صلح ناتمام در شاخ آفریقا

زمانی که اتیوپی و اریتره توافق نامه ای را در سال 2000 امضا کردند، به نظر می رسید که این توافق نامه پایان جنگ دوساله میان دو کشور باشد. توافق نامه موسوم به <الجزایر> آتش بس را میان دو کشور برقرار و مکانیزمی را برای حل مناقشه مرزی میان آنها مطرح کرد. اما اکنون و پس از گذشت 8 سال، اریتره و اتیوپی نه تنها به صلح پایدار نزدیک نشده اند بلکه در آستانه بازگشت به خشونت های گسترده که طی یک دهه گذشته جان 100 هزار نفر را گرفت، هستند. نگرانی ها در خصوص بقای رژیم در دو کشور، رهبران آنها را برآن داشته که دشمنان یکدیگر را ازلحاظ مالی ونظامی حمایت کنند. حل مسئله مرزی و نگرانی های امنیتی میان اتیوپی و اریتره علاوه بر دو کشور فوق برای سایرین نیز مفید خواهد بود.
برای مثال، سومالی تا زمانی که این دو کشور به توافق نامه نهایی دست نیابند، بعید است شاهد صلح باشد. تحت توافق نامه الجزایر یک کمیسیون مرزی میان اتیوپی و اریتره به منظور تعیین خطوط مرزی بین دو کشور ایجاد شد. اما زمانی که این کمیسیون در سال 2002 خطوط مرزی را برروی نقشه ترسیم و مشخص کرد، دهکده کوچک و سمبلیک <بدمه> را به اریتره واگذار کرد که این تصمیم با مخالفت اتیوپی همراه شد. سرانجام کمیسیون مرزی در نوامبر سال 2007 به ترسیم خطوط مرزی مجازی میان دو کشور اقدام کرد.
اریتره که سال ها نسبت به ماموریت نیروهای حافظ صلح سازمان ملل در این کشور ناراضی بود، سرانجام این نیروها را از <منطقه امنیتی > به وسعت 25 کیلومتر که به عنوان حائلی میان این کشور و اتیوپی عمل می کردند اخراج کرد. اریتره توجیه خود از این اقدام را چنین بیان کرد: درحالی که خطوط مرزی میان دو کشور ترسیم شده است، سازمان ملل ماموریت خود را به پایان رسانده و اکنون باید این کشور را ترک کند. درگیری های فزاینده در مرز اتیوپی- اریتره غیرقابل تحمل است.
این درگیری ها و تنش ها نه تنها خطر وقوع یک جنگ را به دنبال دارد، بلکه دولت های دو کشور از آن برای توجیه سرکوب های سیاسی استفاده می کنند. رژیم های دو کشور با توجه به تهدیدات متقابل و قریب الوقوع بودن یک جنگ، اقدامات سرکوب گرانه ای را علیه جوامع خود اعمال کرده اند و با این اقدامات مانع از اعمال دموکراسی و رشد اقتصادی شده اند. رویکرد کلی جامعه بین المللی در این زمینه بسیار ضعیف بوده است. نخست، ناکامی آن در اعمال فشار بر اتیوپی برای پذیرش تصمیم کمیسیون مرزی بود که دو کشور بر الزامآور بودن تصمیم این کمیسیون توافق کرده بودند. ضعف دیگر عدم واکنش جدی به تصمیم یک جانبه اریتره در پایان دادن به ماموریت نیروهای حافظ صلح سازمان ملل بود. اعلام پایان رسمی این ماموریت در دو هفته گذشته از سوی شورای امنیت، نشانه ای از عدم جدیت آن در قبال این موضوع بود. اقدامی که اکنون نیاز است، تعیین یک نماینده جدید بین المللی برای آغاز یک فرآیند جدید است.
هدف از این اقدام می تواند تسهیل در امر مرزبندی فیزیکی میان اتیوپی و اریتره و در عین حال توجه به مسائل مورد مناقشه میان دو کشور باشد. این فرآیند زمانی موفقیتآمیز خواهدبود که به سناریوهای برد- برد تاکید کرده و مشوق هایی را بر طرفین ارائه کند.این فرآیند می تواند شامل تعهدات کشورهای اهدا کننده در زمینه پروژه های توسعه ای و همسو با استراتژی کمیسیون اروپا در قبال شاخ آفریقا باشد. مسئله ا صلی بر سر چنین فرآیندی وجود اراده سیاسی از سوی طرفین و همچنین خواست بین المللی برای ازسرگیری همکاری ها در این زمینه است.
نقش دولت آمریکا نیز در این راستا مهم است، زیرا از روابط مستحکمی با اتیوپی برخوردار است. برقراری صلح پایدار میان دو کشور مستلزم اتخاذ اقداماتی در این زمینه است. نخست همه طرف ها (اتیوپی ، اریتره و شورای امنیت سازمان ملل) باید رسما طرح مرزبندی کمیسیون مرزی را پذیرفته و آن را الزام آور اعلام کنند . در پی این اقدام ، سازمان ملل باید یک نماینده ویژه را برای آغاز گفتگوهای سیاسی به منظور توجه به مسئله عدم حضور نیروها در مرز، عادی سازی روابط دوجانبه و توقف حمایت از گروه های مسلح در دیگر کشورها، منصوب کند . نتیجه این امر باید به ترسیم فیزیکی مرزها منتهی شود . برای رسیدن به این هدف، شورای امنیت باید ماموریت حفاظت صلح خود با هدف تسهیل در امر مرز بندی را از سربگیرد. اما متقاعد کردن دو طرف چندان آسان نیست . اریتره خواستار تحکیم استقلال خود است و ترسیم خطوط مرزی فیزیکی را با هدف عقب نشینی اتیوپی از منطقه < بدمه > ترجیح می دهد و خواستار روابط بهتر با غرب است .
اتیوپی نیز خواستار دسترسی به بنادر اریتره و پایان حمایت این کشور از شورش های مسلح داخلی است . این فاکتورها باید طرفین را به سمت برقراری صلح پایدار تشویق کند . اگر این عوامل، طرفین و جامعه بین المللی را تشویق نکند، زمینه های بازگشت به یک جنگ تمام عیار وجود دارد بنابراین همه طرف ها باید بر یافتن یک راه حل پایدار متمرکز شوند .