بحران انرژی و نگرانی اروپایی‌ها

حسین محمدی‌فومنی
بحران انرژی و قطع گاز از سوی روسیه به کشور اوکراین موجب نگرانی کشورهای اروپایی مصرف‌کننده گاز روسیه شده است. کشور اوکراین با جمعیتی حدود پنجاه میلیون نفر بعد از روسیه دومین کشور بزرگ اروپایی به شمار می‌رود، وجود آبراه دریای سیاه، جاذبه‌های تروریستی، معادن، همسایگی این کشور با مجارستان، لهستان، رومانی، مولدوای،‌ اسلواکی و روسیه اهمیت بسزایی به کشور اوکراین در منطقه اروپایی شرقی داده است. این کشور در سال 1991 م. از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی به جرگه کشورهای منتقل پیوست. اما وابستگی‌های روسیه و اوکراین همچنان در زمینه‌های متعدد باقی مانده است.
اوکراین در قاره اروپا پس از هلند و رومانی بزرگترین مصرف‌کننده گاز به عنوان منبع انرژی می‌باشد، سالانه هفتاد میلیارد مترمکعب گاز از روسیه با اوکراین صادر می‌گردد، هم‌اکنون ذخایر داخلی این کشور فقط تکاپوی 18 درصد نیاز آن را تامین می‌نماید و این کشور 20 میلیارد مترمکعب نیز از ترکمنستان گاز وارد می‌کند. روسیه مهمترین بازار کالاهای کشاورزی و صنعتی اوکراین است، یعنی 85 درصد صادرات اوکراین به روسیه را تشکیل می‌دهد.
وابستگی‌های تسلیحاتی، ترانزیتی و نزدیکترین راه ورود روسیه هم به اروپای شرقی از سیر اوکراین است. 70 درصد کالاها و مصنوعات ساخته روسیه و گاز این کشور به کشورهای اروپایی، چک، ‌اسلواکی، مجارستان، ‌لهستان، صربستان و دیگر جمهوری‌های یوگسلاوی سابق، اتریش، آلمان، فرانسه و ایتالیا از اوکراین می‌گذرد، در این زمینه آبراه دریای سیاه اهمیتی ویژه‌ای برای روسیه دارد.
با نگاهی به روابط متقابل و وابستگی‌های این دو کشور اوکراین و روسیه به هم می‌توان دریافت،‌قطع گاز روسیه به اوکراین به بهانه افزایش قسمت آن، می‌تواند زنگ خطری برای کشورهای اروپایی و سوق دادن آنها به سوی انرژی جایگزین با استفاده از تولیدات انرژی اتمی شود، که این کار باعث به خطر افتادن روند خلع سلاح اتمی در جهان خواهد شد. پیامد اقدام روسیه از سویی سبب نگرانی کشورهایی خواهد شد که با این کشور در درازمدت دارای همکاری‌های اقتصادی هستند، کشورهای اروپایی سعی کردند در بحران به وجود آمده نقش میانجی را ایفا کنند، این اقدام روسیه همچنین موجبات افزایش احتمال از دست رفتن اعتماد کشورهای اروپایی را به دنبال داشته است. در خمین حال رییس‌جمهور اوکراین اعلام کرد که اقدام شرکت گاز پروم در قطع گاز طبیعی روسیه به قصد کشورش یک اقدام سیاسی برای فشار به اقتصاد اوکراین بوده است این اقدام گاز پروم باعث زیر پا گذاشتن موافقت‌نامه‌های بین دو کشور در خصوص ترانزیت و تامین گاز شده است. دولتمردان آمریکایی نیز از کاهش فشار گاز صادراتی به اوکراین ابراز تاسف کرده‌اند و آن را باعث ناامنی در بخش انرژی و اعمال فشار سیاسی دانسته‌اند. آنچه که بسیار حایز اهمیت است،‌رفتار روسیه نسبت به اوکراین می‌تواند تجربه‌‌ای از رفتار روسیه برای دولتمردان و کشورهایی بادش که به نوعی با این کشور روابط سیاسی و اقتصادی بلندمدت دارند، تا مبادا در آینده متحمل ضرر و زیان گردند.
در همین حال باید گفت قطع گاز مسکو به اوکراین پیام روسیه در مقابل سیاست‌های غرب بوده است،‌ سیاست‌هایی که همواره به نوعی منجر به دخالت دولتمردان غربی در حوزه نفوذ روسیه در اروپای شرقی شده است.