کوزوو مستقل می‌شود؟

مخالفت روسیه و تهدید پوتین به وتوی هرگونه قطعنامه‌ای در شورای امنیت که راه را برای استقلال کوزوو هموار کند، باعث شده است که روند استقلال کوزوو با آینده‌ای نامعلوم روبه‌رو شود. روسیه می‌گوید، هرگونه تصمیمی در مورد استقلال کوزوو باید با رضایت و در جریان مذاکره با صربستان اتخاذ شود.

استان کوزوو نزدیک به 2 میلیون جمعیت دارد و اکثریت جمعیت آن را مسلمانان آلبانیایی‌تبار تشکیل می‌دهند. در جریان جنگ داخلی یوگسلاوی، صرب‌ها بیش از 10 هزار نفر از ساکنان آلبانیایی‌تبار کوزوو را کشتند و موجب آوارگی حدود یک میلیون نفر از جمعیت این منطقه شدند. استان کوزوو از سال 1999 تحت نظارت سازمان ملل اداره می‌شود و اکثریت آلبانیایی‌تبار این منطقه می‌گویند به هیچ‌وجه حاضر نیستند زیر بار قیومیت صربستان بروند. در حال حاضر آلبانیایی‌تبارها 95 درصد جمعیت منطقه کوزوو را تشکیل می‌دهند، اما اقلیت صرب که بیشتر در نواحی شمالی کوزوو مستقر است، دارای 10 کرسی در پارلمان 120 نفری این منطقه است.

تهدید به وتو

در پی انتشار گزارش سال گذشته آهتیساری، اتحادیه اروپا، آمریکا و سازمان ملل قصد دارند تا با تصویب قطعنامه‌ای در شورای امنیت، راه را برای استقلال این منطقه هموار کنند. اما مخالفت سرسختانه مسکو و تهدید به وتو، باعث شده است تاکنون تنها دو پیش‌نویس قطعنامه در شورای امنیت مطرح شود که هر دو با مخالفت روسیه مواجه و به این ترتیب بایگانی شده‌اند.

پوتین در جریان کنفرانس خبری خود در پایان اجلاس8 G، گفت: «کوزوو بخشی از کشور صربستان است و ایجاد هر گونه تغییری در این وضعیت محتاج توافق دو طرف است.» روسیه می‌گوید، استقلال کوزوو یک مسئله داخلی برای کشور صربستان است و جامعه بین‌الملل نباید با دخالت خود موجب خدشه‌دار شدن تمامیت ارضی یک کشور شود.

به اعتقاد تحلیلگران، روسیه از این بیم دارد که تصویب قطعنامه‌ای در مورد استقلال کوزوو در شورای امنیت، تبدیل به رویه‌ای حقوقی شود که در آینده راه را برای استقلال دیگر مناطق شورشی نظیر چچن هموار کند. وجود پیوندهای عمیق تاریخی و فرهنگی میان روسیه و صربستان، از دیگر دلایل مخالفت کرملین با استقلال کوزوو است. صربستان و اقلیت صرب ناحیه کوزوو، مخالف جدی استقلال این منطقه هستند. پل‌ویلیامز، استاد حقوق بین‌الملل و کارشناس مسائل بالکان، می‌گوید برای استقلال کوزوو دو طرح موسوم به طرح‌های الف و ب وجود دارد: «طرح الف همان تصویب قطعنامه در شورای امنیت است که البته این کار محتاج کسب رضایت روسیه است که تاکنون میسر نشده است. در این صورت حضور نظامی نیروهای ناتو در منطقه کوزوو و نیز کمک‌های مالی و لجستیکی جامعه بین‌الملل به کوزوو برای تبدیل شدن به یک کشور مستقل ادامه خواهد یافت.»

بهترین گزینه

ایلیرا دوگولیا، تحلیلگر سیاسی اهل کوزوو، نیز می‌گوید:‌ «بهترین گزینه برای استقلال کوزوو، تصویب قطعنامه جدید و کسب اطمینان از اجرای آن است، زیرا تعداد زیادی از کشورها از آن حمایت می‌کنند به این ترتیب واگذاری مسئولیت‌ها از هیئت غیرنظامی سازمان ملل به نهادهای دولتی کوزوو می‌تواند به آسانی صورت گیرد و امنیت در منطقه بیشتر و همچنین واکنش صربستان و صرب‌های کوزوو نیز ملایم‌تر خواهد بود.»

اما طرح ب، مشکلات و مخاطرات بیشتری دارد: براساس طرح ب، منطقه کوزوو به طور یک جانبه اعلام استقلال می‌کند و اتحادیه اروپا و آمریکا نیز استقلال آن را به رسمیت می‌شناسند. اما با این حال، مخالف صربستان می‌تواند مانع از حضور کوزوو در مجامع بین‌المللی شود. همچنین ممکن است در صورت اجرای طرح ب، اقلیت صرب کوزوو اعلام استقلال این منطقه را به رسمیت نشناسند و مناطق شمال رود ایبر که دارای اکثریت صرب است از این منطقه جدا شوند.

مقامات کوزوو خود می‌گویند که راه حل ب تنها به عنوان آخرین انتخاب مطرح است و جامعه بین‌الملل باید همه تلاش خود را برای کسب رضایت روسیه و تصویب قطعنامه در شورای امنیت به کار گیرد.

به اعتقاد ویلیامز، هر چند ممکن است در راه استقلال کوزوو مشکلات زیادی ایجاد شود، اما در نهایت این امر محقق خواهد شد، چرا که آمریکا و اتحادیه اروپا به هیچ‌وجه حاضر نخواهد شد این منطقه بار دیگر به صربستان ملحق شود. ویلیامز می‌گوید: «اتحادیه اروپا و آمریکا در ابتدا برای جلوگیری از فاجعه‌ای انسانی در منطقه مداخله کردند و اکنون هشت سال است که کوزوو زیر نظر آنها اداره می‌شود. الحاق مجدد کوزوو به صربستان می‌تواند موجب واکنش شدید اکثریت آلبانیایی‌تبار منطقه شود و با توجه به حساسیت‌های قومی و مذهبی موجود در منطقه، اروپا به هیچ‌وجه نمی‌خواهد شاهد ناآرامی دیگری در این منطقه باشد.»