گام‌های لرزان کوزوو به سمت استقلال

کاوه شجاعی

هوا زیادی سرد است و شب از نیمه گذشته، اما مردم پرستینا به خانه نرفته‌اند و با سرخوشی انتظار می‌کشند. بالاخره صدای آشکارا خوشحال هاشم‌ تاچی، چریک سابق و رهبر حزب دموکراتیک کوزوو در خیابان‌های شهر طنین می‌اندازد: «امشب قرنی تازه آغاز شد. کوزوو آماده حرکت رو به جلو در راهی است که به استقلال ختم می‌شود. امشب ورق برگشت.» حزب او انتخابات پارلمانی روز شنبه را برده است.

تاچی در طول مبارزات انتخاباتی‌اش به مردم قول داده بود در صورت پیروزی حزبش و شکست مذاکرت و میانجیگری‌ها، استقلال کوزوو را به صورت یکجانبه  اعلام کند.

«دموکراسی در عمل»، گروهی از ناظران مستقل انتخاباتی، دیروز اعلام کردند که با شمارش بخش اعظم آرا، حزب دموکراتیک کوزوو که توسط هاشم تاچی رهبری می‌شود با کسب 35 درصد، در صدر قرار گرفته و مجمع دموکراتیک کوزوو، بزرگ‌ترین بلوک سیاسی این منطقه در سال‌های اخیر تنها 22 درصد را از آن خود کرده است. انتظار می‌رود نتایج رسمی انتخابات امروز اعلام شود.

تاچی هنگام رای دادن به خبرگزاری آسوشپتدپرس گفته بود که اگر نخست‌وزیر بعدی کوزوو شود، سه‌ هفته دیگر از صربستان اعلام استقلال خواهد کرد. تاچی 39 ساله که پیش‌تر رهبر ارتش آزادیبخش کوزوو بود، تاکید کرد: «بلافاصله بعد از 10 دسامبر نهادهای کوزوو و استقلال‌شان را اعلام خواهند کرد.» دهم دسامبر روزی است که ضرب‌الاجل سازمان ملل برای به نتیجه رسیدن گفت‌وگوها در مورد آینده کوزوو به پایان می‌رسد.

آلبانیایی‌تبارها که 90 درصد جمعیت 2 میلیون نفری کوزوو را تشکیل می‌دهند سال‌هاست که بر استقلال پافشاری می‌کنند، اما صربستان اعلام کرده هیچگاه دولت کوزوو را به رسمیت نخواهد شناخت.

دو سال گفت‌وگوی بی‌حاصل

مذاکراه طی دول سال میان رهبران آلبانیایی‌تبار کوزوو با دولت صربستان در مورد آینده استان کوزوو پیشرفت اندکی داشته است. آخرین تلاش‌ها با حضور میانجیگرانی از ایالات متحده، روسیه و اتحادیه اروپا صورت گرفت. روسیه در این میان با استقلال صربستان مخالف است.

اعلام استقلال کوزوو با توافق تمامی رهبران آلبانیایی‌تبار، از جمله نخست‌وزیر و سیاستمداران مخالف او انجام خواهد شد. به علاوه این مساله باید رسما به تصویب مجلس این استان هم برسد.

با این حال به نظر می‌رسد شماری از رهبران کوزوو اخیرا از وعده‌های خود مبنی بر اعلام فوری استقلال در صورت نرسیدن به توافق دست کشیده‌اند. آنها می‌گویند باید میانجیگران تمام تلاش خود را بکنند و بعد از انتشار گزارش نهایی آنهاست که می‌توان اعلام استقلال کرد. صربستان هشدار داده چنین اقدامات یک جانبه‌ای که به حاکمیتش بر این استان صدمه ‌می‌زند، ثبات منطقه را بر هم خواهد زد.

رای‌گیری روز شنبه سومین انتخابات در کوزوو بعد از سال 1999 است که در نتیجه آن، این استان تحت کنترل سازمان ملل و ناتو اداره می‌شود.

کوزوو، گوشه همیشه فقیر یوگسلاوی سابق‌ سال‌ها شاهد درگیری میان اکثریت روبه رشد آلبانیایی‌تبارها و صرب‌های حاکم بود. در سال 1999 پس از ماه‌ها تنش شدید میان شورشیان آلبانیایی‌تبار و دولت صربستان، نیروهای ناتو با هدف جلوگیری از به راه افتادن یک حمام خون تازه در منطقه مجبور به دخالت شدند.

مردم کوزوو به بن‌بست رسیدن مذاکرات استقلال را با نگرانی دنبال می‌کنند. وضعیت اقتصادی در این استان به شدت خراب است، کاری وجود ندارد و قطع مکرر برق ماجرایی عادی محسوب می‌شود.

دیاملا یک دانشجوی آلبانیایی‌تبار می‌گوید: «من برای آینده‌ای امن‌تر رای دادم، البته انتظار معجزه هم ندارم. دوست دارم که مستقل شویم، اگرچه نمی‌دانم که بعد از آن چه اتفاقی رخ می‌دهد.»

نزدیک به 5/1 میلیون نفر از مردم واجد شرایط رای دادن بودن و طبق قانون اساسی حزبی که بتواند اکثریت را در پارلمان ـ که 120 عضو دارد ـ به دست آورد، مامور تشکیل کابینه و معرفی نخست‌وزیر می‌شود. مردم در رای‌گیری روز شنبه شهرداران و اعضای شوراهای محلی را هم انتخاب کردند.

در صورت تایید نتایج غیررسمی، این اولین باری است که مجمع دموکراتیک کوزوو در انتخابات بازنده می‌شود. البته به نظر می‌رسد که حزب تاچی هم نتوانسته آرای لازم برای تشکیل دولت را به تنهایی کسب کند و باید با دیگر احزاب بر سر تشکیل دولت ائتلافی مذاکره کند.

این انتخابات ما نیست!

اقلیت کوچک صرب در کوزوو مانند رای‌گیری گذشته، با اطاعت از درخواست دولت صربستان، انتخابات روز شنبه را تحریم کردند. البته به گفته ناظران انتخاباتی، شماری از صرب‌ها در مناطق آلبانیایی‌نشین به پای صندوق‌ها رفتند و رای دادند.

اسلاویزا موجسیلو ویک، یک اقلیت صرب به آسوشیتدپرس می‌گوید: «من به این رای‌گیری‌ها علاقه‌ای ندارم. اینها انتخاباتی مربوط به کشور ما صربستان نیست. ما به صربستان تعلق داریم و اگر آنها انتخابات برگزار کنند، در آن شرکت می‌کنیم.»

ایالات متحده تحریم انتخابات توسط صرب‌ها را محکوم کرده است. شان‌ مک‌کورمک، سخنگوی وزارت امور خارجه آمریکا گفته است: «ایالات متحده عمیقا از این تصمیم صرب‌های کوزوو که توسط دولت صربستان هم تایید شده، متاثر است. این تصمیم به ضرر جامعه صرب‌های کوزوو است.» در همین حال، راده نگوژویک، سخنگوی شورای ملی صرب‌ها مدعی شده تنها 3 صرب در انتخابات شرکت کرده‌اند!

... و زندگی مبهم پیش‌رو

طبق گزارش خبرگزاری رویترز، تقریبا نیمی از واجدین شرایط با اینکه می‌دانستند در انتخاب رهبران آینده کشور در خصوص مساله اعلام استقلال بسیار موثرند، در رای‌گیری روز شنبه شرکت نکرده‌اند.

کوزوو نمی‌داند بعد از استقلال چه خواهد کرد، اما مردم از یک چیز مطمئن هستند؛ استقلال برای مشکلات اقتصادی آنها معجزه نمی‌کند. برات بوژالا سردبیر یک روزنامه محلی می‌گوید: مردم افسرده‌اند و این به خاطر وضعیت بد اقتصادی ماست. نه برق داریم، نه آب و نه کار.»

طی سال‌های اخیر مغازه‌ها و تجارت‌های کوچک آرام رشد کرده‌اند و ویترین‌های رنگارنگ خیابان‌ها را جذاب‌تر کرده است. حتی مردم بعضی خیابان‌ها را با گرانیت وارداتی از چین و درخت‌های جذاب برای روز استقلال آراسته‌اند. اما در پرستینا، پایتخت کوزوو و کافه‌های دود گرفته مملو از مردان بیکار است. این روزها بیکاری در این استان به 60 درصد می‌رسد. نیروگاه برق این استان هنوز زغال سوز است.

بوژالا می‌گوید: «در طول 3 سال گذشته هیچ چیز به نفع مردم عوض نشده است. تنها آدم‌های خاص دولتی ثروتمند‌تر شده‌اند.»

کوزوو راه دشواری را پیش‌رو دارد. به گزارش خبرنگار رویترز از پریستینا مردم اطمینان دارند که صربستان هر کاری خواهد کرد تا شرینی استقلال احتمالی در ماه‌های آینده را به مذاق مردم تلخ کند. بدون شک صربستان، کوزوو را به رسمیت نخواهد شناخت و مرزها، تجارت، انتقال نیرو و حتی ارتباط تلفنی با این استان را قطع خواهد کرد. اما کوزوو به مزایای عضویت در اتحادیه اروپا دلخوش کرده است. آیا استقلال چاره همه دردهاست؟ مردم کوزوو با نگرانی، آینده را به انتظار نشسته‌اند.