ایالات متحده آفریقا

کورش فخرطاولی

آرزوی قوام نکرومه، اولین رئیس‌جمهور غنا بعد از استقلال این کشور در سال 1957 در حال تحقق است زیرا موضوع اصلی نهمین اجلاس اتحادیه آفریقا که از روز یکشنبه در آکرا، پایتخت غنا فعالیت خود را آغاز می‌کند بحث درباره تشکیل دولت واحد آفریقاست.

نکرومه در سال‌های دور و قذافی در سال‌های اخیر از جمله اصللی‌ترین طراحان اتحاد آفریقا در قالب تشکیل دولت واحد یا ایالات متحده آفریقا بوده‌اند.

قذافی جتی پنجشنبه گذشته در ابیجان، پایتخت ساحل عاج بر تشکیل چنین دولتی با ارتش واحد 2 میلیون نفری تاکید کرد.

در جریان اجلاس سران در آکرا قرار است رهبران آفریقا بعد از دریافت گزارش‌های کارشناسی و از جمله گزارش کمیته تحت هدایت موسوونی، رئیس جمهور اوگاندا اولین گام‌های مربوط به تشکیل ایالات متحده آفریقا را بردارند.

بر اساس برنامه‌ریزی‌های انجام شده این اتحادیه سیاسی آفریقایی که قرار است در حوالی سال 2015 مستقر شود در سه مرحله تشکیل خواهد شد.

در گام نخست بخش‌های اصلی که در آنها دولت واحد آینده فعال خواهد بود و به نام کل آفریقا عمل خواهد کرد، انتخاب می‌شود و در مورد نحوه تامین مالی و اجرایی کردن آن به مردم کشورهای قاره اطلاع‌‌رسانی خواهد شد. بخش‌هایی مانند ارتش و سایست خارجی می‌توانند توسط دولت واحد آینده اداره شود.

در مرحله دوم تدوین قانون اساسی ایالات متحده آفریقا و همچنین تاسیس بانک مرکزی در دستور کار قرار خواهد گرفت و بالاخره در مرحله آخر بعد از تصویب قانون اساسی آفریقایی در کشورهای عضو، اعضای دولت واحد آفریقا در انتخابات ملی و منطقه‌ای برگزیده خواهند شد.   

اگر چه بحث همگرایی و اتحاد در کل آفریقا تقریبا مخالفی ندارد اما چگونگی و سرعت حرکت به سوی ایالات متحده آفریقا، کشورهای قاره را در دو دسته قرار می‌دهد.

در دسته اول کشورهایی قرار دارند که عقیده دارند باید به سرعت به این سمت حرکت کرد. کشورهای غرب آفریقا و لیبی از این جمله هستند. قذافی در عین حال با رهبری و هدایت عملی اتحادیه کشورهای ساحل و صحرا (سین- صاد) که 25 کشور آفریقایی (از 53 کشور عضو اتحادیه آفریقا) در آن عضو هستند به نوعی هدایت این تفکر را در متن اتحادیه آفریقا در اختیار دارد.

در مقابل کشورهایی چون آفریقای جنوبی حضور دارند که عقیده دارند دست کم برای رسیدن به ایالات متحده آفریقا 50 سال باید وقت صرف کرد و در این مدت باید به شیوه‌ای نظام‌مند مشکلات فراوان پیش‌رو را مرتفع ساخت. آفریقی جنوبی به عنوان برترین اقتصاد قاره و ناگزیر موتور محرکه اتحاد و همگرایی، وزن و طرفداران خود را در قاره دارد و بی‌شک از تأثیرگذارترین‌ها در آینده همگرایی آفریقایی است.

واقعیت این است که در قاره 900 میلیون نفری آفریقا که در آن فقیر و غنی، سیاه و سفید و مسلمان و مسیحی در کنار هم معجونی گاه ناهمگون را تشکیل داده‌اند و با حجم گسترده‌ای از مشکلات اساسی روبروست تشکیل دولت واحد، دست کم در سال‌های نزدیک به یک رویا بیشتر شبیه است.

به هر تقدیر این راه‌حلی است که آفریقایی‌ها در اطراف آن اندیشه می‌کنند و اجلاس سران اتحادیه به آفریقا در غنا روشن خواهد کرد که کدام یک از دو تفکر تشکیل دولت واحد غالب می‌شود: تفکر آفریقای جنوبی یا تفکر نوع قذافی که معتقد است دولت واحد می‌تواند حتی با حضور دو کشور نیز تشکیل شود.