پروژۀ 200 میلیارد دلاری روسیه احیای ارتش روسیه

اردشیر گراوند
تجهیزاتی که قرار است در «نمایشگاه بین‌المللی تجهیزات هوایی مسکو» به نمایش گذاشته شود فقط بخشی از پروژۀ 200 میلیارد دلاری روسیه برای قدرتمندتر ساختن ارتش خود است.
ولادیمیر پوتین، رییس‌جمهوری روسیه قول داده در پاسخ به برنامه‌های آمریکا برای ایجاد پایگاه‌های دفاع موشکی و استقرار نیرو در اروپای شرقی توانایی‌های ارتش روسیه را تقویت و فعالیت‌های جاسوسی در خارج را بیش‌تر کند.
پوتین می‌گوید تقویت همه‌جانبۀ ارتش ما از اولویت‌های بلامنازع ماست. ما ارتش را به سلاح‌های جدید مجهز خواهیم کرد.
پوتین در دیدار با مقامات ارشد نظامی و امنیتی روسیه گفته است: «اوضاع جهان و منافع سیاسی داخلی ما ایجاب می‌کند سرویس‌های اطلاعاتی خارجی همواره توانایی‌های خود را عمدتا در حوزۀ اطلاعات و پشتیبانی تحلیلی برای رهبری کشور افزایش دهند.»
پوتین می‌گوید: «برنامه‌های آمریکا برای استقرار سرباز در اروپای شرقی و قصد واشنگتن برای ایجاد پایگاه‌های دفاع موشکی در لهستان و جمهوری چک تهدیدی امنیتی برای روسیه است.
رییس‌جمهوری روسیه قول داد در پاسخ به طرح‌های آمریکا برای استقرار سامانۀ سپر دفاع موشکی در شرق اروپا توان نظامی کشورش را تقویت کرده و عملیات‌های جاسوسی روسیه در خارج را گسترش دهد.
در چارچوب مقابله با این شرایط روس‌ها هم در روابط راهبردی خود با غربی‌ها تجدیدنظر کرده‌اند و هم به تقویت ارتش خود روی آورده‌اند. قرار است روس‌ها به زودی میگ‌های 29 و 35 خود را نیز که از جدیدترین و قوی‌ترین جنگنده‌های جهان محسوب می‌شوند به نمایش بگذارند. از سوی دیگر، روسیه قصد دارد تا سال 2025 میلادی، تولید جنگنده‌ ـ بمب‌افکن‌های خود را به دو برابر میزان کنونی برساند و این افزایش شامل تولید بیش‌تر موشک‌های هسته‌ای و تانک نیز می‌شود. این اقدامات روسیه باعث می‌شود تا قدرت نظامی مسکو پس از جنگ سرد به بیش‌ترین میزان خود برسد.
ایستگاه جدید راداری جدید در سنت‌پترزبورگ نیز به عنوان اولین گام در برنامۀ گستردۀ دفاع هوایی روسیه اعلام شده است.
پوتین، اظهار کرد: «این اولین گام در راستای یک برنامه امور دفاع هوایی گستردۀ مسکو است که تا سال 2015 به پایان می‌رسد.» روسیه پیش از این اعلام کرده بود که سیستم دفاع هوایی کشورش را در پاسخ یه طرح سپر دفاع موشکی آمریکا که قرار است در لهستان و جمهوری چک مستقر شود، تقویت خواهد کرد.
این ایستگاه رادار هشدار دهنده مستقر در روستای لختوسی در 50کیلومتری شمال سنت‌پترزبورگ از دسامبر 2006 فعال بوده و می‌تواند قلمرویی بین قطب شمال و آفریقا را تحت نظارت داشته باشد.
این ایستگاه جایگزین ایستگاه اسکروندای اتحاد جماهیر شوروی در لتونی شده که در سال 1998 برچیده شد. تاسیسات مشابهی در آرماویر در جنوب روسیه در حال ساخت است. پوتین گفته: «این همان چیزی است که من آن را توسعۀ مدرن نیروهای مسلح می‌خوانم.»
از نظر غربی‌ها اقدامات جدید روسیه در عرصۀ نظامی و سیاسی بیانگر آن است که مسکو به دنبال تثبیت قدرت نظامی خود در جهان است. کارشناسان نظامی غربی می‌گویند اقدام اخیر روسیه در پرواز مجدد هواپیماهای راهبردی این کشور بعد از 15 سال نشان می‌دهد پیامی که مسکو از این قبیل اقدامات خود به غرب مخابره می‌کند بسیار روشن است. در حقیقت کرملین این پیام را به غرب ارسال می‌کند که «روزهای نادیده گرفتن روسیه به عنوان یک نیروی تمام شده دیگر به پایان رسیده است.»
در این میان نکته‌ای که باعث نگرانی آمریکا و سایر کشورهای غربی شده، این است که روسیه قصد دارد برخی از تولیدات نظامی خود را به لیست فروش تجهیزات نظامی اضافه کند. بر همین اساس کارشناسان سیاسی و نظامی معتقدند که روسیه از این اقدامات خود چند هدف را دنبال می‌کند که مهم‌ترین این اقدامات را می‌توان در بعد داخلی در انتخابات آتی پارلمانی و ریاست‌ جمهوری و در بعد خارجی نشان دادن این نکته به غرب که روسیه هنوز به عنوان یک قدرت بزرگ جهانی مطرح است خلاصه کرد.
در همین رابطه یکی از کارمندان سابق کاخ سفید که در دورۀ ریاست ‌جمهوری دونالد ریگان و بوش پدر در دولت آمریکا حضور داشته اعلام کرد: «ترس من از این است که یک روز از خواب بیدار شده و ببینیم در جنگ سرد بازنده شده‌ایم و یا این‌که در جنگ پیروز شده و سپس در صلح شکست بخوریم.»
یک مقام نزدیک به «کاندولیزا رایس» وزیر امور خارجه آمریکا که پیش از این در دولت حضور داشت و در دهۀ 1980 به اتهام داشتن تفکرات موافق با کرملین از دولت کنار گذاشته شده نیز در این باره می‌گوید: «مسایل خاورمیانه موجب شده تا آمریکا توجه چندانی به تحرکات روسیه نداشته باشد و همین امر نیز باعث شده تا روسیه قدرت خود را افزایش دهد.»
بر همین اساس، برخی از آگاهان سیاسی می‌گویند: «آمریکا و انگلیس تمام حواس خود را طی سال‌های اخیر بر مسالۀ عراق، افغانستان و مبارزه با القاعده معطوف کرده و از سایر مسایل مهم جهان غافل شده‌اند و همین موضوع به روسیه این امکان را داده تا از غفلت این دو قدرت بین‌المللی استفاده کرده و روزبه‌روز به قدرت خود بیفزاید.
طبق نوشته واشنگتن تایمز، روسیه با رهبری پوتین و بهره گرفتن از منابع غنی انرژی خود دیگر از بحران‌هایی که پس از فروپاشی شوروی سابق با آن مواجه بود رهایی یافته و هم‌اکنون بار دیگر به عنوان قدرتی قابل تامل در برابر آمریکا ایستاده است.
گاردین نیز معتقد است رقابت تسلیحاتی آمریکا و روسیه تئوری «جنگ ستارگان» را زنده می‌کند زیرا روسیه می‌خواهد بار دیگر قدرت نظامی خود را به جهانیان نشان دهد.
به نوشته گاردین، اگر صحبت‌های پوتین را به تصمیم اخیر وی مبنی بر اعلام پروازهای هواپیماهای استرتژیک روسیه، هواپیماهایی که به راحتی توانایی بمباران هسته‌ای آمریکا را دارند اضافه کنیم به راحتی متوجه می‌شویم که تصمیم روسیه برای ایستادن در قلۀ تولید جنگنده‌هایی با توانایی حمل موشک‌های هسته‌ای جدی است.
پوتین در صحبت‌های خود به این نکته نیز اشاره کرد که روسیه یک هدف بسیار مهم را دنبال می‌کند و آن رهبری جهان در تولید تجهیزات نظامی است.
بر همین اساس اگر لفظ بازدارنده‌های استراتژیک و رهبری جهان در تولید تجهیزات نظامی را کنار یکدیگر قرار دهیم بی‌اختیار به یاد تئوری «جنگ ستارگان» و اقدامات آمریکا برای تولید موشک‌های ضدبالستیک می‌افتیم.
در همین رابطه برخی از کارشناسان معتقدند اگر تصمیم روسیه در این امر جدی باشد و آمریکا نیز همچنان بر تصمیم خود مبنی بر استقرار سیستم سپرموشکی در اروپای شرقی پافشاری کند دیری نخواهد پایید که جهان با تولید روزافزون سلاح‌ها و جنگ‌افزارهای فوق پیشرفته مواجه می‌شود و این امر صلح جهانی را تهدید می‌کند.
اگرچه روس‌ها می‌گویند از سرگیری پرواز بمب‌افکن‌های دورپرواز ما به معنای بازگشت به دوران جنگ سرد نیست سرگشی ایوانوف، معاون اول نخست‌وزیر روسیه در گفت‌وگو با خبرگزاری ایتارتاس اظهار کرد: «این اقدام هیچ ارتباطی با بلوک‌ها یا درگیری‌ها ندارد، چه برسد به بازگشت به دوران جنگ سرد.
از نظر ایوانف این یک اقدام عادی در شرایط کاری است، هیچ درگیری وجود ندارد و ما با همان شفافیت و آشکارسازی و قواعد قابل درکی که شرکای آمریکایی پرواز می‌کنند، پرواز کردیم.»
وزیر دفاع روسیه با اشاره با این که یک سیستم دفاع ضدموشکی جهانی نباید به امنیت روسیه آسیب برساند، تاکید می‌کند: «تلاش می‌شود روسیه را به مسابقۀ تسلیحاتی بکشانند، ولی ما قصد بازگشت به آن دوران را نداریم. طرح‌های ایالات‌متحده برای مستقر ساختن سیستم دفاع ضدموشکی خود در اروپای شرقی، باعث ترس و وحشت روسیه نخواهد شد، چرا که این کشور از امکاناتی برخوردار است که بر هر نوع سیستم تدافعی فایق خواهد آمد.
با این وجود پوتین، «پیمان سلاح‌های متعارف در اروپا» را به حال تعلیق درآورده است و تهدید کرده در صورتی که آمریکا موشک‌های خود را در اروپا مستقر کند، روسیه دست به اقدامات «تلافی‌جویانه» خواهد زد. اگرچه نتیجۀ چنین اقدامی، «یک رویارویی هسته‌ای» جدید خواهد بود. ایالات‌متحده قصد دارد یک پایگاه موشکی در لهستان و یک سیستم رادار دفاعی در جمهوری‌چک مستقر کند. مقامات آمریکایی علت این امر را دفاع در برابر حملۀ موشکی احتمالی از جانب کشورهایی نظیر ایران و کرۀ‌شمالی اعلام کرده‌اند، اما پوتین معتقد است که آمریکا می‌خواهد «سپردفاعی در مقابل چیزی ایجاد کند که وجود خارجی ندارد.» به گفتۀ پوتین، نه ایران و نه کره‌ی‌شمالی، هیچ‌کدام دارای موشک‌هایی نیستند که استقرار این‌گونه سیستم دفاعی را توجیه کنند.
پیمان‌ سلاح‌های متعارف در اروپا، در پی سالیان دراز مسابقۀ تسلیحاتی میان شرق و غرب، در سال 1990 میان 16 کشور عضو ناتو و شش کشور عضو پیمان ورشو امضا شد و طرفین تصمیم گرفتند، برای تعادل تسلیحاتی، تولید سلاح‌های یکدیگر را کنترل کنند و میزان سلاح‌های متعارف خود را در حد ثابتی نگه دارند. در این رابطه «پیمان سلاح‌های متعارف در اروپا» زاده شد. در آن زمان 000ر50 سلاح سنگین نیز از دو طرف، زیرنظر بازرسان بین‌المللی نابود شد. پس از فروپاشی نظام سوسیالیستی در شوروی، کشورهای عضو پیمان در سال 1999 در استانبول گردهم آمدند و یک قرارداد تکمیلی برای پیمان آماده کردند.
بر پایۀ این قرارداد، علاوه بر کنترل تسلیحات غیرهسته‌ای و مترادف، تعداد نیروهای نظامی کشورهای عضو و فعالیت آنان نیز باید با مشاورت دیگر اعضای پیمان صورت گیرد. روسیه در سال 2004 این قرارداد را امضا کرد، اما کشورهای عضو ناتو تاکنون از امضا قرارداد سر باز زده‌اند.