سوسیال دموکراتم پس اصلاح‌طلب هستم

محمدمهدی اسلامی

"بالاخره روشنفکری باید تکلیف خودش را با یکسری مسائل روشن کند، دوستان ما هنوز ذهنشان نسبت به سکولاریزم روشن نیست... هنوز راجع به لیبرالیسم و غرب ذهنها روشن نیست... برچسب غرب‌زده برای این است که من و شما را بترسانند، از چه می‌ترسیم؟ من خیلی خشنود شدم وقتی شنیدم پاره‌ای از کارگزاران صریحا اعلام کردند ما لیبرال هستیم، بسیار خوب شتر‌سواری که دولا‌ دولا نمی‌شود ..." وقتی این سخنان را عبدالکریم سروش در منزل عبدالله نوری که از نقاط مشترک کارگزاران با دیگر اصلاح‌طلبان است بیان می‌کرد، چندی بیشتر از سخنان حسین مرعشی که به صراحت اعلام کرد که حزبش دارای نگرش لیبرال دموکرات است، نگذشته بود؛ سخنانی که مورد انتقاد شدید مذهبی‌های دو جناح قرار گرفت.

در آن جلسه خیلی از اصلاح‌طلبان حضور داشتند، از ابراهیم یزدی گرفته تا موسوی لاری، از اشکوری تا حجاریان و سعید لیلاز و ... اما کسی گمان نمی‌برد این سخن تا این اندازه سریع گسترش یابد.

سروش در آن مجلس با انتقاد از اصلاح‌طلبان که معتقد بود به دین سنتی عمل می‌کنند و خمسشان را به کسانی می‌دهند که نگاهشان با اصلاح‌طلبان متفاوت است خواستار کار اثباتی در ایجاد فقه جدید و کلام جدید شد. وی در این سخنرانی بارها از ضرورت افشای مخالفت با نگاه رایج به اسلام سخن گفته و این اقدام کارگزاران را ستوده بود.

شاید از همین جهت بود که در فاصله اندکی هفته‌نامه شهروند که به شدت علاقه‌مند است نیوزویک ایرانی قلمداد شود بخش عمده‌ای از صفحات خود را به "حوزه" اختصاص داد تا در این زمینه بتواند به‌زعم خود به مرجع‌‌سازی و تثبیت نظریاتی متفاوت به عنوان قرائت‌های جدید از اسلام بپردازد.

اندکی بعد مرعشی بار دیگر به میدان آمد و از تهیه کردن مقدمات انتشار مبانی فکری این حزب در قبال نسبت «لیبرالیسم» و «اسلام» در قالب یک مانیفیست خبر داد. و هرگونه اختلافات درون حزبی در این خصوص را تکذیب کرد. اما مصاحبه مشروح شماره 18 نشریه آموزشی حزب موتلفه اسلامی (ذکر) با او بار دیگر پرده از اختلاف میان افراطیون اصلاح‌طلب و مذهبی‌های آنها برانداخت. شاید از همین جهت بود که در آن زمان از هجمه افراطیون به مدافعان دیدگاه امام در خصوص حضور همه جانبه اسلام در ساحت جامعه کاست و بار دیگر نقاب مذهب بر چهره گرفتند.

اما دیری نپایید که حمید اسماعیلی مسئول کمیته آموزش حزب مشارکت نیز در گفت‌وگو با نوزدهمین شماره نشریه ذکر، از هم‌داستانی حزبش با کارگزاران گفت و تاکید کرد در حزبش برنامه کاملاً ایدئولوژیک و اسلامی‌ در هر حوزه آموزش وجود ندارد و مشارکت اعتقادی نیز به این موضوع ندارد که یک برنامه ایدئولوژیک با چارچوب‌های دقیق و روشن و مشخص را داشته باشد.

سخنان او درباره عدم اعتقاد به برنامه ایدئولوژیک که روی دیگر سکه لیبرالیسم است با این سخنان تکمیل گشته بود: اگر منظور این است که ما باید برنامه‌ها را از دل یک نظام ایدئولوژیک به دست آورده و جهت‌گیری‌ها را با آنها هماهنگ کنیم، نه، این مسئله را خیلی قبول نداریم.

مسئول کمیته آموزش مشارکت تاکید کرده بود: ما نمی‌توانیم یک برنامه دقیق و با چارچوب روشن از مذهب استخراج کنیم... در واقع شما باید در برنامه‌ریزی‌های اجتماعی برنامه‌ای متناسب با شرایط روز را مدنظر قرار دهید... ما نمی‌توانیم از مذهب یک چارچوب ایدئولوژیک و یک برنامه عمل روزمره بسازیم! ... به طور کلی ما خود را یک حزب ایدئولوژیک نمی‌دانیم.

شنیدن چنین سخنانی از کسانی که نفر اول فکری خود را حجاریان می‌دانند که مروج دیدگاه‌های لیبرالیستی و مدافع حضور حداقلی دین در ساحت جامعه است، چندان عجیب نیست اما جالبتر آنکه مسئول آموزش اعتماد ملی نیز با این سخن همنوازی کرده است.

نجمه گودرزی که عضو شورای مرکزی اعتماد ملی نیز هست، در حالی بر سوسیال دموکرات بودن حزبش تاکید کرد که اظهارنظر چندی پیش جواد اطاعت مسئول کمیته سیاسی اعتماد ملی مبنی بر سوسیال دموکرات بودن این حزب از سوی برخی اعضاء ارشد این حزب نظیر منتجب‌نیا رد و این مسئله دیدگاه شخصی وی قلمداد شده بود.

او در خلال سخنانش معیار حزب را شخص کروبی بیان کرده و تاکید کرده است اگر سخن از سوسیال دموکرات بودن به میان آمده است به خاطر نزدیک بودن دیدگاه‌های اقتصادی و سیاسی حزبش به این مکتب است.

با این حساب به نظر می‌رسد موضع شخص کروبی (که مواضع شخص او برای این حزب معیار است!) پس از این سخنان این سئوال را به صورت جدی مطرح می‌سازد که آیا حزب او نیز به منویات سروش جامه عمل می‌پوشاند یا قائل به دیدگاه امام است که معتقد بود اسلام در همه شئون زندگی بشر برنامه دارد و آیا معیارهای آن حزب با دیدگاه اسلامی تطبیق دارد یا ددیگاه اومانیستی؟