تاملی در بخشنامه آگهی‌های دولتی

بسم‌الله‌الرحمن‌الرحیم
یکی از اقدامات دولت جدید، دولتی کردن قیمت آگهی های همه دستگاه های دولتی و موسسات وابسته به دولت است. براساس اظهارات مسئولان، این اقدام بر بخشنامه ای از دولت قبلی مبتنی است که به آن عمل نشده بود و دولت جدید نیز طی بخشنامه ای آنرا مورد تاکید قرار داده و اقدام به اجرای آن از طریق وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی نموده است. سازمان بازرسی کلی کشور نیز نظارت بر حسن اجرای این بخشنامه را عهده دار شده است.
تردیدی نیست که هر اقدامی برای کم کردن هزینه های دولت و عادلانه نمودن تعاملات دستگاه های دولتی با اشخاص و مجموعه هائی که با آنها سروکار دارند، قابل تحسین است. این آرمان قابل تحسین، در چارچوب آگهی های مربوط به دستگاه های دولتی یا موسسات وابسته به دولت، میتواند در قالب تقسیم عادلانه آگهی ها میان نشریات و جلوگیری از خاصه خرجی ها و اعمال خارج از ضوابط انجام شود، البته با رعایت تعرفه ای که با واقعیت های جامعه و هزینه های سنگین مطبوعات همخوانی و تناسب داشته باشد.
با توجه به اصراری که اکنون وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به دستگاه های دولتی و موسسات وابسته به دولت برای اعمال بخشنامه مورد نظر مینماید، مشکلاتی برای روزنامه های مستقل، پیش آمده که درحال تبدیل شدن به یک تهدید جدی برای به تعطیلی کشیده شدن آنهاست. این مشکل در بعضی استانها زودتر خود را نشان داده و در تهران اگر صبوری اصحاب مطبوعات نبود، تاکنون به یک دردسر تبدیل شده بود. در عین حال، به نظر می رسد سکوت آن دسته از مطبوعاتی که از اصرار بر اجرای این بخشنامه متضرر می‌شوند، بیش از این جایز نیست  شاید متولیان تصور می کنند درحال انجام یک خدمت خداپسندانه به کشور و ملت هستند و نمیدانند از رهگذر این اقدام چه ضربه سختی به مطبوعات مستقل وارد می کنند و چه عواقب وخیمی را برای فرهنگ مطبوعاتی این کشور رقم میزنند.
تشریح واقعیت های مربوط به این ماجرا نیازمند مقالات متعدد و مفصل است که اگر لازم باشد اصحاب مطبوعات به آن خواهند پرداخت. فعلا به عنوان شروع، نکاتی را به اختصار مورد اشاره قرار میدهیم، بدان امید که متولیان این امر متوجه واقعیت ها بشوند و چاره ای بیندیشند و نیازی به ادامه نباشد.
اینکه برروی عنوان «مطبوعات مستقل» تکیه کردیم، به این دلیل است که مطبوعات از نقطه نظرهای مختلف، قابل تقسیم بندی و متفاوت هستند. در اینجا به یک تقسیم که ناظر به درآمدهای مطبوعات است می‌پردازیم.
1 ـ مطبوعاتی که به پستان پر شیر دولت یا دستگاه های دولتی وصل هستند و از روز تاسیس با هیچگونه کمبود یا مشکل مادی مواجه نبودند و با دست باز خرج کرده اند و هر وقت در هر مقطعی نیز هرچه بخواهند میتوانند از همین پستان پرشیر بمکند. اینها طبعا مشکل مالی ندارند و برای آنها مباحثی از قبیل آنچه بخشنامه مربوط به آگهی های دولتی برانگیخته است اصولا قابل اعتماد نیست. رقم هائی که این نشریات پرداخت می کنند نیز متناسب با درآمدهایشان است و البته ناچارند همین محاسبات مالی را در بخش محتوائی و خط مشی خود نیز اعمال نمایند. به همین دلیل، عنوان «مستقل» شامل آنها نمی‌شود.
2 ـ مطبوعاتی که به احزاب، جناح ها و شرکت های بزرگ وابسته هستند و با کمک های مالی آنها اداره می شوند. این دسته از مطبوعات نیز به همان میزان که دریافت می کنند،تابع اراده پرداخت کنندگان هستند و طبعا از نعمت استقلال بی بهره‌اند.
3 ـ نشریات زرد، یعنی نشریاتی که با پرداختن به مباحث انحرافی در مقولات مختلف، مشتری جذب می کنند و با قیمت های دلخواه به فروش می روند و از این طریق تامین می شوند. این دسته از نشریات نیز چون تابع ذائقه مشتری هستند، نه تنها نمیتوانند مستقل باشند بلکه گرفتار نوسانات و انحرافات گوناگون نیز می‌شوند.
4 ـ مطبوعاتی که درآمدهای پنهان دارند. منابع درآمدهای این نشریات، یا خارجی هستند و یا عوامل خارجی و همین واقعیت برای اثبات وابستگی آنها کافی است.
5 ـ نورچشمی ها یا مطبوعات خوش شانسی که مجاری امور در اختیار همفکران آنهاست. این دسته از مطبوعات ممکن است دولتی نباشند اما دولت در بعضی مقاطع در اختیار آنها قرار میگیرد. اینها البته همیشه خوش شانس نیستند و براساس چرخش زمانه، گاهی هم رقبای آنها مدال نور چشمی بودن را بر سینه خود احساس می کنند و آنها محبوب می شوند و اینها مغضوب «گهی زین به پشت و گهی پشت به زین» ! خدا کند که این جماعت، نمک گیر نشوند والا ممکن است امروز دولتی بودن را ننگ بدانند و فردا رنگ , آنهم چه رنگ چشم‌نوازی!
6 ـ آخرین دسته، مطبوعاتی هستند که نه از پستان پر شیر دولت ارتزاق می کنند، نه به احزاب و جناح ها و شرکت ها وابسته اند، نه زرد هستند، نه منابع درآمد پنهان دارند و نه بخت و اقبال نورچشمی شدن سراغشان میآید. اینها تنها منبع درآمدشان آگهی هاست. حتی هزینه های مازاد بر درآمد فروش نشریه را نیز باید از همین درآمد آگهی ها بپردازند، زیرا هزینه تمام شده هر نسخه روزنامه تقریبا دو برابر نرخ فروش است و طبعا آن نیمه دیگر باضافه هزینه توزیع و واسطه های فروش را باید درآمد آگهی ها پوشش بدهد. به اینها میگوئیم «مطبوعات مستقل». دست اندرکاران این دسته از مطبوعات اگر از صلاحیت های ذاتی لازم از قبیل شجاعت، آزاداندیشی و انصاف برخوردار باشند و منافع ملی را نیز رعایت کنند، به معنی واقعی کلمه «مستقل» خواهند بود.
همانگونه که ملاحظه شد، آن 5 دسته اول هر طور شده گلیم خود را از آب بیرون میکشند. باقی میمانند همین مطبوعات مستقل که در برابر سیلاب هائی از قبیل بخشنامه آگهی های دولتی، به دلیل نازل بودن قیمت آگهی های دولتی، تاب مقاومت نخواهند داشت و غرق خواهند شد. لابد اینهم بهای استقلال است!
هرچند نکات زیادی در این مبحث وجود دارد که نمیتوان در یک مقاله به همه آنها پرداخت، ولی بد نیست به طرح چند سئوال در اینجا بپردازیم، بلکه باعث تامل متولیان امر شود و در مقوله ای که بر اجرای آن اصرار میورزند تجدیدنظر کنند.
1 ـ چرا تعرفه آگهی های دولتی تا میزانی که با هزینه های سنگین مطبوعات برابری کند، بالا برده نمی‌شود
2 ـ بانک ها و شرکت هائی که درآمدهای کلان دارند چرا مجاز نباشند بخشی از این درآمدها را برای آگهی ها به مطبوعات بدهند؟
3 ـ چه تفاوتی میان صدا و سیما و مطبوعات وجود دارد که صدا و سیما آنهمه آگهی دستگاه های دولتی و موسسات وابسته به دولت را با تعرفه مصوب خودشان پخش می کنند ولی مطبوعات باید محکوم به تعرفه بسیار نازل دولتی باشند لابد تفاوت اینست که صدا و سیما برخلاف مطبوعات مستقل از بودجه دولتی هم برخوردارند!
4 ـ مطبوعاتی که حامی نظام جمهوری اسلامی هستند، آیا بجای حمایت باید تحت فشار قرار گیرند؟
5 ـ آیا یکسان دیدن مطبوعات حامی نظام با مطبوعات مزاحم، عدالت است؟
6 ـ آیا سازمان بازرسی کل کشور، قبل از تصمیم گیری برای اجرای بخشنامه دولت، با مدیران مطبوعات مستقل در این زمینه مشورتی کرده است؟
7 ـ آیا متولیان امر به این نکته اندیشیده اند که وارد آوردن فشار مالی به مطبوعات مستقل چه عواقبی دارد تعطیلی آنها را ترجیح میدهید یا آلوده شدنشان به انواع میکروب هائی که در این مسیر وجود دارد؟
8 ـ آیا شرایط حساس کشور، مناسب اجرای چنین تصمیمات حساب نشده و پرمخاطره‌ای می باشد؟