اکمال دین و اتمام نعمت

سیّدمسعود علوی
1ـ "و ان تعدّوا نعمۀ الله تحصوها". اگر نعمتهای الهی را بخواهید بشمارید هرگز نمی‌توانید شماره کنید." سوره‌ی ابراهیم، آیه‌ی 34"
نعمتهای مادّی و معنوی پروردگار، آنچنان سراپای وجود انسان و محیط پیرامونش را فرا گرفته که قابل احصا و شمارش نیستند، افزون بر این که با دانش محدود بشری، آن تعداد از نعمتهای الهی را که می‌شناسیم در برابر آنچه نمی‌شناسیم قطره‌ای بی‌مقدار است از دریایی نامتناهی.
2ـ "و اسبغ علیکم نعمه ظاهرۀ و باطنه." خداوند، نعمتهای خود را اعم از نعمتهای ظاهری و باطنی، برای شما مهیا و گسترده کرده است. "سوره‌ی لقمان، آیه‌ی 20"
"اسبغ" از مادّه‌ی "سبغ" به معنای پیراهن یا زره گشاده و وسیع و کامل است و به نعمت گسترده و فراوان نیز اطلاق می‌شود. در تفسیر گرانسنگ "نمونه" می‌خوانیم؛ در این که منظور از نعمت‌های "ظاهر" و "باطن" در این آیه چیست؟ مفسّران بسیار سخن گفته‌اند. بعضی نعمت ظاهر را چیزی می‌دانند که برای هیچ کس قابل انکار نیست همچون آفرینش و حیات و انواع روزی‌ها. نعمت‌های باطن را نیز اشاره به اموری می‌دانند که بدون مطالعه، قابل درک نیستند مانند بسیاری از قدرتهای روحی و غرائز سازنده. بعضی نعمت ظاهر را زیبایی صورت و قامت و سلامت اعضای بدن، و نیز نعمت باطن را قلب یا معرفت‌ الله دانسته‌اند و...
3ـ "واذکروا نعمۀ الله علیکم و ما انزل علیکم من الکتاب و الحکمۀ یعظکم به." یاد کنید از نعمات الهی که به شما عطا کرده و آنچه از کتابها و حکمتها که به وسیله‌ی آنها اندرز داده می‌شوید. (سوره‌ی بقره، آیه‌ی 231)
بهترین نعمت خداوند، نعمت هدایت است که خداوند توسّط عقل بیرونی (پیامبر) و پیامبر درونی (عقل) آثار و حکمتهای ساطعه و آنها از جمله کتابها و ادیان آسمانی و کاملترین آنان قرآن و دین اسلام، و مخلوق خویش را از روزهای آغازین زندگی تا ایّام بازپسین حیات، به خود وانگذاشته و دست قوّی و عزیز امداد خویش، آنها را از وادیهای ظلمات به سوی کانون نور کشانده است؛ "ثمّ جعلناک علی الشریعۀ من الامر مرفاتبعها". (سوره جاثیه، آیه‌ی 18)
4ـ در نمازهای فریضه و نافله، مدام از خالق خویش می‌خواهیم؛ "اهدنا الصّراط المستقیم صراط الّذین انعمت علیهم..." ما را به راه راست هدایت فرما، راه کسانی که به آنان نعمت هدایت عطا فرمودی. در آیه‌ی 69 سوره‌ی مبارکه‌ی نساء نیز آمده است؛ "و من یطع‌الله و الّرسول فاولئک مع‌الّذین انعم‌الله علیهم من الّنبیین و الصّدیقین و الّشهداء و الصالحین و حسن اولئک رفیقا".
پیامبران، راستگویان، گواهان و صالحان، کسانی هستند که خداوند به آنان نعمت هدایت به صراط مستقیم را عطا فرموده است. انبیاء علیهم‌السّلام که خود نخستین کام برای هدایت و رهبری مردم و دعوت به راه راست برمی‌دارند، جزء هدایت شدگان اصلی توّسط پروردگارند، و نیز اهل صداقت؛ کسانی که هم راست گفتارند و هم با عمل و کردار خود، صدق کلامشان را اثبات می‌کنند و به راستی به فرمانهای الهی ایمان دارند، و همچنین شهداء (گواهان امّت) که یا به وسیله‌ی سیره و سخن خویش به حق گواهی می‌دهند و یا با کشته شدن در راه اهداف الهی، گواه حق و گواه امّت بر حق هستند، و نیز صالحین که برای نگاه داشتن روشنای مشعل حق و حقیقت، عمل خویش را با اخلاص و نیکی و انتفاع به دیگران می‌آرایند.
5 ـ "الیوم اکملت لکم دینکم و اتممت علیکم نعمتی و رضیت الک الاسلام دینا".
امروز (روز غدیر خم) دین خود را برای شما کامل کردم، نعمتم را تمام نمودم و راضی به آن شدم که اسلام، دین شما باشد. (سوره‌ی مائده، آیه‌ی 3)
این پدیده‌ی شگرف و نبأ عظیم چیست که با ابلاغ آن رسالت رسولان، بلاغ مبلّغان دین و نعمات الهی، کامل و تمام می‌شود و آیین اسلام با وجود آن مورد رضایت خداوند قرار می‌گیرد. این چه امری است که کاملترین دین کمال (اسلام) و تمامترین کتاب تمام اعصار (قرآن) بدون آن کامل و تمام نیست؟ این چیست که نعمتهای بی‌منتهای حقتعالی که هیچ کس قادر به احصاء و شمارش آنها نیست و نعمات ظاهری و باطنی خداوند که همه جا مسبوغ و گسترده است و کتب و حکمتهای متعالی خداوند، بی‌وجود آن، ناقص و ناتمام است؟ حقیقتاً این چیست که رنج رسولان عرش خصوصاً رنجها و مشقّات خاتم‌النبیّین ارواحنافداه که خداوند درباره‌اش فرمود: "و ما انزلنا علیک القرآن للتشقی "(سوره‌ی طه، آیه‌ی 2) بی‌ثمر می‌ماند و بدون آن، ابلاغ رسالت عظیم و عزیز خاتم رسولان به انجام و فرجام نمی‌رسد؟
این امر شگرف و شیرین، ولایت والی امیر مؤمنان و مولای موحّدان، حضرت علی ابن ابی طالب علیه آلاف التحیّۀ و الثّناء و خاندان خداخواه و مطهّر اوست و راز و رمز این ولایت الهی، همانا استمرار ولایت خداوند، ولایت و رسالت انبیاء علیهم السّلام و ولایت و هدایت صحف سماوی است که فقدان آن زنجیره‌ی تربیت و ارتقای انسانیت و شجره‌ی کمال و رشد عقول، ابتر و نابارور می‌ماند و بشریّت، راه روشن و مسیر و مصیر قرب و عبودیّت و رجعت و رستگاری را گم خواهد کرد و هرگز احدی به جرگه‌ی هدایت و شرافت انبیاء، صدیّقین، صالحین و شهدا راه نخواهد یافت.
6ـ "واذکروا نعمۀ الله علیکم و میثاقه الّذی واثقکم به اذقلتم سمعنا و اطعنا و اتّقوالله ان الله علیم ُبذات الصّدور."
(به یادر آورید نعمت خدا را بر شما و پیمانی را که مؤکّداً از شما گرفت، آن زمان که گفتید؛ شنیدیم و اطاعت کردیم، و پرهیزکار باشید که خدا به درون سینه‌های شما آگاه است). سوره‌ی مائده، آیه‌ی 7"
پس هر جا که خداوند حکیم، ما را به تشکّر و تذکار نعمات خویش و میثاق با ذات پاک خود فرمان می‌دهد، کاملترین نعمتها و میثاقها که رسالت نبوی و ولایت علوی است در آن مستتر می‌باشد و تمام نعمات و تذکّرات به اطلاعت از خدا، رسول و اولی‌الامر، میثاق بعثت و میعاد غدیر، منتهی می‌شود، همان که در عالم ذر، عالم خلق و عالم امر گفتیم و خواهیم گفت؛ "سمعنا و اطعنا" و به یاری خدا حی حیّ حکیم، هرگز از آن عدول نخواهیم گرد و کلام و کردار خویش را به انوار منیر رسالت و ولایت، منوّر خواهیم ساخت؛ "ان الله علیم بذات الصدّور".
الحمدلله الّذی جعلنا من المتمسکین بولایۀ علی ابن ابی طالب علیه‌السّلام.