خطبه‌ها باید کوتاه و پرمحتوا باشد

* جنابعالی به تازگی به جمع ائمه جمعه تهران پیوسته اید. نخستین پرسشی که درباره حضور جنابعالی دراین جایگاه به ذهن می رسد این است که اساساً از تریبون نماز جمعه چه تلقی و برداشتی دارید؟
**  تلقی اینجانب از تریبون نمازجمعه اینست که این تریبون رسانه ای است فراگیر و مؤثر با ویژگی های ذیل:
1- تریبونی است که دین و سیاست به معنای صحیح آن درآن حضور دارند.
2- تریبونی است که به دلیل گره خوردنش با نماز معنویتی ویژه دارد.
3- تریبونی است که استماع مستمعان به آن واجب است و این ویژگی بسیار ممتاز است.
4- تریبونی است که مبانی نظام اسلامی را نمایندگی می کند زیرا که خطیب جمعه منصوب ولی فقیه است .
به این ترتیب نمازجمعه تریبونی است که اگر به نحو شایسته بتوان از آن استفاده کرد هم می تواند درس اخلاق گسترده باشد و هم درس تحلیل سیاسی مناسب. در طول 27 سالی که از انقلاب بزرگ اسلامی ما گذشته است این تریبون نقشی اساسی در تبیین مبانی انقلاب و دفع توطئه های دشمن داشته است.
در طول 8 سال جنگ تحمیلی این تریبون، تریبون مقاومت، ایستادگی و دفاع مقدس بود و در عرصه های مختلف خدمتی ارزشمند به دفاع جانانه این ملت نمود. نشان تأثیرگذاری این تریبون کینه دیرینه استکبار نسبت به آن است و انفجار بمب در نمازجمعه و به شهادت رساندن جمعی از بندگان صالح خداوند درحال نماز نمونه ای از کینه عمیق استکبار از این تریبون مقدس است.
* تریبون نمازجمعه قبل از هرچیز محل آموزش و ارتقای سطح دانایی دینی و سیاسی مستمعان است. جنابعالی چه معارفی را و به چه شکل قابل بیان از این تریبون می دانید؟ و با توجه به اینکه نمازجمعه قدمتی دراز در تاریخ معارف اسلامی دارد، آیات و اخبار درباره محتوای آن چه توصیه ای دارند؟

**  رسانه نماز جمعه محل ارائه معارف دینی به معنای گسترده آن است. اینکه می گویم «گسترده» یعنی بخش های ذیل:
1-حمد و ثنای الهی «توحید» و بیان معارف توحیدی
2- تجلیل و تکریم از پیامبر(ص) و اهلبیت گرامی او
3- دعوت به تقوی که به نظر حقیر مراد بیان معارف اخلاقی برای سازندگی جانهاست.
4- بیان تحلیل های سیاسی مفید برای مردم
این معارف باید با رویکرد ارتقاء رشد دینی و سیاسی مردم و از منبع مورد اعتماد در تمام زمینه ها عرضه گردد.
آنچه از روایات استفاده می شود اینست که این تریبون باید هم در عرصه سازندگی روحی و اخلاقی مردم نقش ایفا کند و هم در عرصه رشد بینش سیاسی. براین اساس است که خطیب جمعه باید در هر دو بعد سخن بگوید. مردم هم نیازمند به مباحث اخلاقی و موعظه اند که نیاز همیشه انسان است هم نیازمند به تحلیل های درست سیاسی. این تریبون مقدس باید در این دو عرصه پیوسته غنای ویژه خود را داشته باشد.
بویژه اکنون که ما در مواجهه صریح و بی پرده با مهاجمان فرهنگی قرار داریم این تریبون نقشی ارزنده می تواند ایفا کند.
* یکی از مهم ترین کارکردهای تریبون نماز جمعه که نمود عینی و خارجی هم دارد، ظرفیت آن است برای ایجاد وحدت میان آحاد امت اسلامی و همچنین میان مردم و مسئولان حکومت دینی. فکر می کنید حفظ کارکرد وحدت افزای نماز جمعه آیا همچنان ضرورت دارد، اگر آری راه کارهای افزایش و ارتقای این ظرفیت چیست؟
** تریبون نماز جمعه، تریبون دین و مکتب و نظام اسلامی است. عزت دین و نظام اسلامی در طول تاریخ از رهگذر وحدت مسلمین بوده است. در هر دوره ای که گوهر قیمتی وحدت در بین مسلمانان رواج داشته عزت و سربلندی هم قرین آن بوده است و در هر دوره ای که بلای تفرقه به جان مسلمانان افتاده همراه با آسیب های فراوان بوده است. بر این اساس است که این تریبون باید نقشی سازنده در جهت وحدت دلها داشته باشد. تریبون نماز جمعه، تریبون دین است و دین مقوله ای فرا صنفی، فراملی، و فراجناحی است بر این اساس است که باید از این تریبون تنها فریاد مقدس وحدت برخیزد. وحدت آحاد ملت مسلمان ایران در جهت دفاع از اسلام و ارزش های والای آن، وحدت حول محورهای مشترک که بحمدالله فراوانند. و به همان اندازه که دلسوزان انقلاب بر این محور تاکید دارند، دشمنان انقلاب اسلامی در پی تفرقه و جدایی دلها از یکدیگرند که باید با هشیاری و تدبیر در برابر توطئه گران ایستاد. از برخی از موضع گیری ها استفاده می شود که برخی آرزوی تفرقه و اختلاف را در بین نیروهای خودی دارند و پیوسته در پی یافتن سوژه های اختلافی اند. آنان که به عکس فکر می کنند و دلسوز انقلاب اسلامی که یادگار شهیدان عزیز می باشد هستند پیوسته دغدغه وحدت دلها را دارند نه جدائی آنها و تریبون نماز جمعه ابزار مقدسی در این امر مهم است.
* چه ابزار و لوازمی برای هر چه پرشور و پرمحتوا ترشدن این رسانه دارید؟
** این مسئله را در چند عرصه باید پی گرفت:
1- در عرصه خطابه و خطیب جمعه، اختصار خطبه ها و پربار و محتوی بودن دو خطبه، به روز بودن مسائل سیاسی مطرح در خطبه ها می تواند نقشی مفید در ایجاد جاذبه برای نماز جمعه داشته باشد.
2- مکان برپایی نماز جمعه از جهت فضای مناسب در فصول مختلف و داشتن فضای لازم جهت پارکینگ وسایل نقلیه و... از دیگر عوامل جاذبه است.
3- حضور جدی رسانه ها بویژه صدا و سیما و تلاش آنها نیز در ایجاد جاذبه برای نماز جمعه بسیار موثر است.
به عبارت دیگر، از آنجا که این نماز تابلوی نظام اسلامی و تریبون مقدس نظام اسلامی است باید همه در تلاش برای برپایی باشکوه تر آن باشند. باید تدبیری کرد تا مراکز آموزشی، دانشگاه ها و مراکز آموزش عالی، آموزش و پرورش در این عرصه حضور پررنگ تری بیابند، باید نهادهای فرهنگی مثل وزارت ارشاد اسلامی، دفتر تبلیغات اسلامی، سازمان تبلیغات اسلامی نقش مفیدتری در این امر مقدس ایفاء کنند. باید در ستادهای نماز جمعه از همه عناصر تاثیرگذار در برپایی باشکوه نماز جمعه استفاده شود. به هر حال آنچه مهم است این است که همه اقشار جامعه باید این تریبون را تریبون خود بدانند و همانگونه که به نماز و روزه خودشان بها می دهند به این نماز و مقدمات و لوازم آن هم همان بها و بلکه بیشتر بدهند زیرا که نماز جمعه هم عبادت فردی، هم عبادت اجتماعی و هم عبادت سیاسی است.
* بازبینی و نظارت بر عملکرد ائمه جمعه را چگونه ارزیابی می کنید؟
** من بهترین ناظر را «مردم» می دانم معتقدم مردم با تشویق و انتقاد سازنده می توانند خطابه های جمعه را به سمت پرمحتواتر شدن، عمیق تر شدن در همه عرصه ها پیش ببرند. گرچه شورای سیاست گذاری ائمه جمعه نیز به عنوان نهاد اداری امامان جمعه به وظیفه نظارتی خود در این عرصه عمل می کند.
* از دید شما آسیب های پیش روی اقامه نماز جمعه مخصوصا اگر یک رویکرد تاریخی به آن داشته باشیم دقیقا چه چیزهایی بوده است؟
** به نظر من برخی از آسیب ها امور ذیل است:
1- کم محتوا بودن برخی از خطبه ها، بحمدالله خطبه های پرمحتوا در بین خطیبان جمعه بسیار است من خبر دارم که بسیاری از امامان جمعه ساعت ها برای خطبه های خود مطالعه و مشورت می کنند. ولی از این واقعیت نیز نمی توان صرفنظر کرد که برخی از خطبه ها از غنای شایسته خطابه جمعه برخوردار نیست و طبیعی است که این سبب کم رغبتی برخی از متدینین برای حضور بشود اگر شرکت کنندگان در نماز جمعه احساس کنند خطیب جمعه به وقت آنها بها می دهد و مطالعه شایسته در جهت عرضه مطالب در نماز جمعه دارد قطعا با اشتیاق از آغاز خطبه ها در نماز حاضر می شوند.
2- از مسلمات سیره پیامبر(ص) خطبه های مختصراست. می توان هم پرمحتوا خطبه خواند و هم مختصر، آن کس که فصیح و بلیغ است هنرش را در اینجا می تواند نشان دهد. باید توجه داشت روز جمعه روز تعطیلی ، استراحت ، دید و بازدید ، مهمانی و... است. شارع مقدس نماز جمعه را هم در آن قرار داده تا در کنار مقولات فوق معنویت نیز حضور داشته باشند. نباید به قدری خطبه ها را طوانی کرد که مردم از امور دیگر موردنیاز زندگی باز بمانند و در نتیجه نماز جمعه و خطبه های آن به کام مردم تلخ شود. همه نظرسنجی ها گویای این واقعیت است که مردم از طولانی شدن برخی از خطبه های جمعه گله دارند، این را باید به عنوان یک حقیقت ملموس پذیرفت و در جهت هر چه باشکوه تر برپا شدن نماز جمعه از خطبه های طولانی پرهیز کرد.
3- نماز جمعه نماز عبادی و سیاسی است. نباید هیچیک از این دو بعد در آن رنگ ببازد. باید مسئله دعوت به تقوی را جدی گرفت. دعوت به تقوی یعنی دعوت به اخلاق و معنویت دعوت به تقوی یعنی دعوت به زندگی خدائی، باید در خطبه ها مقولات اخلاقی و موعظه بسیار جدی گرفته شود که نیاز همیشه است. دعوت به تقوا در نماز جمعه صرف یک تشریفات نیست بلکه سوژه ای برای تبیین معارف بلند اخلاقی است، نیز در بعد سیاسی باید تلاش کرد تا با تحلیل عمیق، واقع بینانه مسائل مهم سیاسی و داخلی و خارجی مستمعان را اشباع نمود و البته باید از طرح مسائل جزئی و بویژه جناحی در خطبه ها خودداری کرد که این با جامع و شامل بودن و فراجناحی بودن نماز جمعه سازگار نیست.
* گاهی گفته می شود برخی خطبه های نماز جمعه از نظر فرم و محتوا حالت تکراری و کلیشه ای پیدا کرده. برای خروج از حالت کلیشه ای چه راهکارهایی را در نظر دارید؟
** نمی دانم مقصود از حالت کلیشه ا ی چیست؟
به هر حال اموری در خطبه واجب است مثل حمد و ثنای خداوند، صلوات بر پیامبر و آل او دعوت به تقوی و... اینها باید در هر خطبه ای باشد. گمان نمی کنم اینها را حالت کلیشه ای بنامید. آری البته در بیان محتوا می شود تنوع داشت. اینجانب بر آنم که در خطبه اول فقط مسائل اخلاقی مورد نیاز را مطرح کنم و در خطبه دوم در رابطه با آخرین رویدادهای داخلی و خارجی مناسب برای طرح در نماز جمعه تحلیل داشته باشم و در این رابطه با کارشناسان مشورت می کنم. بنایم بر این است که تحلیل ها واقع بینانه و همراه با اختصار باشد. وظیفه خود می دانم که هم در خطبه اول و هم در خطبه دوم مطالعه لازم را داشته باشم تا بتوانم مطالبی در خور شان این مردم خوب و شایسته و این تریبون مقدس داشته باشم. همین جا از همه عزیزان شرکت کننده در نماز جمعه و دیگر عزیزانی که از صدا و سیما خطبه های بنده را شنیده و می بینند استمداد می کنم که با تشویق ها، نقدها، ارائه پیشنهادات و نظرات خود این طلبه ناچیز را در انجام این ماموریت خطیر یاری دهند.
* از زحمتی که برای پاسخ به سؤالات متقبل شدید، سپاسگزاریم.