ایران و مواضع آمریکا

عفیفه عابدی
آنچه مسلم است واکنشهای آمریکا در برابر ایران خارج از گزینه های تلاش برای تغییر رژیم – گفتگوهای دیپلماتیک - مجازاتهای بین المللی - مجازاتهای یک جانبه و حمله نظامی نیست.لذا برای تحلیل مواضع ایران ابتدا به بررسی حدود و شروط این واکنشها با گذری از گزارش کند کاتزمن متخصص امور خارجه – امور خاورمیانه –دفاع و بخش تجارت در CRS یا سرویس تحقیقات کنگره آمریکا در تاریخ 4 اکتبر 2006 می‌پردازیم.
1)تغییر رژیم: کاتزمن معتقد است که دولت بوش همچنان در ادامه دیپلماسی دولت کلینتون از طریق دیپلماسی بین المللی و مجازاتهای اقتصادی با محدود کردن ظرفیتهای استراتژیک ایران به دنبال استراتژی بلند مدت تغییر رژیم بوده است. یک شیوه قدیمی در راستای این استراتژی کمکهای مالی به گروه های مخالف دولت ایران است که از شروع انقلاب اسلامی در 1979 همچنان ادامه دارد. لکن با توجه به هوشیاری مقامات جمهوری اسلامی ایران بسیاری از حرکتها بی درنگ سرنگون شده‌اند اما دولت آمریکا همچنان با استفاده از هزینه های اختصاص یافته از سوی کنگره این کشور در جهت تضعیف اساس رژیم است. طبق گزارش کاتزمن در 16 فوریه 2006 بنا به درخواست دولت, کنگره با اختصاص 20 میلیون دلار برای برنامه های گسترش دموکراسی در ایران، 5 میلیون دلار برای مبادلات فرهنگی و 1/36 میلیون دلار برای صدا آمریکا، تلویزیون و رادیو فردا موافقت کرد و در اوایل سپتامبر 2006 دولت گزارش داد که برای دعوت 200 جوان متخصص ایرانی و آموزش زبان خارجی 5 میلیون دلار دیگر می‌خواهد. به استناد اظهار نظر نیکلاس بورنس به کمیته روابط بین الملل کنگره آمریکا که باید تعداد دیپلملتهای آمریکایی که توانایی صحبت کردن به زبان فارسی دارند در مأموریتهای دیپلماتیک در مورد ایران افزایش بیابد که این در راستای شناسائی عناصر و کمک به ایرانیانی است که قصد همکاری با طرحهای آمریکایی را دارند. مسیر دیگری که آمریکا برای رسیدن به هدف تغییر رژیم در برابر ایران در سالهای اخیر اتخاذ نموده است گزارشهای مکرر از وضع حقوق بشر در ایران می‌باشد. اما در ادامه کاتزمن نیز با ابراز تردیدهای بسیار در مورد چشم انداز تغییر رژیم ایران, با توجه به ضعف عملکرد گروه های مخالف آسانترین را حمله نظامی همه جانبه یاد می‌کند.
2)گفت و گوهای دیپلملتیک: کاتزمن با مشروط خواندن بازگشت آمریکا به مذاکرات هسته‌ای با ایران, آن را خارج از گفتگوهای دستور شده توسط ایران می‌داند و عنوان می‌کند دولت آمریکا با این عمل به ملت بزرگ و تاریخ ایران احترام می‌گذارد همچنانکه بوش در سخنرانی های خود در آکادمی مرچنت مارین در 19 ژوئن 2006 و 18 سپتامبر 2006 در مجمع عمومی این نکته را گوشزد می‌کند. کاتزمن عنوان می‌کندکه اعلام بازگشت مقامات آمریکا به گفتگوهای هسته‌ای در می‌2006 به شرط تعلیق برنامه غنی سازی اورانیوم در قالب خط مشی سیاسی مقامات دولت کلینتون می‌باشد و در قالب نظری هنری کسینجر که معتقد است آمریکا باید همه راه های ممکن را برای جلوگیری از برنامه هسته‌ای ایران طی کند حتی گفت و گو با ایران را.
3)تهاجم نظامی: هنگامی که بوش اعلام کرد همه گزینه‌ها روی میز است بحث عمومی در مورد گزینه نظامی بر علیه تأسیسات هسته‌ای ایران افزایش یافت. خیلی از متخصصان معتقدند که نیروهای آمریکا پراکنده‌اند و حمله نظامی مستلزم هزینه‌هایی است. برخی متخصصان معتقدند که حمله نظامی می‌تواند محدود به حمله با یک هواپیما یا موشک به جاهایی که مظنون به هسته‌ای بودن هستند, باشد. در ژانویه 2005 سیمور هرش در مقاله‌ای در نیویر کر ادعا کرد که بوش نیروهای مخصوص جاسوسی, برای تعیین هدفهای وابسته به ذخایر هسته‌ای ایران, برای حمله هوایی آمریکا فرستاده است. اما متخصصان در خصوص تأثیر حمله به تأسیسات هسته‌ای ایران اختلاف نظر داند برخی معتقدند که با توجه به محدود بودن نقاط کلیدی هسته‌ای و شناسایی آن هدفها توسط طراحان آمریکایی عمل نظامی می‌تواند برنامه هسته‌ای ایران را متوقف کند و همچنین آمریکا می‌تواند برای جلوگیری از عمل تلافی جویانه ایران نه تنها تأسیسات هسته‌ای بلکه زیر بناهای نظامی متعارف ایران مخصوصاً کشتی های کوچک, موشکهای ساحلی که ایران گرداگرد تنگه هرمز قرار داده است را نیز هدف گیری نماید. برخی مقامات مطالعات دفاع ملی معتقدند که ظرفیت سلاح هسته‌ای ایران محدود است و با امکانات معمولی آمریکا و متحدان منطقه‌ای‌اش قابل مبارزه است.اما مخالفان حمله معتقدند که این عمل کوچکترین سودی ندارد و نه تنها سودی ندارد بلکه هزینه حمله نیز خیلی سنگین می‌باشد. برخی می‌پرسند آیا ایالات متحده آمریکا از توان نظامی برای رسیدن به هدفهای وابسته برخوردار است. یک مقام نیروی هوایی برآورد کرده است که 400 هدف باید مورد حمله قرار گیرد و برخی دیگر از مخالفان معتقدند که ایران می‌تواند از طریق تروریسم یا دیگر ابزار‌ها تلافی کند مثل تعطیل کردن صادرات نفت. برخی از آنها معتقدند حمله آمریکا موجب پشتیبانی عمومی ایرانیان از رژیم ایران می‌شود و تلاش آمریکا برای رسیدن به تغییر رژیم بی ثمر می‌ماند.
4)مجازاتهای بین المللی: یکی دیگر از گزینه های پیش روی آمریکا مجازاتهای بین المللی می‌باشد که همواره آمریکا درصدد تصویب آن از طریق شورای امنیت بوده است اما مخالفتهای صورت گرفته توسط چین و روسیه مانع از آن شده است. کاتزمن معتقد است که این مجازاتها می‌تواند از طریق ائتلاف کشورها خارج از شورای امنیت نیز صورت بگیرد. اما اهم مجازاتها از نظر وی چنین است: الف: فرمان کاهش مبادلات دیپلماتیک با ایران یا محدود کردن سفر مقامات ایرانی به دیگر نقاط جهان. شبیه آنچه بر دولت طالبان در افغانستان در 1999 در پاسخ به پناه دادن به رهبران القاعده صورت گرفت. دیگر محدودیتهای ممکن در مبادلات ورزشی و فرهنگی با ایران است مثل تحریم شرکت در جام جهانی فوتبال یا المپیک اگرچه بسیاری از متخصصان مخالف استفاده از رویدادهای ورزشی برای رسیدن به اهداف سیاسی هستند.
ب:ممنوعیت پروازهای بین المللی به ایران و از ایران، این مجازات در 21 دسامبر 1988 علیه لیبی اتخاذ شده بود.
ج: ممنوعیت صادرات به ایران برای تصفیه یا تولیدات نفتی و دیگر تولیدات ،که برخی کشورها ممکن است مخافت کنند.
د: مجازاتهای مالی مثل متوقف کردن موجودیهای مالی خارج از کشور یا موجودیهای نسبت داده شده به مقامات ایرانی یا محدود کردن وام به ایران از طریق مؤسسات مالی بین المللی. هرچند پیش بینی توقف دارایی‌ها باعث شد که ایران در 20 ژانویه 2006 اعلام کند که پیش از این شروع به بازگرداندن موجودیهای ایران در اروپا کرده است. برخی متحدان آمریکا مثل ژاپن که مخالف این محدودیتها هستند تجارت با ایران را گسترش داده‌اند هرچند گزارش های جدید نشان می‌دهد که اگر آمریکا پافشاری کند ژاپن همراهی خواهد کرد.
ر: تحمیل ممنوعیت جهانی برای فروش جنگ افزار به ایران که این می‌تواند مورد مخالفت روسیه و چین در شورای امنیت گردد زیرا آنها از مهمترین تهیه کنندگان تجهیزات ایران در سالهای اخیر بوده‌اند.
ز: تحمیل یک بازرسی برای تجهیزات موشکی پیشرفته از سوی سازمان ملل متحد که این موضوع برای توقف غنی سازی اورانیوم می‌تواند از سوی شورای امنیت اتخاذ شود.
ذ: تحمیل ممنوعیت برای خرید نفت یا دیگر تجارتهای مربوط به سرمایه گذاری در بخش انرژی ایران, این تحمیل خیلی گسترده باید با تأمل بیشتر مطرح گردد چون به دلیل اثری که بر قیمت نفت دارد قابل اعتراض است.
5)مجازاتهای یک جانبه ایالات متحده آمریکا: برخی متخصصان معتقدند که تحریم های آمریکا اقتصاد ایران را کند کرده است مخالفان این نظر معتقدند که تحمیل این مجازاتها از مخارج نظامی ایران جلوگیری می‌کند و گروهی دیگر از مخالفان استدلال می‌کنند که مجازاتهای یک جانبه به دلیل چند جانبه نبودن تنها اثر جانبی خواهد داشت. از این رو دستور کار مجازات کشورهای گسترش دهنده تجهیزات نظامی به ایران نیز باید در نظر گرفته شود. بدین ترتیب کشورها و نهادهای خارجی که به ایران تجهیزات نظامی متعارف یا تکنولوژی پیشرفته موشکی منتقل می‌کند مورد مجازات قرار خواهند گرفت.