CANADA

گروه سیاسی، مریم جمشیدی: با صدور دستور اخراج سفیر کانادا از ایران، روابط تهران - اتاوا با چالش جدیدی مواجه شد. شامگاه دوشنبه وزیر خارجه کانادا اعلام کرد دولت ایران از سفیر این کشور خواسته تا تهران را ترک کند.

این دستور دیپلماتیک را تهران پس از آن صادر کرد که دولت کانادا تاکنون سفیران پیشنهادی ایران در اتاوا را نپذیرفته است. از این رو در اقدامی متقابل از جان مندی سفیر کانادا خواست تا به کشور خود باز گردد. بدین ترتیب مندی به عنوان سفیر جدید کانادا در حالی که هنوز استوارنامه خود را تقدیم محمود احمدی‌نژاد نکرده بود، مجبور به ترک تهران شد.

در همین راستا، ماکسیم برنیر وزیر خارجه کانادا با انتشار بیانیه‌یی اعلام کرد: ما این تصمیم را عادلانه نمی‌دانیم و معتقدیم سفیر ما صرفاً به وظایف دیپلماتیک خود به صورت حرفه‌یی و سخت‌کوشانه عمل می‌کرد. به گزارش خبرگزاری آسوشیتدپرس وی با تاکید بر اینکه کانادا متاسفانه تاکنون قادر نشده کاندیداهای پیشنهادی تهران را برای سفارت ایران در اتاوا بپذیرد، افزود: اخراج جان مندی که به تازگی منصوب شده اما هنوز استوارنامه‌اش مورد پذیرش واقع نشده است، اقدامی تلافی‌جویانه از سوی دولت ایران بود.

برنیر همچنین خاطرنشان کرد: ما بر این باوریم که اخراج سفیرمان پیامد توجیه‌ناپذیر و نامطبوع این موقعیت است.

در عین حال، سخنگوی وزارت خارجه کانادا نیز در این‌ باره گفت: ایران از دادن اجازه تقدیم استوارنامه سفیر ما خودداری کرده است و این یعنی آنکه آنها تصمیم گرفته‌اند روابط‌مان را به سطح پایین‌تری برسانند.

از سوی دیگر محمدعلی حسینی سخنگوی وزارت خارجه در واکنش به اظهارات همتای کانادایی‌اش گفت: ایران تاکنون استوارنامه سفیر کانادا را دریافت نکرده و آنچه که وزارت خارجه کانادا تاکنون عمل کرده، مطابق با رویه معمول تبادل سفرا با اراده متقابل و مشترک نبوده است. به گزارش مهر وی افزود: برابر رویه‌ها و موازین دیپلماتیک طرفین می‌بایست در تطبیق اقدامات متقابل، شئونان و جوانب رویه‌های موجود را رعایت و در خصوص سطح فعالیت‌ها و چگونگی حضور مقامات دیپلماتیک اراده خویش را به طور متوازن و متعادل فراهم ساخته و از رفتارهای یک‌سویه پرهیز کنند.

حسینی همچنین بدون آنکه اشاره‌یی به علت اخراج سفیر کانادا در ایران بکند، از رویه‌های یک‌سویه کانادا ابراز تعجب کرد. بدین ترتیب با اخراج سفیر کانادا از ایران کنسولگری هر دو کشور تحت سرپرستی کاردار به فعالیت خود ادامه می‌دهد که فرد شماره دو سفارت محسوب می‌شود. روابط ایران و کانادا پس از مرگ زهرا کاظمی خبرنگار دو تابعیتی ایران و کانادا در سال 1382 دچار تنش جدی شد و به سردی گرایید به گونه‌یی که از آن زمان به بعد دو کشور بدون سفیر هستند، با این وجود، هیچ‌گاه مناسبات دیپلماتیک‌شان قطع نشده است. عادلی سفیر سابق ایران در کانادا بود که پس از ترک اتاوا، مسوولیت وی را عاصمی به عنوان کاردار عهده‌دار شد.

پس از آن دو کشور در تلاش بودند نسبت به اعزام سفیر به کشور مقابل به توافق برسند. از این رو تهران طی چند ماه اخیر، دو بار اقدام به معرفی کاندیداهای پیشنهادی خود به دولت کانادا کرده است. اما استفان هارپر نخست‌وزیر این کشور حاضر به پذیرش آنها نشد، چرا که به گفته یک مقام آگاه در وزارت خارجه کانادا، دو کاندیدای معرفی شده از سوی ایران، جزء دانشجویانی بوده‌اند که در ماجرای تسخیر سفارت آمریکا در تهران در سال 1358 نقش داشته‌اند.

این اتفاق باعث افزایش اختلافات دیپلماتیک فیمابین شد. به گونه‌یی که مهدی محبی کاردار ایران در اتاوا با اشاره به این موضوع گفت: دو بار برای فراهم کردن ارتباط بین دو کشور در حد وزرای خارجه درخواست کرده‌ایم. وی که با خبرگزاری کانادین‌پرس گفت‌وگو می‌کرد، افزود: «اما این یک عشق یک طرفه است. در حالی که عشق باید دوسویه باشد.» وی در عین حال ابراز امیدواری کرد دو طرف بتوانند با ادامه ارتباطات، راه‌حل مناسبی که در این زمینه بیابند. همچنین وزیر خارجه کانادا نیز در این زمینه تصریح کرد: من قبول دارم که اخراج سفرا از دو کشور،‌ کار را پیچیده‌تر می‌کند اما کانادا مثل همیشه منتظر می‌ماند تا ایران گزینه مناسبی را به همین منظور معرفی کند.

روابط ایران و کانادا طی 30 سال گذشته دستخوش تغییرات زیادی شده است. ارتباط این دو کشور از زمانی که «کن تایلور» سفیر سابق کانادا در تهران به دنبال تسخیر سفارت آمریکا به برخی کارکنان سفارتخانه، پناه داد، رو به تیرگی نهاد. به ویژه آنکه وی به خاطر این اقدام، از فرماندار کل کانادا، مدال نیز دریافت کرد. با این حال، هیچ‌ گاه روابط آن دو به طور کامل قطع نشد، اما به دنبال مرگ زهرا کاظمی خبرنگار و عکاس ایرانی - کانادایی، روابط آنها به سردی گرایید به گونه‌یی که کانادا سفیر خود را از ایران فرا‌ خواند. زهرا کاظمی 54 ساله، در پی عکس گرفتن از تجمعی در خارج از زندان اوین که به خاطر اعتراض به دستگیری دانشجویان و ناآرامی‌های تیرماه 82 برپا شده بود، بازداشت شد.

وی در بازداشتگاه دچار آسیب مغزی شد و در گذشت. روند رسیدگی به پرونده فوت زهرا کاظمی و دفن او در ایران مورد اعتراض و نارضایتی کانادا قرار گرفت به گونه‌یی که بارها درخواست داد تا تهران با تحقیقات مستقل نهادی بین‌المللی درباره مرگ کاظمی موافقت کند. اما ایران با تاکید بر اینکه تابعیت کانادایی او را به رسمیت نمی‌شناسد، درخواست کانادا را دخالت در امور داخلی خود خوانده و رد کرد. از این رو، وزیر خارجه وقت کانادا اعلام کرد کانادا تصمیم گرفته است روابط دوجانبه خود با ایران را تا زمانی که مقام‌های ایرانی برای رسیدگی به این امر به طریقی جدی و قابل اعتماد آمادگی پیدا نکرده‌اند، کاهش دهد.

پس از آن تماس کانادایی‌ها با مقام‌های ایرانی به پرونده زهرا کاظمی، مسائل حقوق بشر و پرونده هسته‌یی ایران محدود شد. از سوی دیگر تنظیم پیش‌نویس‌های قطعنامه‌های حقوق بشر و ارائه آن به سازمان ملل که توسط کانادا صورت می‌گرفت در مقاطع متعددی تنش موحود بین تهران و اتاوا را تشدید می‌کرد.

در پیش‌نویس‌های پیشنهادی کانادا که اکثراً هم تصویب می‌شد، ایران متهم به زیر پا گذاشتن حقوق بشر شده است. در واقع اقدام کانادا در تهیه چنین پیش‌نویس‌هایی چهار ماه پس از مرگ زهرا کاظمی آغاز شد و آخرین آن در اواخر آذرماه گذشته در شصت‌ و دومین نشست مجمع عمومی سازمان ملل متحد صورت گرفت. با این حال ایران همواره اقدام کانادا را در ارائه قطعنامه حقوق بشری مورد انتقاد قرار داده است. اما با وجود اختلافات موجود هر دو کشور همیشه سعی کرده‌اند فعالیت‌های سفارتخانه‌هایشان در تهران و اتاوا روند عادی خود را طی کند.

این روابط به خصوص وقتی که قوه قضاییه ایران چند روز پیش اعلام کرد پرونده مرگ زهرا کاظمی را برای رسیدگی به مرجع صالح ارسال کرده است، می‌رفت تا بهبود یافته و تقویت شود، زیرا کانادا از بازگشایی مجدد پرونده مذکور استقبال کرد و وزیر خارجه‌اش گفت: ما از مدت‌ها قبل خواستار تحقیقاتی تازه درباره مرگ خانم کاظمی بوده‌ایم، چرا که ایران در برابر خانواده وی تعهد دارد تا اطمینان حاصل کند مسببان این اتفاق مجازات شوند.

اما در شرایطی که انتظار می‌رفت تحولات تازه‌یی در فعالیت‌های سفارتخانه‌ها رخ دهد با اخراج سفیر کانادا از تهران چالشی دوباره بین دو کشور به وجود آمد و در حالی که جان مندی پس از موافقت دولت ایران راهی تهران شد و منتظر بود تا استوارنامه‌اش را تقدیم احمدی‌نژاد کند، با دستور اخراجش مواجه شد و بدین ترتیب صندلی سفیران ایران و کانادا همچون گذشته خالی ماند.

هر چند مقامات هر دو کشور بعد از این اتفاق گفته‌اند کانال‌های ارتباطی خود را باز نگه می‌دارند.