مسیر دشوار حل مسئله قبرس

محمدعلی بیراند
ترجمه: آیدین فرنگی
آیا مواضع گذشته مقامات اتحادیه اروپا را در خصوص مسئله قبرس به یاد دارید؟ در مقطعی که طرح «‌عنان» برای حل این مساله به موضوع بحث و مناقشه بدل شده بود،‌ با پذیرفته شدن این طرح توسط طرف ترک، ابتدا صحبت از پایان تنهایی و بن‌بست بخش ترک‌نشین قبرس به میان آمد. بعد از برگزاری رفراندوم و پذیرفته شدن این طرح توسط جمهوری ترک‌نشین قبرس شمالی ‌(KKTC)‌ و رد آن به وسیله یونانی‌های قبرس، برای خارج کردن بخش ترک‌نشین قبرس شمالی از وضعیت انزوا، نظامنامه‌ای را تدوین کرده و برقراری مناسبات تجاری بین اتحادیه اروپا و این جمهوری را در دستور کار قرار داد.
این حرکت اروپایی‌ها از‌ آنجا که گامی بود برای پذیرش رسمی هویت مستقل قبرس شمالی، برای ساکنان این منطقه اهمیت بسیاری داشت.
یونانی‌ها و یونانی‌های قبرس در چند ماه نخست پس از برگزاری رفراندوم سیاست سکوت را پیشه کردند. آنها منتظر فروکش کردن توفانی بودند که پس از انجام رفراندوم سر برافراشته بود. اما چند ماه پس از برگزاری رفراندوم حرکت یونانی‌ها کلید خورد؛ چرا که یونانی‌ها خیلی بیشتر از ترک‌ها با واقعیت‌های اتحادیه اروپا آشنایی داشتند. مقامات اتحادیه اروپا نیز صرفا دیدگاه‌ها و انتظارهای شخصی خود را در خصوص ترک‌های قبرس مطرح کرده و هیچ قولی به آنها نداده بودند. توافق‌های رسمی کمیسیون اروپا توافق‌هایی است که در شورای وزرای این اتحادیه به تصویب برسد.
در جریان این ماجرا طرف ترک اظهارات مسئولان اروپایی را هم‌طراز با «‌قول دادن» گرفته و طرف یونانی نیز مترصد فرصت مناسب مانده بود. در پایان هم یونانی‌های قبرس برنده از میدان خارج شدند. آنها پس از اخذ عضویت کامل اتحادیه اروپا، ‌در کنار یونان موفق به متوقف ساختن مکانیسم‌هایی شدند که به نفع بخش ترک‌نشین قبرس عمل می‌کرد. یونانی‌های قبرس با بهر‌ه‌گیری از این واقعیت که موضوع قبرس از مهم‌ترین مسائل اتحادیه اروپا نیست، موفق شدند با وارد کردن فشار به این اتحادیه، اروپایی‌ها را در برابر خواسته خود تسلیم کنند. اروپایی‌ها هم حرف‌های پیشین خود را به فراموشی سپردند و برای ترک‌ها همه چیز به جای اولش برگشت.
از این واقعه می‌توان چند درس مهم گرفت: 1- اتحادیه اروپا شیوه کاری خاصی برای خود دارد. برای تصویب هر امری باید اعضای این اتحادیه قانع شوند. گاه یک کشور عضو‌ می‌تواند روند تصویب برخی توافق‌ها را دچار مشکل کند. 2- هر کشوری که موفق به اخذ عضویت از اتحادیه اروپا شود، برنده است. کشور غیر عضو مجبور به تسلیم در برابر نظر کشور‌های عضو است 3- در مناسبات بین‌المللی حقانیت مفهومی ندارد. هر امری در هر لحظه امکان تغییر دارد. مهم هماهنگی با روند تغییرات است. اکنون ترک‌ها در این مقطع می‌توانند مواضع اروپایی‌ها را به نقد کشیده، آنها را تحت فشار قرار دهند، اما عصبانیت و پشت کردن به اروپا مشکلی را حل نخواهد کرد. اقناع بهترین شیوه در حل مسائل است.
حرکت‌های انجام شده توسط اتحادیه اروپا در خصوص مسئله قبرس، ‌ذهنیتی قدیمی را استحکام می‌‌بخشد مبنی بر اینکه «اتحادیه اروپا دانسته یا ندانسته در راه تجزیه قبرس گام بر‌می‌دارد.» یویانی‌ها هم با رای منفی خود در رفراندوم،‌ در طی این میسر نخستین گام‌ها را برداشتند. آنها به وضوح نشان دادند که مایل به ادامه زندگی در کنار ترک‌ها نیستند. اما یونانی‌های قبرس پس از تضمین عضویت کامل شان در اتحادیه اروپا راه‌حلی را برای مسئله قبرس ارائه کردند: «‌یونانی‌ها اداره کامل جزیره را در اختیار گرفته و به نماد قبرس بدل شوند؛ ترک‌ها هم در ذیل حاکمیت یونانی‌ها مدیریت مختار و گسترده‌ای برای خودشان داشته باشند.»
اکنون یونانی‌ها با وارد کردن فشار به اتحادیه اروپا درصدد تسریع روند مورد نظر خود هستند. اگر اتحادیه اروپا پیشتر گامی در راه حذف شرایط انزوای جمهوری ترک‌نشین قبرس شمالی برداشته بود، اکنون شرایط به گونه‌ای دیگر رقم می‌خورد. اما وضعیت انزوای ترک‌های قبرس همچنان پابرجا است. در حال حاضر جمهوری ترک‌نشین قبرس شمالی تحت فشاری کامل قرار دارد. اگر در چنین شرایطی اروپایی‌ها تصور کنند. که طرف ترک‌ در برابر این فشار تسلیم خواهد شد، اسیر تصوری اشتباه شده‌اند. باید بگویم که ادامه روند حل مسئله قبرس نه به ضرر ترک‌ها که به ضرر یونانی‌ها خواهد بود.
شاید ترکیه بتواند در جریان مذاکرات خود با اتحادیه اروپا در خصوص موضوع مناسبات 15-10 ساله اخیر ترکیه با اتحادیه اروپا را تحت تاثیر قرار خواهد داد، اما ترکیه نیز بر سر مواضع خود اصرار بیشتری خواهد کرد. راه‌حل دیگری وجود ندارد. هیچ دولتی در ترکیه در این خصوص رفتاری متفاوت نخواهد داشت. ظاهرا این جنبه موضوع را کسی ندیده یا نخواسته ببیند. همچنانکه اتحادیه اروپا واقعیات و اصولی غیر قابل خدشه دارد، ترکیه نیز اصولی برای خود دارد. اگر اتحادیه اروپا بخواهد از مسئله قبرس به عنوان سد یا عاملی تاخیری در راه عضویت کامل ترکیه در این اتحادیه استفاده کند، ‌باید بداندکه در صورت استفاده از یونانی‌ها در راه این خواسته، ‌مجبور به پیمودن مسیری خواهد شد که به پایان رساندن آن کار بسیاری سختی است.