روزهای سرنوشت‌ساز آفریقای جنوبی

نوشته جاوید قربان‌اوغلی

آفریقای جنوبی، کشوری که با نام «نلسون ماندلا» رهبر بزرگ آزادی‌خواه خود در ایران شناخته می‌شود، این روزها یکی از رویدادهای بزرگ سیاسی را پشت‌سر می‌گذارد. شهر پولوکوانه (Polokwane) پایتخت استان لیمپوپو که تا چند سال قبل پیترزبرگ (Pietersburg) نامیده می‌شد، محل برگزاری پنجاه و دومین کنگره سراسری حزب حاکم کنگره ملی آفریقا (ANC) است. کنگره ملی آفریقا که نزدیک به یک قرن از تاسیس آن می‌گذرد (0000 - 1912) پرچمدار مبارزات ضد آپارتاید بود که نهایتاً در سال 1994 کشوری دموکراتیک و غیر نژادی را بنیان نهاد.

در آن سال «نلسون‌ رولیهلاهلا ‌ماندلا» بدون هیچ رقیبی به رهبری کشور برگزیده شده و پنج سال بعد در اوج محبوبیت داخلی و خارجی جای خود را با تابو امبکی که نسل جدیدی از کنگره ملی بود سپرد.

امبکی در جریان پنجاهمین کنگره سراسری حزب که در دسامبر سال 1997 برگزار شد به دلیل حمایت ماندلا و حمایت برخی از جریانات داخلی حزب در میان شگفتی رقبای بزرگی را از میدان به در کرده و بر اریکه ریاست حزب کنگره نشست تا یک سال و نیم بعد (1999) با پیروزی حزب کنگره در انتخابات سراسری براساس قانون حزب حاکم و سنت این کشور ریاست ‌جمهوری را برای یک دوره پنج‌ ساله به دست گیرد. اما امبکی همچون سلف خود ماندلا نه تنها در پایان دوره پنجساله ریاست را به فرد دیگری واگذار نکرد بلکه با تمهیدات و یارگیری‌های درون حزب توانست رهبری خود برای پنج ‌سال دیگر را نیز تثبیت نماید.

نلسون ماندلا رهبر نامدار آفریقا در جریان پنجاهمین کنگره سراسری حزبش گفت: «اداره کشور بزرگی همچون آفریقای جنوبی نیازمند نسل جدیدی از رهبران حزب کنگره است» و به این ترتیب او با حمایت از امبکی و ذکر این نکته که او (امبکی) به عنوان معاون رئیس‌جمهور از دو سال قبل بسیاری از امور کشور را اداره می‌کند و لذا از تجربه، توانایی و شایستگی لازم برای اداره کشور برخوردار است. در آن روزها برخی از تحلیلگران برای جابجایی قدرت در آفریقای جنوبی و روی کار آمدن امبکی و عدم حمایت ماندلا از بزرگانی چون سیریل رامافوزا را به دلایلی همچون هم‌قبیلگی او با ماندلا را منتسب کردند.

امبکی بعد از دهسال ریاست بر قدیمی‌ترین حزب آفریقا امروز در نشست پولوکوانه با چالش‌ جدی در درون حزب خود روبروست. او دو سال قبل جاکوب‌ زوما (Jacob Zoma) معاون خود در حزب و ریاست جمهوری را به دلیل محکومیت مشاور آقای زوما در دادگاه به جرم فساد مالی از معاونت ریاست کشور برکنار کرد. اما به دلیل حمایتهای قوی اعضای حزب از آقای زوما او همچنان علیرغم مخالفت امبکی در معاونت ریاست حزب باقی ماند تا امروز به بزرگترین رقیب امبکی در جریان انتخابات سرنوشت‌ساز کنگره ملی آفریقا تبدیل گردد.

امبکی که همواره رهبران آفریقا را به تبعیت از قانون اساسی کشور و احترام به آن توصیه کرده و با هرگونه تمایل رهبران آفریقایی برای تغییر قانون اساسی با هدف تمدید دوره ریاست بر کشور مخالفت می‌کرد با آگاهی از اینکه تمدید دوره ریاست برای سومین دوره پنجساله با شعارها و توصیه‌های او به دیگر رهبران آفریقایی مغایرت دارد در اقدامی ناباورانه سنت حزب را برهم زده و با تفکیک ریاست حزب از ریاست جمهوری، خود را برای ریاست حزب در انتخابات اخیر کاندیدا کرد تا از این طریق کنترل کشور در پنجسال بعد را نیز عملاً در دست داشته باشد ولی ظاهراً به مصداق «از قضا اسکنجبین ‌صفر‌ا فزود» این اقدام به عنوان رویدادی غیر دموکراتیک به ضرر او تمام شد و بهانه خوبی به دست زوما و طرفدارانش داد تا از آن علیه کاندیداتوری امبکی بهره‌ گیرند. رقابت برای انتخاب رهبری حزب کنگره ملی آفریقا که از صبح امروز آغاز شده است همچنان ادامه دارد و انتظار می‌رود تا فردا که روز ماقبل آخر پنجاه و دومین کنگره سراسری حزب است ادامه یابد.

در کنار رقابت امبکی و زوما برای رهبران حزبی پنج پست مهم از جمله دبیرکل حزب که پست‌های کلیدی است بین طرفداران زوما و امبکی تقسیم خواهد شد. دو شب قبل ماندلا با ارسال پیامی به این نشست نگرانی خود از دو دستگی در حزبش را به طور روشنی بیان کرده و در عین حال اظهار امیدواری نمود که حزب کنگره از طریق گفتگو و روش‌های دموکراتیک بر این دو دستگی فائق آید.

فارغ از اینکه کدامیک از این دو رهبری حزب بر مهمترین و پیشرفته‌ترین کشور قاره پهناور آفریقا را در دست گیرند فقدان رهبریت کاریزماتیکی همچون ماندلا، والتر‌ سیسیلو، اولیور تامبو که سمبل همبستگی کنگره ملی آفریقا بودند بر آفریقای جنوبی مشهود می‌باشد.

رویدادی که در عین صدمه جدی به این تشکیلات سیاسی و احتمال انشعاب در آن ممکن است رهبریت بلامنازع آن در صحنه سیاسی این کشور را نیز به چالش بکشد.

براساس نظر‌سنجی‌های موجود جاکوب زوما با برخورداری از حمایت قاطع تشکیلات جوانان و زنان حزب از برتری محسوسی بر امبکی برخوردار است ضمن اینکه در انتخابات تشکیلات استانی حزب نیز 5 استان از 9 استان آفریقای جنوبی از زوما حمایت کرده‌اند. پیش‌بینی می‌شود در صورت پیروزی زوما که عملاً یکسال‌ و نیم بعد و پس از پایان دوره امبکی ریاست کشور را در دست خواهد گرفت آفریقای جنوبی شاهد تغییرات گسترده‌‌ای در داخل روبرو گردد. در سیاست خارجی علیرغم نگرانیهای اولیه از سوی کشورهای غربی از روی کار آمدن زوما ظاهراً او با سفر به پایتختهای غربی آنان را از امنیت سرمایه‌گذاری‌هایشان در این کشور پیشرفته آفریقا مطمئن کرده است.

پولوکوانه امروز شهری است که آینده آفریقای جنوبی فردا را رقم خواهد زد.