سزارهای منطقه سبز بغداد

ترجمه: مریم سعادتی

غارت ثروت عراق ابتدا از سوی سازمان ملل و اکنون به وسیله سزارهای منطقه سبز بغداد، بزرگ‌ترین و شرم‌آورترین رسوایی مالی ـ سیاسی عصر ماست. پیدا کردن کاخ دارموت، محل برگزاری سخنرانی‌های ون اسپونک، هماهنگ‌کننده سابق کمک‌های بشردوستانه سازمان ملل به عراق، کار مشکلی بود. با وجود این که یک ساعت در شهر بزرگ و پرپیچ و خم لندن گم شده بودم، اما زمانی که به آرامی وارد سالن سخنرانی شدم، دیگر نگران نبودم.

حرف‌ها و همچنین آماری که ارائه می‌کرد، تکان دهنده بود؛ این که ثروت عراق به سادگی و بی‌شرمانه در زمان تحریم‌های سازمان ملل که تحت حمایت آمریکا بود، به یغما رفت. متأسفانه این سرقت و سوء مدیریت تا به امروز ادامه دارد. با این تفاوت که ارقام کنونی بسیار سرسام‌آور است.

در سخنرانی آقای ون‌ اسپونک، به مصاحبه طولانی‌ام با محمد الدوری، سفیر سابق عراق در سازمان ملل فکر می‌کردم. وی پس از آن که در سازمان ملل منصب خود را به دست گرفت در نخستین مصاحبه با یک رسانه انگلیسی زبان که در اوایل 2001 صورت گرفت، درباره این که این تحریم‌ها با کشورش و مردمان آن چه کرده، توضیحاتی با جزئیات تکان‌دهنده در اختیارم قرار داد. او مدعی بود سازمان ملل عامل اصلی این مشکلات است. این سازمان با ایجاد مأموریت‌های بشردوستانه و برنامه نفت در برابر غذا در عراق، که از سوی دو کشور آمریکا و انگلیس اداره می‌شد، مردم این کشور را به تکدی‌گری، سرقت مخفیانه ثروت کشور و سوء استفاده مالی کشاند. در عین حال مبالغ هنگفتی نیز به این مأموریت‌ها و اقدام‌های سازمان ملل اختصاص داشت. مردم نیازمند عراق تقریباً چیزی نصیبشان نمی‌شد. وی درباره سوءاستفاده از ثروت عراق به منظور اهداف سیاسی صحبت کرد و اظهار داشت. سازمان ملل در دوره طرح نفت در برابر غذا ابزاری در دستان دولت آمریکا بود. هدف از کنترل آمریکا بر سازمان ملل این بود که تا قبل از شروع جنگ در عراق، نارضایتی همگانی و گسترده از دولت صدام حسین را ایجاد کند.

ارزیابی الدوری در بازنگر‌ی‌ها کاملاً دقیق بود. ون‌ اسپونک با انتشار کتاب جدید خود به نام «نوع دیگری از جنگ» اصل ادعای الدوری را تأیید کرد. تنها با این تفاوت که ون اسپونک یک خودی است و ارقام و گزارش‌های او کامل است و نمی‌توان از آن ایرادی گرفت. جای تعجب نیست که او بعد از گذشت یک سال و نیم از به قدرت رسیدنش در عراق، در سال 1998 استعفا داد. حتی در چنین بوروکراسی سردرگم کننده‌ای مثل سازمان ملل، بعضی افراد هنوز وجدان بیداری دارند. ون ‌اسپونک مردی با خصایل ستودنی بوده و هست.

با توجه به اظهارات وین ‌اسپونک، قبل از حمله نیروهای آمریکایی‌ به عراق در مارس 2003، از فروش نفت عراق، 64 میلیارد دلار عاید سازمان ملل شد. اما با رسوایی تمام، تنها 28 میلیارد به دست مردم عراق رسید. با این حساب اگر بخواهیم عادلانه تقسیم کنیم در روز به هر عراقی نیم دلار می‌رسد براساس آمار سازمان ملل، افرادی که در روز با یک دلار زندگی می‌کنند، در طبقه فقر مطلق محسوب می‌شوند. عراق حتی در مخرب‌ترین دوره از جنگ با ایران، توانست تقریباً معیارهای بالای زندگی را فراهم کند. نه بیمارستانی تخریب شد و نه صنعت نفت کشورش نابود شد. اما پس از شروع تحریم‌ها در سال 1991، مردم عراق دچار سختی‌های هولناکی شدند. افسوس استبداد صدام حسین به استبداد جامعه بین‌الملل گسترش یافت.

ون ‌اسپونک تأکید داشت سازمان ملل، آمریکا و انگلیس، به رفاه و حاکمیت مردم عراق احترام نگذاشتند. 10 عضو موقت و 5 عضو دائم شورای امنیت سازمان ملل، جز حرف‌های پوچ، کاری برای مردم عراق نکردند و با برنامه نفت در برابر غذا، تلاش‌های آگاهانه‌ای کردند تا شرایط زندگی در عراق را دشوار سازند. این 2 کشور نه تنها جلوی تمام چیزهای ضروری یاد شده را گرفتند بلکه مانع از تمام تلاش‌های نوسازی صنعت نفت عراق شدند. آمریکا و انگلیس 2 کشوری هستند که به عراق حمله کردند و این کشور را به اشغال خود درآوردند. هدف از این رفتارها کاملاً واضح است. جنگ بازدارنده در عراق، چیزی جز گسترش تحریم‌ها نبود.

الدوری و ون ‌اسپونک ارزیابی یکسانی دارند. هر دو فاش کردند که آمریکا و حامیانش سال‌ها قبل از حمله 11 سپتامبر چه اهداف شرم‌آوری داشتند. حمله 11 سپتامبر، در افکار عمومی دوگانگی ایجاد کرد و به نخبگان سیاسی واشنگتن، نومحافظه‌کاران و مقاطعه‌کاران اجازه داد برای جنگ پرونده‌سازی کنند. در طول این تحریم‌ها و حال پس از گذشت 4 سال از حمله به عراق، این پولها چه شد؟

ون ‌اسپونک اعلام کرد، بخش عمده پول حاصل از فروش نفت، یعنی 55 درصد برای تأمین برنامه بشردوستانه و ناکارآمد سازمان ملل هزینه شد و مقدار زیادی از باقیمانده پول را کمیسیون غرامت سازمان ملل مصادره کرد. رسیدگی به خساراتی که بعضی از کشورها ادعا می‌کنند در جنگ عراق- کویت متحمل شده‌اند، به این کمیسیون محول شده است. به اعتقاد ون ‌اسپونک «کیک‌پای» نفت عراق آنقدر بزرگ است که همه از جمله کویت، اردن، ترکیه و سایر کشورها سهم کافی از آن ببرند، اما چیزی که بسیار عجیب است این که این کمیسیون مبلغ زیادی را به کیبوتص (مزارع اشتراکی در اسرائیل) داد که ادعا می‌کنند به دلیل این که به صنعت گردشگری اسرائیل آسیب رسیده، این کشور بخشی از درآمد خود را از دست داده است.

بعد از به اصطلاح «آزادی عراق» هم سرقت از منابع این کشور ادامه داشت و برخلاف تصورات، حجم آن افزایش یافته است. دفتر پاسخگویی دولت آمریکا تناقض‌های زیادی در هزینه‌های بودجه نظامی آمریکا آشکار کرد، این که میلیاردها دلار پول ناپدید شد. صدها پیمانکار بدون این که کاری انجام دهند حقوق خود را به طور کامل دریافت کردند. شرکت‌های چندملیتی و آمریکایی و پیمانکاران فرعی (هالیبرتون و شرکت‌های وابسته به آن مانند گلوک براون و روت) پشت سر هم وارد عراق شدند. این شرکت‌ها هم اکنون ثروت ملی عراق را که زمانی کشوری مرفه بود به یغما می‌بردند و اوضاع کشور را به هم ریخته‌اند. اکنون عراق برای تصویب قانون نفت و گاز، با فشارهای زیادی روبه‌روست. نوردین الحیالی، عضو پارلمان عراق می‌گوید بر اساس پیش‌نویس لایحه، 50 درصد از ثروت نفتی مردم عراق به شرکت‌های خارجی که برای نفت سرمایه‌گذاری کرده‌اند تعلق دارد. صنعت نفت عراق که در سال 1972 ملی شد، اکنون روند معکوسی را طی می‌کند. این دزدی‌ها که در اوایل دهه 90 شروع شد هنوز ادامه دارد.