پایان نسل کشی علیه مسلمانان

پیمان صلح دیتون بین رهبران بوسنیاک (مسلمان بوسنیایی)، صرب‌ها و گروه‌های کروات در بوسنی و هرزگوین، منعقد شد و رسما به جنگ داخلی سه ساله در آن کشور پایان داد. این توافقنامه در تاریخ 21 نوامبر 1995 در دیتون واقع در ایالت اوهایو آمریکا ارائه و در چهاردهم دسامبر همان سال در پاریس به امضا رسید. این پیمان برای تضمیم یک صلح دائم در بوسنی و هرزگوین و زمینه‌سازی برای اتحاد مجدد جوامع نژادی جدا شده این کشور، طراحی شد.

اتفاقات قبل از پیمان دیتون

جنگ یوگسلاوی در اوایل دهه 90، پس از آن شروع شد که فدراسیون یوگسلاوی (متشکل از بوسنی و هرزگوین، کرواسی، مقدونیه، مونته نگرو، صربستان و اسلونی) از هم پاشید. صرب‌ها پس از آنکه جمهوری‌های کروواسی و بوسنی استقلال خود را از یوگسلاوی اعلام کردند در ژوئن 1991 علیه کروواسی و در آوریل 1992 علیه بوسنی جنگ‌های مسلحانه به راه انداختند. صرب‌ها که نمی‌خواستند از مناطق تحت کنترل خود در یوگسلاوی عقب بکشند، برای ایجاد مناطق جدایی‌طلب تحت کنترل خود در کرواسی و بوسنی می‌جنگیدند. جدایی طلبان صرب از حمایت نظامی اسلوبودان میلوسویچ، رهبر جمهوری صربستان برخوردار بودند.

در همین دوران کروات‌ها و بوسنیایی‌ها در در بوسنی یک جنگ خونین در سر قلمرو خود را آغاز کردند. جنگ در کوراسی تا ژانویه 1992 (زمانی که آتش‌بس بی‌قید و شرط به حصول یک صلح شکننده بین دولت کرواسی و صرب‌ها انجامید) طول کشید جنگ بین کروات‌ها و بوسنیایی‌ها با امضای توافقنامه واشنگتن در مارس 1994 که به ایجاد فدراسیون بونسی کرواسی انجامید، متوقف شد، اما به رغم تلاشهای بین‌المللی برای حصول یک آتش‌بس دائم، جنگ بین نیروهای کروات – بوسنیایی با صرب‌ها ادامه یافت. در تابستان 1995 شرایط به ضرر صرب‌ها رقم خورد به طوری که نیروهای بوسنیایی و کروات برخی از قلمروهای تحت سلطه صرب‌ها در بوسنی را پس گرفتند. در همین دوران، آمریکا و سازمان پیمان آتلانتیک شمال (ناتو) تلاش‌های ستیزه‌جویانه‌ای را برای پایان دادن به این جنگ شروع کردند. در ماه نوامبر 1995 علیا عزت بگوچ رئیس‌جمهور بوسنی، اسلوبودان میلوسویچ، رئیس‌جمهور صربستان، فرانجو توجمان، رئیس‌جمهور کرواسی و نمایندگان آمریکا انگلیس، فرانسه، آلمان، ایتالیا، روسیه و اتحادیه اروپا در پایگاه نیروی هوایی رایت، پترسون در حومه دیتون واقع در ایالت اهایو دیدار کردند چند هفته بعد، عزت بگویچ میلوسویچ و توجمان توافقنامه صلح جامعی را ارائه کردند که به پیمان صلح دیتون معروف شد. این پیمان به طور رسمی در چهار دهم دسامبر 1995 در پاریس به امضا رسید.

شروط پیمان صلح دیتون

سه طرف درگیر در پیمان دیتون سعی کردند تا به طرق مختلف از شروط این پیمان و پایان جنگ بوسنی به نفع خود بهره‌برداری کنند. بوسنیایی‌ها معقتد بودند که پس از لغو تحریم‌های سازمان ملل که در اوایل دهه 90 علیه جمهوری‌های یوگسلاوی تحمیل شدند، آنها کمک اقتصادی و نظامی قابل توجهی دریافت خواهند کرد. ارزیابی صرب‌ها نیز اینگونه بود که پایان جنگ، باعث جلوگیری از لطمات ارضی بیشتر از سوی نیروهای کروات و بوسنیایی و مشروعیت تجزیه کشور خواهد شد. همچنین کروات‌ها به فکر کمک اقتصادی و الحاق بیشتر کرواسی به اروپای غربی و افزایش سهم کرواسی از قلمرو بوسنی نسبت به آنچه بر اساس سهم کروات‌ها از جمعی بوسنی تعیین شده بودند پیمان دیتون به طور خاص شامل شروط نظامی، سیاسی و اجتماعی بود. در بعد نظامی، بر اساس این پیمان، گروه‌های مبارز بوسنیایی موظف به عقب بردن نیروهای خود به پشت خط آتش‌بس و مناطق غیرنظامی حائل شدند. در ژانویه 1996 ناتو یک نیروی اجرایی (IFOR) را با یک مجوز یک ساله به منظور نظارت روی آتش‌بس در بوسنی مستقر کرد. نیروهای اجرایی در زمان اوج خود شامل حدود 60 هزار سرباز از بیش از 20 کشور بودند. حدود 20 هزار نفر از این سربازان آمریکایی و تعداد زیادی از آنها از کشورهای فرانسه و انگلیس بودند در ژانویه 1997 ناتو یک نیروی جدید برقرارکننده ثبات (SFOR) را جانشین نیروهای IFOR کرد و تعداد این سربازان را به نیم کاهش داد. اگر چه رهبران ناتو در تابستان 1998 قصد داشتند تعداد سربازان را به میزان بیشتری کاهش دهند. ولی انتظار می‌رفت این ماموریت تا زمان نامشخصی ادامه پیدا کند. از منظر سیاسی، هدف از انعقاد پیمان دیتون تضمین باقی ماندن بوسنی به عنوان یک کشور متشکل از دو گروه یعنی فدراسیون بوسنی – کروواسی 51 درصد خاک بوسنی و جمهوری صربستان 49 درصد آن را در اختیار داشته باشند. این توفقنامه خطوط کلی یک قانون اساسی ملی جدید برای تعیین نوع روابط بین بوسنیایی‌ها، صرب‌ها و کروات‌ها را ترسیم کرد. در این پیمان نهادهای فدرال که نمایندگی تمام سه ملیت را برعهده داشتند (شامل یک ریاست جمهوری جمعی و یک مجلس قانون گذاری مرکزی که هر سه گروه در آن سهم داشتند) در نظر گرفته شدند در این پیمان همچنین ساختارهای دولتی جداگانه برای فدراسیون براساس بوسنی – کروواسی و جمهوری صربستان تایین شده بود. بر اساس پیمان دیتون همچنین انتخابات باید تا تاریخ سپتامبر 1996 باید در سرتاسر کشور انجام می‌شد. از بعد اجتماعی پیمان دیتون شامل شروطی در خصوص کمک‌های بشر دوستانه، بازسازی اقتصادی و ارتقای حقوق بشر بود. بر اساس برخی از این شروط تمام شهروندان می‌بایست از حق رفت و آمد در سرتاسر کشور و پناهندگان باید از حق بازگشت به زادگاه خود برخوردار می‌شدند. سازمان ملل یک نماینده ویژه را برای تسهیل اجرای جنبه‌های اجتماعی پیمان دیتون منصوب کرد.

تاثیرگذاری

اگرچه پیمان دیتون با هدف تضمین اتحاد کشور بوسنی منعقد شد. رهبران بوسنیایی و صرب اهداف اختلاف برانگیزی در این خصوص داشتند. در حالی که رهبران بوسنیایی این پیمان را یک تضمین برای الحاق مجدد بوسنی به دولت مرکزی می‌دانستند، رهبران صرب این تواقفنامه را یک مانع بر سر راه ایجاد دو کشور جدا در داخل بوسنی می‌دانستند. موضع کروات‌ها چیزی مابین این دو موضع بود به طوری که بخش حاکم در دولت کروواسی احتمال تقسیم‌بندی بوسنی در طول مرزهای قومی را رد نکرد.

تمام سه طرف پیمان دیتون، بخش‌های نظامی آن را اجرا می‌کردند، اما تبعید از ابعاد اجتماعی و سیاسی این پیمان مشکل سازتر از بقیه بود. نیروهای ناتو نتوانستند امنیت راههای تردد شهروندان در کشور را تضمین کنند و صرب‌ها و کروات‌های ملی‌گرا در برابر ادعام مجدد جوامع تجزیه شده مقاومت کردند. احزاب ملی‌گرا در تک تک انتخابات‌های سال 1996 در بوسنی قدرت خود را در برابر احزابی که مواضع لیبرال، چند قومی و دموکراتیک داشتند، حفظ کردند و این موفقیت احزاب ملی‌گرا، ظهور دموکراسی اجتماعی در بوسنی را تضعیف و به تثبیت اختلافات قومی کمک کرد. سرانجام اگر چه بر اساس شروط پیمان دیتون، رهبران بوسنی، کرواسی و صربستان می‌بایست با دادگاه بین‌المللی جنایات یوگسلاوی سابق (ICTY) که برای پیگرد جنایتکاران جنگی تاسیس شد، همکاری می‌کردند، ولی این رهبران به میزان ناچیزی این کار را انجام دادند، به رغم فشار بین‌المللی برای دستگیری بسیاری از مظنونین جنایت‌های جنگی، این افراد در آغاز دستگیر نشدند، در سال 2001 اسلوبودان میلوسویچ رئیس‌جمهور سابق صربستان و برجسته‌ترین جنایتکار جنگی به منظور محاکمه شدن در خصوص 60 فقره اتهام جنایت جنگی جنایت علیه بشریت و نسل‌کشی به دادگاه ICTY تحویل داده شد محاکمه میلوسویچ در سال 2002 آغاز شد ولی وی در مارس 2006 قبل از آنکه محاکمه شود به اتمام رسد. مرد ICTY همچنین بیش از 160 تن را به جرم نقص جدی قوانین بین‌المللی بشر دوستانه یوگسلاوی سابق تحت پیگرد قرار داد.