان به رفت و روب گل در محل در ورودی خانه‌اش می‌پرداخت، گفت: خدا به او قوت دهد.