کشاکش دموکراسی و سکولاریسم

* وتوی مصوبه پارلمان ترکیه مبنی‌ بر مراجعه به آراء عمومی برای انتخاب رئیس‌جمهور از سوی نجدت سرز بر تحولات آینده این کشور چه تاثیری خواهد داشت؟

** وتوی اصلاحیه تصویبی پارلمان ترکیه در برخی مواد قانون اساسی در خصوص مراجعه مستقیم به آراء عمومی برای انتخاب رئیس‌جمهور شرایط پیچیده‌ای را ایجاد نمی‌کند، چرا که مخالفت سزر با این مصوبه کاملا قابل پیش‌بینی بود.

سزر، این اصلاحیه مصوب در پارلمان را مغایر با نظام دموکراتیک در ترکیه خوانده و انجام آن را باعث بی‌ثباتی در کشور دانسته است.

رد مصوبه پارلمان از سوی رهبران حزب عدالت و توسعه نیز قابل پیش‌بینی بود و آنان با علم به تحقق چنین برآیندی در روند این اقدام، چنین اصلاحیه‌ای را در پارلمان به تصویب رساندند تا منطق جریان اپوزیسیون را ضعیف کنند و به افکار عمومی و محافل سیاسی ترکیه نشان دهند که گروههای مخالف دولت حاضر به مراجعه به آراء عمومی نیستند و درصددند مسیر حزب عدالت و توسعه در راه رسیدن به حقوق قانونی را مسدود کنند؛ بنابراین حزب عدالت و توسعه مصمم به ادامه مسیر قانونی برای تثبیت شرایط فعلی و کسب جایگاه ریاست جمهوری است. به نظر می‌رسد این حزب برای دومین‌ بار این مصوبه را به پارلمان خواهد برد تا به تشدید فشارها برای مراجعه به رای مستقیم به منظور انتخاب ریاست جمهوری بپردازد؛ اما در عرصه مقابل نیز سیستم حاکمیتی سکولار قاعدتا در برابر تایید دوم پارلمان در خصوص این مصوبه مقاومت خواهد کرد. در صورتی که رئیس‌جمهور برای بار دوم اقدام به وتوی مصوبه کند باید به دادگاه قانون اساسی شکایت کند که به طور معمول در آنجا نیز به دلیل حاکم بودن ارزشهای سکولاریسم، این مصوبه رای نخواهد آورد. گروههای اپوزیسیون تلاش می‌کنند راههای سیاسی موجود به انتخابات زودرس پارلمانی منجر شود، چرا که از نگاه آنان تنها شانس برای کاهش توان اکثریتی حزب‌ عدالت و توسعه انتخابات زودهنگام پارلمانی است.

* به همه‌پرسی گذاشتن برگزاری انتخابات ریاست ‌جمهوری ترکیه به صورت مراجعه به آراء عمومی امکان‌پذیر است؟

** برگزاری همه‌پرسی به منظور جویا شدن از نظر مردم برای انتخاب میان 2 شیوه گزینش رئیس‌جمهور به طریق مراجعه به آراء عممی یا رای‌گیری در پارلمان به لحاظ قانونی امکان‌پذیر نیست. چنانچه انتخاب رئیس‌جمهور از طریق آراء مستقیم مردم باشد، حزب عدالت و توسعه پیروز انتخابات خواهد بود، چرا که طرفهای مقابل چهره شاخص ملی برای رقابت با آنان ندارند. هم اکنون شخصیت‌هایی همچون اردوغان و گل حائز جذابیت‌های بسیار بالای ملی هستند و بر این اساس فشار حزب عدالت و توسعه برای ایجاد سیستم مستقیم جهت انتخاب رئیس‌جمهور ناشی از آگاهی و تکیه بر چنین موقعیتی نزد افکارعمومی است؛ زیرا که این مساله مطابق با روح دموکراسی و توام با مشارکت مستقیم‌تر و شانس بیشتر برای حزب عدالت و توسعه خواهد بود.

* در انتخابات پارلمانی آینده ترکیه با وجود محرز شدن کارشکنی‌های گروههای مخالف دولت، شرایط حزب عدالت و توسعه چگونه ارزیابی می‌شود؟

** سیستم حزبی در ترکیه با توجه به قدمت 80 ساله آن از یک ریشه عمیق تاریخی برخوردار است. براساس قرائن و شواهد موجود، حزب عدالت و توسعه اکثریت پارلمانی را در انتخابات آینده نیز در دست خواهد داشت، اما این اکثریت مطلق نخواهد بود و به لحاظ کمی و کیفی در قیاس با پارلمان فعلی به مراتب کمرنگ‌تر می‌شود. حزب عدالت و توسعه درصدد آزمایش تمامی راهها برای کسب جایگاه ریاست‌ جمهوری است و در نهایت باید به انتخابات زودرس تن دهد تا در آنجا به آزمونی دیگر بپردازد.