همکاری آمریکا و بریتانیا در عملیات محرمانه جاسوسی

سرگه بارسقیان

روزنامه نیویورک‌تایمز منابع اطلاعاتی برآورد اخیر جاسوسی ملی آمریکا درباره برنامه هسته‌ای ایران را فاش کرد. به‌نوشته این روزنامه آمریکایی، شنود مکالمات فرماندهان نظامی‌ جمهوری‌اسلامی ‌مبنای گزارش اخیر 16 آژانس اطلاعاتی - جاسوسی ایالات‌متحده بوده که اعلام کرد ایران در سال 2003 برنامه نظامی ‌هسته‌ای خود را متوقف کرده‌است. این عملیات بسیار محرمانه یکی از بزرگ‌ترین پرونده‌ها در تاریخ اطلاعاتی آمریکا در امور اتمی ‌بوده که از طریق استراق سمع فرماندهان نظامی‌ ایران به‌دست آمده‌است.

نیویورک‌تایمز به نقل از مقامات بلندپایه اطلاعاتی و دولتی آمریکا نوشته‌است: «شنود مکالمات چند نفر از فرماندهان نظامی ‌ایران حاکی از شکایت و نارضایتی آنان از تصمیم مقامات مافوقشان بوده که در اواخر سال 2003 تصمیم گرفته بودند برنامه طراحی سلاح اتمی ‌و ساخت کلاهک هسته‌ای برای موشک‌های ایرانی را متوقف کنند.» بخشی از این اطلاعات به نشست ناتمام دیگری مربوط می‌شود که مقام‌های ایرانی در ماه‌های اخیر برگزار کرده‌اند اما روشن نیست که در این نشست آیا همان افسرانی حضور دارند که در نشست قبلی بوده‌اند یا مقام‌های مافوق آنها نیز در این نشست حضور داشته‌اند. آن‌گونه که روزنامه بریتانیایی گاردین نوشته، شنود مکالمات فرماندهان نظامی ایران را دستگاه اطلاعاتی بریتانیا انجام داده و در اختیار آمریکا گذاشته‌است. این اطلاعات که دلیل چرخش اطلاعاتی آمریکا در قبال ایران شده، توسط پایگاه اطلاعاتی استراق سمع انگلیس (GCHQ) درباره یک مکالمه تلفنی به واحدهای اطلاعاتی آمریکا ارائه شده‌است. گاردین به جزئیات این مکالمه تلفنی و یا اینکه این مکالمه بین چه افرادی بوده اشاره‌ای نکرده، اما به نقل از یک مقام آمریکایی نوشته‌است: «مدت زمان زیادی طول کشید تا واحدهای اطلاعاتی آمریکا درستی اطلاعات ارائه شده از سوی GCHQ را ارزیابی کنند؛ آمریکایی‌ها گمان می‌کردند افرادی که این مکالمه را ضبط کرده‌اند دچار اشتباه شده‌اند.» نیویورک‌ تایمز نوشته با وجود اطلاعات به‌دست‌ آمده از شنود مکالمات فرماندهان نظامی‌ ایرانی و مقامات اطلاعاتی آمریکا همچنان در اظهارات علنی خود پافشاری می‌کردند که ایران به تلاش برای دستیابی به سلاح اتمی ‌ادامه می‌دهد، چرا که هنوز برایشان مشخص نشده بود چرا ایران باید تصمیم به توقف برنامه تسلیحات اتمی ‌گرفته باشد اما سرانجام شنود مکالمات و مکاتبات مقامات ایرانی در چند ماه اخیر یافته‌های پیشین آنان از مکالمات فرماندهان نظامی‌ را تایید کرد.

مقامات اطلاعاتی آمریکا گفته‌اند سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (CIA) لپ‌تاپ یک مهندس ایرانی را به‌دست آورده‌اند که در آن اطلاعات مربوط به دو برنامه تحت‌عنوان ال 101 و ال 102 ثبت شده‌بود که شامل طرح‌ها و شبیه‌سازی‌های رایانه‌ای بود که به‌نظر می‌رسید به ساخت سلاح اتمی ‌مربوط باشند. ولی نیویورک‌تایمز می‌نویسد: یافته‌های تازه دستگاه اطلاعاتی آمریکا دقیقاً با برنامه‌هایی که از لپ‌تاپ مهندس ایرانی به‌دست آمده بود مطابقت نمی‌کند. روزنامه لس‌آنجلس تایمز به منبع اطلاعاتی دیگری اشاره می‌کند و می‌نویسد: «بخشی از یافته‌های دستگاه اطلاعاتی آمریکا بر مبنای دفتر ثبت مکاتبات روزانه‌ای است که از منبعی در ایران به‌دست آمده و تصمیم به توقف برنامه تسلیحات اتمی ‌ایران در آن قید شده‌است.» در حالی که مقامات آمریکایی از افشای منابع اطلاعاتی خود درباره چگونگی دستیابی به مکاتبات مقامات ایرانی امتناع می‌ورزند، روزنامه نیویورک‌تایمز از تشکیل گروه ویژه‌ای با عنوان «تیم قرمز» در سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا) خبر داده که وظیفه آن این بود که دریابد اطلاعات به‌دست آمده از مقامات ایرانی، ساختگی و ناشی از طرح ایرانی‌ها برای منحرف کردن سیاست آمریکا از اعمال فشار و تحریم بیشتر بر ایران نباشد. مقامات اطلاعاتی آمریکا براساس یافته‌های تیم قرمز از درستی اطلاعات به‌دست آمده از ایران اطمینان حاصل می‌کنند و دو هفته پیش طی جلسه‌ای در کاخ‌سفید به دفاع از یافته‌های خود می‌پردازند که سرانجام این یافته‌ها روز دوشنبه گذشته برای عموم انتشار می‌یابد. یکی از سخنگویان کاخ‌سفید به خبرنگاران گفته که یافته‌های حاکی از توقف برنامه تسلیحات اتمی ‌ایران در ماه اوت گذشته در اختیار جورج بوش رئیس‌جمهور آمریکا گذاشته شده‌بود. کاخ‌سفید هم روز چهارشنبه اعتراف کرد، مایک مک‌کانل مدیر سازمان اطلاعات ملی در ماه اوت اطلاعاتی که نشانگر نبود برنامه تسلیحات هسته‌ای در ایران است را در اختیار بوش قرار داد این درحالی است که بوش در اولین کنفرانس خبری خود پس از انتشار گزارش مراکز اطلاعاتی آمریکا درباره اینکه گفته می‌شود.
مایک مک‌کانل مدیر اطلاعات ملی آمریکا در ماه اوت به بوش گفته‌است «ما اطلاعات جدیدی داریم»، گفت: وی به من نگفت این اطلاعات چه بود ولی به من گفت تحلیل آن زمان می‌برد. رئیس‌جمهور آمریکا ادعا کرده‌بود: «تنها یک هفته است که من در جریان این گزارش قرار گرفته‌ام.» اما دانا پرینو سخنگوی کاخ‌سفید یک روز پس از اظهارات بوش گفت: رئیس اطلاعات ملی آمریکا در ماه اوت (مرداد) به بوش گفته‌بود فعالیت‌های هسته‌ای ایران صلح‌آمیز است و با دریافت اطلاعات جدید ممکن است جامعه اطلاعاتی آمریکا ارزیابی خود را درباره ایران تغییر دهد. پرینو افزود: مک کانل به رئیس‌جمهور گفته بود اطلاعات جدید درست هنگامی‌ به‌دست مقامات رسید که نهادهای اطلاعاتی در آستانه نهایی‌کردن گزارش خود بودند و ممکن است آنها نتوانند در مهلت تعیین شده کنگره، گزارش ارزیابی خود را ارائه دهند. دموکرات‌ها و برخی رسانه‌های آمریکایی بوش را مورد شماتت قرار می‌دهند که چرا در ماه اکتبر از وقوع جنگ‌جهانی سوم در صورت دستیابی ایران به تسلیحات هسته‌ای سخن گفته درحالی که دو ماه پیش از آن مقامات اطلاعاتی وی را در جریان فعالیت‌های صلح‌آمیز ایران قرار داده‌بودند. با این‌حال بوش گفته‌بود که «تغییر در برآورد اطلاعات ملی بر پایه یک کشف بزرگ بوده‌است.» هنوز مشخص نیست که منظور بوش از کشف بزرگ عملیات سری شنود محرمانه مکالمات مقامات نظامی‌ ایران بوده یا خیر. گفتنی است علی‌رغم گذشت  48 ساعت از انتشار این گزارش هنوز هیچیک از مقامات آمریکایی و ایرانی موضعی در این خصوص نشان نداده و در میان رسانه‌های داخلی تنها یکی از خبرگزاری‌ها اشاره کوتاهی به گزارش گاردین داشته ‌است.