یک پروژه امنیتی در دست ایوانف

* این نظر به تازگی و به طور مستمر در محافل جهانی مطرح شده که سازمان همکاری‌های شانگهای، اتحادی نظامی است یا تبدیل به سازمانی نظامی خواهد شد که علیه ناتو قدعلم خواهد کرد، واقعیت چیست؟

** من به آنانی که چنین عقیده‌ای دارند، توصیه می‌کنم با دقت بیشتری اسناد اساسی تصویب شده در سازمان، از جمله منشور و نیز تصمیم‌های شورای سران کشورها و سایر ارگان‌های مدیریتی سازمان را مطالعه کنند. تمامی این اسناد در مطبوعات و رسانه‌ها منتشر شده‌اند. فعالیت‌های سازمان شفاف است. اگر به این مطالعات کمی دانش جغرافیایی نیز افزوده شود، آن‌گاه چنین قضاوتی که سازمان تقریباً وزنه مقابل ناتو است، قدری عجیب هم به نظر می‌رسد.

کشورهای عضو در سازمان، کشورهایی هستند که از لحاظ نظامی خودکفا و دارای پتانسیل لازم نظامی و صنعتی بوده و می‌توانند امنیت خود را تأمین کنند. مسئولیت سازمان این است که از طریق ساز و کارهای مشارکتی، تلاش‌ها در جهت جلوگیری از پدیدار شدن گرایش‌های منفی منطقه‌ای و جهانی را تعدیل سازد.

مسأله تبدیل شدن سازمان به اتحادی نظامی، هیچ‌گاه مطرح نشده و از سوی هیچ‌کس نیز مطرح نخواهد شد. مانورهای مشترک ستادهای فرماندهی سازمان، در جهت عملیات ضد تروریستی هستند. مانور «مأموریت صلح ـ 2007» نیز در همین راستا قرار است در ماه جولای سال جاری در استان چلابینسک فدراسیون روسیه برگزار شود.

* بحران افغانستان از همان ابتدای تأسیس سازمان در چارچوب شوراهای امنیت بررسی شده و از ابتدا هم در نظر کشورهای عضو یک تهدید به شمار می‌رفته است، اما اکنون با وخیم‌تر شدن اوضاع در افغانستان، سازمان یک گروه ویژه را مأمور بررسی اوضاع افغانستان کرده است. وظیفه این گروه چیست؟ و قرار است چه نقشی را در رابطه این بحران مهم ایفا کند؟

** شورای امنیت فدراسیون روسیه هم‌ردیف با سایر شورای امنیت کشورهای عضو به ارزیابی مسأله روابط با افغانستان می‌پردازد. اوضاع در افغانستان امروز پیچیده و بی‌ثبات و کمتر قابل پیش‌بینی است. موفقیتی در اصلاح وضع اجتماعی و اقتصادی کشور حاصل نشده و مشکلات تروریسم، تولید مواد مخدر و... به قوت خود باقی است متأسفانه اوضاع رو به وخامت است.

در چنین شرایطی افغانستان نیاز به حمایت و کمک بین‌المللی دارد. پیدا کردن راه‌حلی برای مشکلات موجود افغانستان از اهمیت ویژه برخوردار است. یقین دارم سازمان می‌تواند نقشی مثبت را در این زمینه ایفا کند.

ایجاد گروه ارتباط سازمان همکاری‌های شانگهای ـ افغانستان، تنها گام اول است. ما در جست‌وجوی سایر ساز و کارهای مؤثر برای همکاری هستیم. به نظر من، امروز در درجه اول وظیفه ما این است که ساختاری برای همکاری‌های اقتصادی، علمی و فرهنگی میان سازمان همکاری‌های شانگهای و افغانستان شکل بگیرد.

* در حال حاضر چه موضوعات مهم امنیتی در دستور کار شما است و اصولاً مسائلی که از سوی دبیران شوراهای امنیت کشورهای عضو در سازمان بررسی می‌شوند چه تفاوتی با مسائلی دارند که در دستور کاری سران کشورها، وزرای دفاع و... قرار دارند؟

** ما در یک راستا و در چارچوب اجرای تصمیم‌هایی کار می‌کنیم که از سوی کشورهای عضو در سازمان اتخاذ می‌شوند، و تنها تفاوت در توجه و تمرکز بر مسائل مختلف است. مسلم است که دبیران شوراهای امنیت بر جوانبی از مشکلات توجه دارند که مربوط به تامین امنیت ملی هر کشور عضو در سازمان و در کل منافع خود این سازمان و در کل منافع خود این سازمان هستند. پنهان نمی‌کنم که گاهی مسائلی پیش می‌آیند که نیازمند واکنش‌هایی فوری هستند و ما آنها را حل می‌کنیم و با وجود امکانات ارتباطاتی پیشرفته، امروز دیگر، کمبودی در برقراری ارتباط وجود ندارد.

جای دارد خاطرنشان کنم تماس‌های رسمی ما در چارچوب سازمان میان شوراهای امنیت به طور مداوم و با احترام به مواضع تمامی اعضا برقرار می‌شوند. برای دستیابی به چنین سطحی از رایزنی‌ها نیز سازوکارهایی ایجاد شده‌اند که به طور موثر کار می‌کنند. قرار است در ماه مه سال جاری میلادی در بیشکک سومین نشست دبیران شوراهای امنیت برگزار شود که پیش‌بینی می‌شود در آن اجلاس طیف گسترده‌ای از مسائل مورد بررسی قرار گیرند، از جمله موضوع تعمیق همکاری امنیتی کشورهای عضو در سازمان، واکنش مشترک نسبت به اوضاعی که صلح، ثبات و امنیت را در منطقه آسیا مورد تهدید قرار می‌دهند و همکاری در زمینه مبارزه باقاچاق مواد مخدر. ما با جدیت در حال آماده‌سازی دیدار آتی بوده و یقین داریم نتایج آن به ارتقای تلاش‌های مشترک در راستای تامین امنیت کشورهای ما کمک خواهند کرد.

* ارزیابی شما درباره تهدیدها و چالش‌های پیش روی کشورهای عضو چیست؟ در این رابطه چه تغییراتی ممکن است در دو ـ سه سال آینده رخ دهند؟

** مسلم است که هر کشوری هر از چندگاهی با تهدیدها و چالش‌هایی برای امنیت و منافع ملی خود مواجه می‌شود. اما تهدیدها و چالش‌هایی مشترک نیز وجود دارند که در شمار آنها می‌توان از تروریسم، جنایت‌های سازمان‌یافته و مواد مخدر، تجارت انسان، قاچاق سلاح و سایر موارد نام برد. تمامی این مشکلات فرا ملیتی بوده و از این رو حل آنها به تنهایی، بسیار دشوار و گاهی نیز غیرممکن است. در اینجا نیز به تلاش‌های مشترک داریم.

در اسناد سازمان به عنوان وظایف اصلی، مقابله با تروریسم، افراط‌گرایی و جدایی‌خواهی قرار دارد. به نظر من باید مورد چهارم، یعنی قاچاق مواد مخدر نیز افزوده شود که تهدیدی ویژه بوده و پشتوانه مالی برای سه مورد اول است. مهم این است که سازمان اجازه می‌دهد تا به طور مشترک نسبت به وضعیت‌هایی واکنش نشان داد که صلح، ثبات و امنیت در منطقه را مورد تهدید قرار می‌دهند. در این راستا بیشتر شدن کارایی سازمان، اثر بسیاری در مبارزه با تهدیدهای منطقه‌ای و جهانی برای برقراری ثبات بین‌المللی خواهد داشت.

من به آینده همکاری اعضای سازمان خوشبین هستیم. سازمان امروز به یک ساختار سیاسی وزین و مستقل در منطقه آسیا تبدیل می‌شود که سازوکار موثری برای هماهنگ‌سازی تلاش‌ها در جهت مقابله با تهدیدهای امنیتی بین‌المللی دارد. سازمان اکنون دارای امکاناتی منحصر به فرد برای توسعه همکاری‌های سودمند و متقابل در زمینه‌های تجاری، اقتصادی، فرهنگی و انسانی هست.

* در سال‌های 2004 - 2005، چهار کشور ناظر به سازمان پیوستند. توسعه روابط سازمان با چه ایده و اهدافی انجام می‌گیرد؟

**‌ تمایل به این سازمان تنها شامل منطقه نیست و باید برخوردی محتاطانه با مساله توسعه سازمان داشت. روندهای همگرایانه نیازمند گذر از مراحلی معین هستند که نباید به طور ساختگی تشدید شوند. وظیفه کشورهای عضو در سازمان در مرحله کنونی، نه تنها گسترش ن بلکه ایجاد شرایطی برای افزایش کارایی سازمان است.

در حال حاضر کشورهای هند، ایران، پاکستان و مغولستان به عنوان ناظر در سازمان حضور دارند. دبیرخانه سازمان، برنامه‌ای مشخص برای تعیین تدابیری در جهت افزایش همکاری‌ها و تعاملات با کشورهای ناظر در زمینه‌های اقتصادی، انسانی و سایر زمینه‌ها را تنظیم می‌کند.

در هر ساختار بین‌المللى، قوانین و شرایط معینی برای توسعه و پذیرش اعضای جدید وجود دارند که هم خود سازمان و هم کشورهایی متقاضی باید نسبت به آنها پاسخگو باشند.