نیروی هوایی آمریکا و رقابت بوئینگ - ایرباس

دکتر شهیدی‌مؤدب

این روزها خبرهای مربوط به نگرانی‌های بازار سهام و افزایش بهای نفت و سقوط ارزش دلار چنان سلطه‌ای بر رسانه‌ها برقرار کرده که بعضی از خبرهای مهم، پشت بوته فراموشی پنهان می‌مانند. از سوی دیگر در دنیای پررقابت جهان سرمایه‌داری که هر روز مقررات زدائی جدیدی در آن رخ می‌دهد تا دادوستدها در ورای مرزهای گمرکی و با سرعت انجام شود شرکت‌های بزرگ آمریکائی با توسل به یارگیریهای قانونی تلاش می‌کنند به بهانه اینکه مقدرات آمریکا نباید بدست دیگرانی که آمریکایی نیستند بیافتد تسلط خود را بر بازار پرمصرف و پرجاذبه آمریکا حاکم کنند. البته نباید فراموش کرد که بازار رقابت این شرکت‌ها قاعده خاص خود را دارد اگرچه چنین شرکت‌های غول‌پیکر به کمک عوامل خود در سنا و کنگره آمریکا قراردادهای بزرگی را می‌ربایند اگر در انجام وظایف خود کوتاهی کنند بشدت تنبیه می‌شوند.

یکی از این مؤسسات عظیم‌الجثه شرکت هواپیماسازی بوئینک است که رقیب خطرناکی برای ایرباس اروپا به شمار می‌رود.

بوئینگ که طی چندین دهه علاوه بر ساخت هواپیماهای غیرنظامی یکی از طرف‌های نیروی هوائی آمریکا نیز می‌باشد در سال 2004 خطای بزرگی مرتکب شد که گرچه به پرداخت 615 میلیون دلار جریمه محکوم شد اعتماد نیروی هوایی آمریکا را نیز از دست داد.

رقیب بزرگ بوئینگ که از چنین رویدادی برای بوئینگ دلشاد شده بود تلاش کرد جای این شرکت آمریکایی را در ربودن قراردادهای تجهیز ناوگان نیروی هوایی آمریکا به هواپیماهای سوخت‌رسان جدید را بگیرد لیکن با سد محکم دفاعی سنای آمریکا مواجه شد و برای اینکه بتواند به بازار مطمئن سفارشات نظامی آمریکا وارد شود با دومین شرکت بزرگ تسلیحات دفاعی آمریکا یعنی نوتروپ گرومن وارد مذاکره گردید و کنسرسیومی تشکیل داد که به گونه‌ای به شرکت‌های جنرال‌الکتریک، جنرال مکانیک و هانی ول آمریکائی نیز متصل شد. سپس با این استدلال که این شرکت فقط اروپائی نیست تلاش کرد که وارد بازار مناقصه نیروی هوائی آمریکا شود. این بار نیز تفاوت‌ها البته به گونه‌ای دیگر مانع شد و در نهایت این کنسرسیوم جدید موافقت کرد که محل سوار کردن هواپیمای سوخت‌رسان را در صورتی که برنده شد از اروپا به ایالت آلابامای آمریکا نقل مکان دهد و 25000 شغل جدید در آمریکا ایجاد کند. با این تصمیم نهایتاً روز جمعه گذشته "لوئی گالوا" مدیر عامل شرکت ایرباس اعلام کرد که نیروی هوائی آمریکا ساخت و تحویل 179 فروند هواپیمای سوخت‌رسان را به این کنسرسیوم اروپائی – آمریکائی سافرش داده است. ارزش‌ این سفارش بین 35 تا 40 میلیارد دلار است و مدت آن 15 سال می‌باشد و "ایرباس – نوتروپ" نخستین فروند این سوخت رسانها را در سال 2013 تحویل ارتش آمریکا خواهد داد.

آقای گالوای فرانسوی که شرکت ایرباس او در واقع بخشی از شرکت مادری است که کنسرسیوم مزبور را تشکیل داده اظهار داشته است برنده شدن این مناقصه افتخار بزرگی برای ایرباس می‌باشد که بدین ترتیب وارد بازار سفارشات نظامی آمریکا میشود که رقم آن میتواند تا یکصد میلیارد دلار افزایش یابد.

از دیگر سو شرکت بوئینگ از چنین اتفاقی بشدت آزرده خاطر شده و مدیرات ارشد آن گفته‌اند که به سنای آمریکا متوسل خواهند شد. بدین سبب است که شماری از سناتورهای آمریکا به عکس‌العمل افتاده و با این بهانه که طرفدار داشتن سوخت‌رسان آمریکائی می‌باشند که توسط کارگر آمریکائی و در آمریکا ساخته شود "اظهار میدارند که چرا باید 10000 شغل جدید برای اروپائیانی ایجاد شود که در جنگ بر علیه تروریست با آمریکا همکاری نمی‌کنند.

بخش اروپایی کنسرسیوم فوق در سال 2006 دارای عمل کردی به رقم 4/39 میلیارد یورو بوده و 6000/11 نفر برای او در فرانسه، آلمان، انگلیس، اسپانیا و آمریکا کار کرده‌اند.

از سوی دیگر بودجه نظامی آمریکا در سال 2007 به 3/499 میلیارد دلار یعنی تقریباً نصف کل بودجه نظامی جهان رسیده است که 7/3 درصد درآمد ناخالص ملی آمریکا را شامل می‌شود.

اینک یک شرکت بزرگ اروپایی موفق شده است وارد بازار سفارشات نظامی آمریکا شود اتفاق مهمی است با این حال اتفاق مهم‌تر راهکار پیچیده‌ایست که ایرباس طی کرده است تا بتواند از دیوار بلند مانع‌تراشی سناتورهای آمریکایی عبور کند.

آمریکایی‌های علیرغم اینکه خودشان در نظم جدید جهانی که ایجاد کرده‌اند حرف از مقررات‌زدایی می‌زنند لیکن وقتی پای ورود رقیب از اروپا یا جای دیگر به میان می‌آید چتر حمایت را بر سر شرکت‌های خود را می‌گسترانند و اجازه ورود خارجی را نمیدهند. یکی از علت‌های عدم رونق هواپیمای تند پرواز "کنکورد" سمانعت آمریکائی در بکارگیری آن بود که به بهانه‌های مختلف مانع از ورود آن به فرودگاههای آمریکائی شدند. در رقابت‌های جهانی نیز هرگاه در یک قرارداد بزرگ رقیبی بر سر راه شرکت‌های آمریکائی باشد حمایت از شرکت آمریکائی به گونه‌ای که رئیس‌جمهور آمریکا شخصا به نفع شرکت آمریکائی وارد عمل می‌شود و اگر لازم باشد به رئیس کشور صاحب بازار تلفن می‌کند و از او میخواهد که کالای آمریکائی شرکت آمریکائی خریداری شود.

البته در حال حاضر شرکت بوئینگ به حد کافی سفارش هواپیماهای غیرنظامی دارد که از دست دادن یک سفارش 40 میلیارد دلاری مشکل مالی برایش درست نکند با اینحال ورود ایرباس به بازار سفارشات نیروی هوائی آمریکا زنگ خطری برای بوئینگ به گونه‌ایست که دو نامزد دموکرات ریاست جمهوری آمریکا نیز در مبارزات انتخاباتی وارد عمل شده و گفته‌اند که اگر پیروز شوند از ایجاد بازار کار برای شرکت‌های آمریکا در خود آمریکا حمایت خواهند کرد.