آیا تهران و مسکو در یک مسیر گام بر خواهند داشت؟

کارشناسان و سیاستمداران ایرانی و روسی قرار است در مسکو درباره طرح هسته‌ای روسیه برای مساله هسته‌ای ایران در حالی به گفت‌وگو بنشینند که چشم‌های بسیاری منتظر برآیند این نشست است. برخی صاحب‌نظران ایرانی معتقدند طرح فعلی مسکو که با پیش شرطی همراه بوده، نمی‌تواند منافع ملی ایران را تامین کند.
ایران و روسیه قرار بود روز 27 بهمن ماه دوره دوم مذاکرات‌شان بر سر طرح هسته‌ای مسکو را به انجام برسانند، اما بنا به درخواست طرف ایرانی، این دور از گفت‌وگو‌ها تا اول اسفند ماه سال جاری به تعویق افتاد.
منابع خبری روسی در پی اعلام تعویق این مذاکرات به گمانه‌زنی پرداخته و با انتشار این مطلب که ایران به صورت کامل و قاطع مایل به طرح هسته‌ای روسیه نیست، خبر از بروز احتمالی تازه در این مذاکرات را دادند و گزارش کردند که حتی امکان دارد ایران و روسیه بخواهند چین را نیز به عرصه مذاکرات بکشانند، با این حال وزیر امور خارجه روسیه اعلام کرده که همکاری احتمالی چین در مذاکرات ایران و روسیه هنوز مورد بحث قرار نگرفته است. چند روز پیش از آغاز این دور از مذاکرات سرگی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه گفت که مسکو تنها در صورتی که تهران با اعمال دوباره تعلیق نامحدود غنی‌سازی اورانیوم در این کشور موافقت کند، میزبان برنامه غنی‌سازی این کشور خواهد بود. این در حالی است که منوچهر متکی، وزیر امور خارجه کشورمان اعلام کرد: ما پیش شرطی را از سوی دوستان روسی دریافت نکرده‌ایم و اساسا همه می‌دانند که جمهوری اسلامی ایران با هیچ پیش شرطی برای مذاکرات موافقت ندارد و لذا پیش شرطی مطرح نشده است.
با توجه به این که رضا آقازاده، رییس سازمان انرژی اتمی کشورمان در آستانه مذاکرات هسته‌ای تهران و مسکو گفته است، روسیه هنوز پیشنهاد دقیق و کاملی را درباره غنی‌سازی مشترک به ایران تسلیم نکرده است، می‌توان گفت روسیه طرحی را به ایران ارایه کرده که تاکنون صرفا کلیات آن در عرصه رسانه‌ها مطرح شده که فحوای آن دایر بر ایجاد کنسرسیوم مشترک غنی‌سازی اورانیوم ایرانی ـ روسی است و قرار است با سرمایه ایرانی و تخصص روسی در خاک روسیه احداث شود، بی‌آنکه ایران مجاز باشد دانشمندان خود را به روند غنی‌سازی این کارخانه اعزام کند. براساس طرح مسکو، این کنسرسیوم وظیفه خواهد داشت تا سوخت مورد نیاز نیروگا‌ه‌های هسته‌ای ایران را تامین کند. غرب و مشخصا آمریکا و اتحادیه اروپا از این طرح هسته‌ای خشنود به نظر می‌رسند، چرا که به زعم آنها، به این ترتیب ایران از انجام غنی‌سازی محروم خواهد شد. اتحادیه اروپا اخیرا از تهران خواسته است تا "به این پیشنهاد توجه خاصی مبذول دارد"، نمایندگان پارلمان اروپا نیز با صدور بیانیه‌ای از ایران دعوت کرده‌‌‌اند که به دقت پیشنهاد روسیه را درباره غنی‌سازی مشترک اورانیوم در خاک فدراسیون روسیه مورد تحلیل و بررسی قرار دهد. این در حالی است که کارشناسان، صاحب‌نظران و نمایندگان مجلس شورای اسلامی کشورمان دیدگاه دیگری را در قبال این طرح دارند و در چند روز اخیر بیم‌ها و امید‌های‌شان را درباره طرح روسی در گفت‌وگو با خبرنگاران خبرگزاری دانشجویان ایران مطرح کرده‌اند.
علیرضا اکبری، رییس موسسه مطالعات راهبردی "تصمیم" و معاون وزیر دفاع سابق کشورمان در این‌باره گفت: طرح مسکو، طرح روسیه نیست، بلکه طرحی لندنی است که باعث تضعیف روسیه می‌شود و ما باید کار با روسیه را در ودای دیگری دنبال کنیم. دکتر داوود هرمیداس باوند، استاد دانشگاه نیز درباره این طرح گفت: روسیه با ارایه این طرح به ایران با علم به این که پذیرش آن برای ایران قابل قبول نیست، در واقع می‌خواست زمینه مشروعی را برای تغییر موضع خود و چرخش به سمت اروپا و آمریکا فراهم کند؛ یعنی هم تغییر موضع داد و هم به نوعی خود را به گونه‌ای نشان داد که دنبال یافتن راه حلی برای مساله هسته‌ای ایران می‌باشد.
در همین حال، فیاض ‌زاهد، ایتاد دانشگاه و تحلیلگر مسایل بین‌المللی با اشاره به سفر تیم مذاکره کننده در اول اسفند ماه به مسکو گفت: این اقدام ایران نشان می‌دهد که ما به دنبال جنگ و گزینه‌های تهدید‌آمیز نیستیم و مذاکره همچنان به عنوان اولویت اصلی جمهوری اسلامی ایران در حل پرونده‌ هسته‌ای می‌باشد.
دکتر اردشیر سنایی، از دیگر اساتید دانشگاه‌های تهران نیز در همین رابطه گفت: مسلما مسکو از ارایه این طرح اهدافی دارد و منافعی هم از لحاظ اقتصادی و هم از لحاظ سیاسی نصیب این کشور خواهد شد. طرف‌های اروپایی نیز برای دستیابی به منافع خود خواهان کسب حمایت روسیه هستند. روسیه در نهایت چه به سمت غرب برود و چه به سمت ایران، منافع اقتصادی سرشاری را نصیب خود خواهد کرد.
دکتر محمود دهقان، یکی از اساتید دانشگاه نیز معتقد است: انجام غنی‌سازی تحقیقاتی در ایران و پیگیری غنی‌سازی صنعتی روسیه و اجرای پروتکل الحاقی از سوی کشورمان اتخاذ سیاستی صحیح از جانب دستگاه دیپلماسی هسته‌ای کشورمان می‌باشد. محمد سلطانی‌فر، مدیر مسئول روزنامه ایران نیوز نیز در ارتباط با راهکاری که کشورمان برای نیل به حق غنی‌سازی همزمان با اعتماد‌سازی و برداشتن یک گام به جلو پیش رو دارد گفت: علیرغم تمامی مسایلی که در خصوص روس‌ها وجود دارد تنها راه برای این منظور طرح روسیه است و ما باید باب مذاکره را در این خصوص هم باز نگه داریم و سعی کنیم تا با این طرح کار نماییم.
هم‌ چنین دکتر علی عباسپور تهرانی فرد، نماینده مردم تهران نیز در خصوص مذاکرات ایران و روسیه گفت: این مذاکرات ره به جایی نخواهد برد، لذا باید این باور در مذاکره کنندگان ما ایجاد شود که از طریق روسیه آبی برای ما گرم نخواهد شد.
وی پیشنهاد روسیه مبنی بر غنی‌سازی در خاک آن کشور را بی‌محتوا و بیهوده ارزیابی کرد و گفت: روسیه باید به تعهدات بین‌المللی خود پایبند باشد و در ارتباط با رآکتور اتمی بوشهر تکلیف کشور ما را روشن کرده و مطابق قراردادها عمل کند.
روبروت بگلریان، نماینده مردم ارامنه جنوب نیز در مجلس شورای اسلامی با بیان اینکه شاید نوع دیگری از روابط بین ایران و برخی کشورها در حال شکل‌گیری باشد، گفت: به همین دلیل روسیه فکر می‌کند باید در مذاکرات نقش داشته باشد، زیرا در غیر این صورت از صحنه مذاکرات کنار گذاشته خواهد شد.
این عضو کمیسیون اقتصادی مجلس گزینه‌های مطلوب ایران را مربوط به پیشنهادهای طرف روسی دانست و افزود: ولی به خاطر اینکه ما منفعلانه برخورد نکرده باشیم، بهتر است ضمن ادامه مذاکرات با روسیه، نسبت به اساس و بنیان‌های اصلی که دیدگاه خودمان نسبت به مسأله هسته‌ای است، روشنگری کرده و اطلاع‌رسانی کافی را داشته باشیم. عشرت شایق، نماینده مردم تبریز در مجلس نیز در همین رابطه تاکید کرد: با مذاکره در خصوص طرح روسیه مخالف نیستیم، اما اجازه نمی‌دهیم بومی غنی‌سازی زیرا سوال برود.
پیروز مجتهدزاده، از اساتید دانشگاه نیز در خصوص فضای مذاکرات اول اسفند ماه با روسیه با توجه به اظهارات اخیر وزیر امور خارجه این کشور گفت: فکر می‌کنم با توجه به موضع اخیر روس‌ها فضای مذاکرات مسکو، فضایی دشوار باشد و همان گونه که پیش‌بینی می‌شد و امروز نیز کاملا مشخص شده، روس‌ها تنها در پس سوء استفاده و استثمار ایران در راستای منافع خودشان بوده و هستند.
وی تاکید کرد: به نظرم ایرانیان در مذاکرات مسکو باید تنها گوش کنند و از کنه مواضع و نظرات کنونی روسیه آگاه گردند و دریابند که نهایتا آن‌ها از ما چه می‌خواهند و مقصود نهایی‌شان چیست.
رییس موسسه یروسویک لندن در خصوص گزینه پیش روی کشورمان در مذاکرات مسکو افزود: این که در مسکو چه چیز پیش روی‌مان خواهد بود کاملا مشخص است، ما فعلا نباید پیشنهاد روسیه را رد کنیم و باید آن را به عنوان آخرین گزینه در دستور داشته باشیم، هر چند که این پیشنهاد برای ما غیر قابل قبول است ولی نباید آن را از دست دهیم.