پویش‌های جدید استراتژی آمریکا در عراق

صلاح‌الدین هرسنی / کارشناس ارشد علوم سیاسی

این گونه به نظر می‌رسد که فرآیند تصمیم‌گیری در مراکز قدرت و دستگاه سیاست خارجی آمریکا از هنگام پیروزی دموکرات‌ها در انتخابات کنگره ماه نوامبر 2006 تا سپتامبر 2007 مبتنی بر تقابل بوده است. به گونه‌یی که از یک سو، استراتژی بوش منجر به ابطال لوایح تصویبی از سوی کنگره می‌شد و از سوی دیگر موجی معکوس، دیپلماسی دوگانه در مراکز قدرت ایجاد می‌کرد. مسلم است که ریشه آن همه چالش‌ها ناکامی نومحافظه‌کاران در جنگ عراق بوده اما در شرایط حاضر فصلی برای پویش‌های جدید استراتژی آمریکا ایجاد شده است. قرائن نشان می‌دهد که در بستر این پویش‌ها نوعی وحدت رویه و همگرایی نسبی مبتنی بر مفاهمه در مراکز قدرت آمریکا به وجود آمده است.

1- استراتژی بهره موفق

در دوران اخیر از موارد چالش‌برانگیز دستگاه مجریه و کنگره آمریکا، مساله استراتژی افزایش و کاهش نیرو در عراق بوده است. اما در سایه ملاحظات آمریکا در عراق، استراتژی افزایش نیرو در کنار وجوه دیگر استراتژی، مبنای محوری یافت. طبیعی بود که این استراتژی به جهت تحمیل عسرت بر نیروهای آمریکایی، فرسایش و تقلیل توان دفاعی نیروهای نظامی آمریکا و همچنین افزایش هزینه‌های نظامی در همسویی با دستگاه کنگره قرار نگیرد و موجد چالش‌های درون خاستگاهی در مراکز قدرت شود. نکته آن است که استراتژی افزایش نیرو در بستر عمل هم چالش‌های دیگری را برانگیخت و منجر به گسترش موجی از خشونت و ترور در عراق شد و به تبع خود ماشین نظامی آمریکا را در گردابی فرو برد که بوش چاره‌یی جز تعدیل سیاست تهاجمی و همگرایی نسبی با مرکز دیگر قدرت یعنی کنگره نداشت. بدین وسیله بوش برای اولین بار با کاهش نیروها در عراق موافقت کرد و این موافقت به زعم پندار بوش به معنای پیشرفت استراتژی نومحافظه‌کاران در عراق بوده و وضعیت این کشور متفاوت از گذشته، تغییراتی را مطابق میل آنان ایجاد کرده است. مسلم است که مبنای ایجاد چنین پویش جدید و همکاری‌گرایی درون نهادی برپایه الزامات و توصیه‌های رهبر نیروهای چندملیتی آمریکا در عراق (ژنرال دیوید پترائوس) و سفیر این کشور در عراق (رایان کروکر) استوار شده است که از آن می‌توان به استراتژی بهره موفق یاد کرد. استراتژی بهره موفق که به منظور تجدیدنظر در اساس استراتژی آمریکا در عراق تمهید یافته است، بیان می‌دارد که پیشرفت چشمگیر و قابل توجه ماشین نظامی آمریکا در عراق، متضمن بازگشت تدریجی نیروهای امنیتی آمریکا به کشور خواهد بود. طبیعی است که اتخاذ این استراتژی در شرایطی که دستگاه کنگره موجی از انتقاد را برای گروه بوش دامن زده است، بتواند نظم و ثبات تدریجی را در اردوی جمهوریخواهان بازگرداند و شکاف موجود بین دو طبقه موجود در دستگاه قدرت را پر کند، ضمن آنکه دستگاه قدرت آمریکا اتخاذ چنین بینشی را برای تقاعد افکار جامعه آمریکا در پیش گرفته تا هژمونی شکست پنداشته آنان از مظان اتهام افکار عمومی رهایی یابد. نظر به شکست تدریجی آمریکا در عراق، بوش کوشیده است تا با هر روش اعلامی و اعمالی از تداوم شکست جلوگیری نماید. با این همه این گونه می‌نماید که اتخاذ استراتژی بهره موفق نیز از جمله روش‌هایی است که بتواند متضمن بازگشت هیمنه از دست رفته نومحافظه‌کاران باشد تا بیش از این هیمنه آنان به وهن و شکست نگراید.
2- سیاستگذاری در بطن تنش

با توجه به نقش کنگره در ترسیم بخشی از خط‌مشی‌های سیاسی آمریکا، این دستگاه سیاستگذاری از نوامبر 2006 چالش‌های فراوانی برای بوش و تیم‌ کاری‌اش به وجود آورده است. علت بروز چنین چالش‌هایی به تسلط بی‌چون و چرای حزب دموکرات در دو مجلس نمایندگان و سنا بازمی‌گردد. ضمن آنکه در این دوران استراتژی کنگره در باب بحران عراق بیشتر در جهت تخطئه استراتژی‌های بوش و کاهش نیرو در عراق تمهید یافته است و ملاحظات سیاسی و بینش تقابلی کنگره شکافی را در جبهه جمهوریخواهان ایجاد کرده و استراتژی این جبهه را معروض نقد قرار داده است. به عبارت دیگر تحت تاثیر همین چالش‌ها، بسیاری از جمهوریخواهان به اردوی مخالفان و منتقدان بوش پیوسته‌اند. هم اینک موضوع عراق، کنگره آمریکا را در ارائه اظهار نظرهای نمایندگان سنا و مجلس نمایندگان به مبارزه نفس‌گیری با دستگاه مجریه مبدل ساخته است. کار لوین رئیس کمیته نیروهای مسلح سنا را عقیده بر آن است که طرح جدید بوش به معنای تغییر در مسیر جنگ عراق است و با توجه به عدول بوش از مواضع نخستین‌اش، این استراتژی متضمن افزایش مدت جنگ و بازگشت به وضعیت نخست و تضعیف موقعیت نیروها خواهد بود. جک‌رید نیز معتقد است که خروج نیروها، واکنش به رویداد در عراق نیست بلکه نتیجه کارکرد درونی نیروهای نظامی است که قوای آنها بعد از روزگارانی تحلیل رفته است. دیگر آنکه خروج از عراق به معنای جست‌وجوی جدید القاعده در به دست آوردن پناهگاه جدید در این کشور خواهد بود. یک امعان نظر بر افق پندار مردان کنگره نشان می‌دهد که اگر چه اظهار اینگونه نظرات به لحاظ نظری در ورای استراتژی جدید بوش در تقابل آن قرار می‌گیرد اما زبده و عصاره آن در عمل در موازات استراتژی بهره موفق بوش قرار گرفته است که قبل از هر چیز ناظر بر ایجاد وحدت رویه و همگرایی در اداره جنگ عراق است. به عبارت دیگر باید گفت که استراتژی بوش درصدد برآوردن همان اهدافی است که نظرات مردان کنگره درصدد آن است و اینگونه می‌نماید که ماحصل و جمع آن درصدد تعقیب یک هدف مشترک است و آن استفاده از نفوذ و اراده سیاسی برای پیروزی در عراق است.