رنگین‌کمان سیاسی در رادای اوکراین

انتخابات زود هنگام و پیش از موعد پارلمانی رادای جمهوری اوکراین، در روز 30 سپتامبر سال جاری (2007 میلادی) برگزار شد. در این راستا و برابر اعلام کمیسیون مرکزی انتخابات اوکراین، "حزب مناطق اوکراین" به رهبری ویکتور یانوکوویچ نخست وزیر فعلی همچنان در صدر قرار دارد که 34.35% از آراء را به خود اختصاص داده است. در جایگاه دوم "بلوک یولیا تیموشنکو" (بی یو تی) با 30.73% دیده می شود. پس از آن حزب طرفدار ریاست جمهوری ویکتور یوشچنکو "حزب اوکراین ما، دفاع مردمی" با 14.16%، حزب کمونیست با 5.38% و بلوک لیتوین با 3.96% قرار دارند. حزب سوسیالیست 2.86% از آراء را به خود اختصاص داده که کمتر از حد نصاب 3 درصدی بوده و نمی تواند به پارلمان راه یابد. در عین حال 2.73% از مردم نیز در برگه های انتخاباتی به گزینه "مخالف همه" رای دادند.

پارلمان اوکراین 450 کرسی دارد که بین احزاب پیروز در انتخابات تقسیم می شود. هیچ یک از نیروهای سیاسی نیز نمی توانند مستقلانه ائتلاف ایجاد کنند.

در این خصوص "ویکتور یوشچنکو"، رئیس جمهور اوکراین رهبران سه حزبی که بیشترین آراء را بدست آورده اند، فراخواند تا رایزنی درباره ایجاد ائتلاف اکثریت را آغاز کنند. "بی یو تی" اعلام نمود که اگر "اوکراین ما، دفاع مردمی" با حزب مناطق ایجاد ائتلاف کند، در اپوزیسیون خواهد ماند.

اما طبق نتایج اعلام شده، حزب مناطق اوکراین به رهبری یانوکویچ که با کسب34.35 درصد آرا همچنان بزرگ‌ترین حزب پارلمان تلقی می‌شود در مقایسه با یی درصد آرایی که مجموعا توسط ائتلاف انقلاب نارنجی کسب شده از کورس رقابت‌ها عقب مانده است. به نظر می‌رسد امیدهای یانوکویچ برای تشکیل ائتلاف حاکم با شرکت احزاب سیاسی کوچک‌تر به سبب شکست سوسیالیست‌ها (حامیان کلیدی حزب نخست‌وزیر) به یاس و ناامیدی بدل شده است.

جدال نارنجی‌ها و آبی‌ها:

یولیا تیموشنکو که نقش انکارناپذیری در پیروزی انقلا‌ب نارنجی اوکراین داشت و از سوی اروپائی ها و کاخ سفید آمریکا حمایت می‌شود در برابر ویکتوریانکوویچ که مورد حمایت کاخ کرملین است، قرار گرفت.

شاید به تعبیری بتوان انتخابات رادای اوکراین را که همواره حیاط خلوت مسکو بوده، به محل زورآزمایی روسیه از سویی و آمریکا و اروپا از سوی دیگر توصیف کرد. رقابتی که بی‌تردید شکست مسکو در آن به منزله رسیدن صدای پای ناتو و غرب به مرزهای غربی روسیه است و پیروزی کاخ کرملین می‌تواند دست‌کم برای مدتی اوکراین را به حاشیه امنیت مسکو در برابر نفوذ غرب تبدیل کند.

سه سال پیش، یولیا تیموشنکو در کنار ویکتور یوشچنکو قرار گرفت تا زوج نارنجی پیام‌آور پیروزی باشد. ‌در آن زمان اوکراین به طرز بی‌سابقه‌ای دو قطبی شده بود. هواداران روسیه که به آبی‌ها مشهور شده بودند در مقابل نارنجی‌های اوکراین قرار گرفته بودند.

نخست‌وزیر امروز، یعنی ویکتوریانوکوویچ نامزد آبی‌ها و مورد حمایت کرملین بود و ویکتور یوشچنکو نامزد نارنجی‌ها و مورد حمایت غرب.

یوشچنکو با ماده سمی دیوکسین مسموم شده بود و با مرگ فاصله زیادی نداشت. او از مرگ نجات پیدا کرد اما از چهره جذاب او چیزی باقی نمانده بود. اردوگاه نارنجی، سرویس اطلا‌عاتی روسیه و دستگاه امنیتی اوکراین را که آن روزها تحت کنترل هواداران کرملین بود، عامل ترور نافرجام یوشچنکو می‌دانست.

مردم اوکراین سه سال پیش در چنین فضایی به پای صندوق‌های رای رفتند. یانکوویچ برنده اولین دور انتخابات و رئیس‌جمهور اوکراین معرفی شد. بدنبال اعتراضات مردمی در اوکراین، اقدامی که بعد‌ها به انقلا‌ب نارنجی شهرت یافت و شاید اولین انقلا‌بی بود که انقلا‌ب رنگین نام می‌گرفت، نارنجیها چادر‌های نارنجی خود را در میدان اصلی شهر کی‌یف مستقر کردند تا نتیجه انتخابات را به چالش کشیده و منتظر رای دادگاه عالی اوکراین بمانند.

سرانجام دادگاه نتیجه دور اول انتخابات را باطل کرد و دستور برگزاری دور دیگری از انتخابات را داد. مردم اوکراین در مدت دو ماه در سه انتخابات شرکت کردند که نتیجه آن پیروزی زوج نارنجی اوکراین بود.

ویکتور یوشچنکو رئیس‌جمهور شد و یولیا تیموشنکو، یا همان بانوی نارنجی ریاست دولت را بر عهده گرفت تا ماه عسل نارنجی‌ها آغاز شود.

روزهای خوش نارنجی‌ها کوتاه بود. سهم‌خواهی و زیاده‌خواهی از قدرت، متحدین نارنجی را از هم جدا کرد تا راه زوج نارنجی از هم جدا شود.

ویکتور یانکوویچ پس از شکست تحقیرآمیز سال 2004، با بازسازی چهره سیاسی خود، تلا‌ش کرد نشان دهد که راهش از مسکو و کرملین جدا است و می‌تواند با غرب تعامل کند. او توانست با ترمیم چهره سیاسی‌اش در انتخابات سال گذشته پارلمانی اوکراین پیروز شود و از آن زمان تاکنون پست نخست‌وزیری را در اختیار داشته باشد تا قدرت در اوکراین میان آبی‌ها و نارنجی‌ها تقسیم شود؛ آبی‌ها اکثریت پارلمانی و پست نخست‌وزیری را در اختیار داشته باشند و نارنجی‌ها کاخ ریاست‌جمهوری را.

با این حال یوشچنکو یعنی رهبر نارنجی‌ها با دستور برگزاری انتخابات زودرس تلا‌ش کرد تا همه قدرت را پس بگیرد و در این راه چاره ای جز ائتلا‌ف دوباره با بانوی نارنجی یعنی یولیا تیموشنکو ندارد.

برخی ملاحظات سیاسی موجود در این راستا:

1 - اوکراین که در سه سال گذشته شاهد برگزاری سه انتخابات پارلمانی بوده است، به دلیل ضعف در قانون اساسی و پیچیدگی رفتارهای سیاسی مشهور است. به همین دلیل است که برخی از کارشناسان و تحلیلگران مسائل سیاسی این پرسش را مطرح می‌کنند که آیا اختلا‌فات گذشته رهبران نارنجی، یعنی یوشچنکو و تیموشنکو از بین رفته است و دو طرف می‌توانند باز هم با یکدیگر همکاری کنند یا اختلا‌فات درونی اردوگاه نارنجی همچنان پا برجاست و راه یوشچنکو و تیموشنکو بازهم از هم جدا خواهد شد و داستان برکناری تیموشنکو از سوی یوشچنکو تکرار خواهد شد؟

2 - این در حالی است که حزب ویکتور یانکوویچ، توانسته به تنهایی یک سوم آرا را به دست آورده، اما احزاب ویکتور یوشچنکو و تیموشنکو با یکدیگر متحد شده‌اند تا تشکیل دولت دهند.

عده ای از تحلیلگران این ابهام را مطرح می‌کنند که در حالی که قدرت اصلی پارلمان در اختیار یانوکوویچ است، دولت ائتلا‌فی یوشچنکو-تیموشنکو تا چه حد می‌تواند مشروعیت و کارآمدی داشته باشد.

3 - پایگاه سیاسی ویکتوریانوکوویچ یا همان آبی‌ها بیشتر در مناطق شرقی اوکراین و در نزدیکی‌های مرز با روسیه است. پایگاه ویکتور یوشچنکو و یولیا تیموشنکو هم در قسمت غربی اوکراین قرار دارد.

4 - یانوکوویچ همچنان تاکید می‌کند که رابطه با غرب نباید به رابطه با روسیه ضربه بزند. با این همه او برای کسب حمایت بیشتر مردم، تلا‌ش کرد در همه سخنرانی‌های اخیر رسمی به زبان اوکراینی سخن بگوید نه به زبان روسی. این در حالی است که زبان اصلی یانوکوویچ زبان روسی است. او به بخشی از اوکراین تعلق دارد که به زبان روسی سخن می‌گویند نه زبان اوکراینی.

5 - تیموشنکوی 46 ساله اما علا‌وه بر بانوی نارنجی، لقب دیگری هم دارد. به او "شاهزاده گاز" می‌گویند چرا که در تجارت میلیارد دلا‌ری گاز طبیعی دست داشته است. او از زمانی که وارد بازی سیاست شد تلا‌ش کرد تا نشان دهد فردی است که به شدت با فساد مبارزه می‌کند و پیوندهای عمیقی با غرب دارد.

جمع‌بندی و نتیجه اینکه:

1 - عرصه سیاسی و بازی قدرت فعلی در اوکراین صحنه این جمهوری را به کشمکش سیاسی و پشت پرده سردمداران کاخ سفید و کاخ کرملین تبدیل نموده است. نارنجی ها مورد حمایت جدی کاخ سفید و برخی کشورهای اروپائی قرار دارند و از حمایت مستقیم دیگ چنی و رایس، در آمریکا برخوردار هستند و آبی ها نیز از حمایت سردمداران کرملین.

2 - بازی سیاسی به راه افتاده در اوکراین به واسطه پیچیدگی های خاص مترتب بر آن بسیار پر تنش و نا آرام بوده و پایان نیافته است. به جهت برآیند نه چندان فاصله دار دو نیروی اصلی، تا زمان غلبه یافتن کامل و مطلق یک طرف بر طرف مقابل این کشمکش سیاسی به صورت کج دار و مریز تداوم خواهد داشت.

3 - در واقع صحنه فعلی سیاسی در اوکراین را می توان به یک رنگین کمان سیاسی تشبیه نمود که تمامی بازیگران اصلی سیاسی در صحنه بین الملل اعم از روسها و اروپائی ها و آمریکائی ها در آن به تناسب منافع خود حضور دارند و هیچکدام نیز راضی به کنار کشیده کامل و یا از دست دادن صحنه سیاسی و منافع خود در عرصه این جمهوری نیستند.