روند مذاکرات روسیه

پس از بیست‌وهشمین نشست گروه کاری الحاق روسیه در ژوئن2005 آشکار شده بود که روسیه نخواهد توانست به هدف اعلام شده خود مبنی بر پایان دادن به مذاکرات الحاق تا زمان ششمین نشست وزیران سازمان جهانی تجارت در هنگ‌کنگ (دسامبر2005) دست یابد. روسیه 12 سال پیش، در ژوئن 1993 از گات درخواست الحاق کرده بود و مطابق با رویه‌های معمول، گروه کاری الحاق در همه زمان تشکیل شد و نمایندگان کشورهای ذینفع گات به عضویت گروه کاری درآمدند. وظیفه این گروه کاری( که پس از تأسیس سازمان جهانی تجارت به گروه‌ کاری الحاق روسیه به این سازمان تبدیل شد) بررسی رژیم تجاری روسیه وتعیین الزامات الحاق این کشور به سازمانی جهانی تجارت بوده است.
مذاکرات الحاق روسیه به سازمان جهانی تجارت عملاً در سال 1995 آغازشد. مذاکرات در ابتدا در سطح چندجانبه بر بررسی دقیق ساز وکارهای اقتصادی و رژیم تجاری روسیه به جهت مطابقت با قواعد و مقررات سازمان جهانی تجارت تمرکز یافت. سپس روسیه به دنبال دستیل پیشنهادهای اولیه تعرفه‌ای و نیز پیشنهادهای مربوط به حمایت دولتی از کشاورزی در سال 1998 و همچنین ارائه متن اولیه تعهدات خاص خدمات و نیز فهرست موارد معافیت از اصل دولت کامله‌الوداد در سال 1999، توانست سلسله مذاکرات دو جانبه خود را با تمامی اعضای ذینفع در گروه کاری الحاق روسیه بر سر شرایط عضویت در سازمان جهانی تجارت آغاز کند. آخرین پیشنهادهای کالایی در فوریه 2001 و ژوئن 2002 ارائه شده و پیش‌نویس گزارش گروه کاری در اکتبر 2004 آماده شده است.
76 کشور (اتحادیه اروپا بدون احتساب اعضا یکی ازآنها محسوب شده است) درگروه کاری الحاق روسیه حضور دارند و بیش از 50 کشور از آنها در مذاکرات دسترسی به بازار کالاها و بیش از 30 کشور در مذاکرات دسترسی به بازار خدمات درگیر هستند. از دسامبر 2003، استفاده یوهانسون، سفیر ایسلند در سازمان جهانی تجارت به عنوان رئیس جدید گروه کاری الحاق روسیه تعیین شده و جایگزین کربرین از نروژ(2003-0002) و پیش از آن روسیر از سوئیس شده است.
از مجموع 67 کشور عضو گروه کاری الحاق روسیه، 52 کشور خواهان مذاکرات تعرفه‌ای با روسیه بوده‌اند که 7کشور از جمله مصر متعاقباً از انجام این مذاکرات صرف‌نظر کرده‌اند.
روسیه در مسیر طولانی الحاق خود به سازمان جهانی تجارت در 21 مه 2004 به پیشرفت بزرگی دست یافت و موافقتنامه ‌دوجانبه الحاق خود را با اتحادیه اروپا -بزرگترین شریک تجاری خود که بیش از 50 درصد تجارت خارجی آن را در اختیار دارد- امضا کرد. بر اساس این توافقنامه که در بردارنده تعهدات کالایی و خدماتی روسیه برای الحاق به سازمان جهانی تجارت است، روسیه پذیرفته است متوسط تعرفه‌های خود بر واردات را از 18 درصد کنونی به 8درصد کاهش دهد: متوسط تعرفه‌های صنعتی روسیه از 7/6 درصد، تعرفه‌های محصولات شیلاتی از 11 درصد و تعرفه‌های کشاورزی از 13 درصد تجاوز نخواهد کرد. به علاوه سهمیه‌های تعرفه‌ای گوشت تازه ومنجمد و گوشت مرغ حدود 600 میلیون یورو درسال (معادل 15 درصد کل صادرات کشاروزی اتحادیه اروپا به روسیه) خواهد بود.
در زمینه خدمات، روسیه تعهدات وسیعی را در بخشهای خدماتی شامل ارتباطات راه دور، حمل و نقل، خدمات مالی ، خدمات پست و مراسلات، خدمات ساختمانی، خدمات توزیعی، خدمات زیست‌محیطی، خدمات بنگاههای خبری و گردشگری پذیرفته است. تعهدات خدماتی روسیه شیوه‌های عرضه عبور از مرز و حضور تجاری را شامل می‌شود. اتحادیه اروپا هر آنچه در خصوص ارتباطات راه دور می‌خواسته بدست آورده است و انحصار دولتی ارتباطات تلفنی برقرار نخواهد ماند. اما در بخش بیمه و بانک، اروپا نتوانسته است هر آنچه می‌خواسته بدست آورده چرا که ممنوعیت فعالیت شعب بنگاههای خارجی برخلاف شرکت‌های وابسته که بنگاههای سهامی دارای اختیارات محسوب می‌شوند، باقی خواهد ماند.
این موافقتنامه همچنین به عنوان فیصله مناقشات طولانی طرفین بر سر مباحث تجاری انرژی و به ویژه مسأله قیمت داخلی گاز برای صنایع روسیه محسوب می‌شود. به موجب این موافقتنامه قیمت داخلی گاز برای صنایع روسیه بایدهزینه‌ها، سود و سرمایه‌گذاری‌ لازم برای اکتشاف جدید را شامل ‌شود. در راستای استراتژی انرژی روسیه قیمت‌های داخلی گاز برای صنایع به تدریج از دامنه 28-72 دلار کنونی به 42-73 درسال 2006 و 57-94 دلار تا سال 2010 برای هر هزار مترمکعب افزایش خواهد یافت.
روسیه بدین ترتیب پذیرفت مطابق با استراتژی انرژی خود به تدریج قیمت‌های داخلی گاز را افزایش دهد و دسترس بنگاههای خصوصی را به خطوط لوله دولتی گاز فراهم سازد، اما انحصار صادرات گاز برای شرکت دولتی گاز پروم حفظ خواهد شد. اتحادیه اروپا به مدت چندین سال در خلال مذاکرات دوجانبه الحاق روسیه به سازمان جهانی تجارت خواستار آن بود که روسیه قیمت‌های داخلی گاز خود را به سطح قیمت‌های بین‌المللی افزایش دهد. اصلاح انحصار شرکت گازپروم در زمینه صادرات افزایش دهد.
اصلاح انحصار شرکت گاز پروم در زمینه صادرات گاز روسیه، آزادی ترانزیت گاز، مجاز داشتن سرمایه‌گذاران خارجی به احداث خط لوله، تعرفه‌های برابر بر ترانزیت گاز برای مصرف‌کنندگان داخلی و صادرکنندگان و لغو عوارض صادرات گاز از دیگر درخواستهای اتحادیه اروپا از روسیه بود که همگی از سوی روسیه، «غیرقابل قبول» تلقی می‌شد و در پایان این موافقتنامه از روسیه می‌خواهد عوارض فعلی روسیه که بر پروازهای خطوط هوایی اتحادیه اروپا بر فراز سیبری اعمال می‌شود را تا سال2013 به گونه‌ای مبتنی بر هزینه، شفاف و غیرتبعیض‌آمیز اصلاح کند.
چین نیز با امضای موافقتنامه دوجانبه با روسیه در 14 اکتبر 2004، همزمان با سفر رئیس جمهور روسیه به پکن، به طور رسمی حمایت خود را از الحاق روسیه به سازمان جهانی تجارت اعلام کرد. براساس این موافقتنامه چین از تقاضاهای خود در خصوص یارانه‌های انرژی صرف‌نظر کرد و اقتصاد روسیه را به عنوان اقتصاد بازار به رسمیت شناخت. اتحادیه اروپا و آمریکا نیز قبلاً بااعلام آنکه روسیه با موفقیت مرحله گذار به اقتصاد بازار را به پایان رسانده است، این کشور را به عنوان اقتصاد بازار مورد شناسایی قرار داده بودند.
کره جنوبی، شیلی، تایوان، چک، مجارستان، بلغارستان ، زلاندنو، قرقیزستان، عمان و رژیم صهیونیستی از دیگر طرفهایی هستند که روسیه زودتر از دیگران به توافق دو جانبه با آنها دست یافت و مذاکرات با کشورهای تایلند، استرالیا، مالزی، اندونزی، سنگاپور و ژاپن نیز پیشرفت‌های قابل ملاحظه‌ای داشت اما مذاکرات با کانادا، سوئیس، هند و برزیل با دشواری بیشتری همراه بود و بویژه مذاکرات با آمریکا با مانع جدی مواج شد و اختلاف بر سر اجازه فعالیت شعب بانکهای خارجی در روسیه همچنان باقی ماند. روسیه مقارن با بیست و هفتمین گرو کاری الحاق خود در آوریل 2005 از تکمیل مذاکرات دو جانبه کالایی خود با 29 کشور عضو سازمان جهانی تجارت(با احتساب اتحادیه اروپا) ، که نیمی از اعضای گروه کاری و 87 درصد واردات روسیه را در اختیار دارند، خبر داد.
درحالیکه مذاکره گران ارشد روسی و آمریکایی امیدوار بودند. باتوجه به پیشرفت‌های بدست آمده، ظرف سال جاری به توافق دست یابند و روسیه بتواند تا ماه دسامبر و نشست وزیران سازمان جهانی تجارت در هنگ‌کنگ به مذاکرات خود خاتمه دهد، اما روسیه و آمریکا سرانجام نتوانستند طی سال‌جاری به توافق برسند. تجهیزات هوانوردی، برخی محصولات شیمیایی و خدمات مالی، انرژی، صوتی و تصویری و ارتباطات راه دور و نیز مباحثی چون انحصار شرکت گازپروم و نظام‌های یکپارچه انرژی روسیه و موانع فنی فرا راه تجارت، صدور مجوز و شفافیت قوانین و حمایت از حقوق مالکیت فکری از جمله مشکلات است.
گشایش بیشتر بخش‌های بانک و بیمه از درخواست‌های کلیدی آمریکا محسوب می‌شود و به علاوه آمریکا نسبت به قیمت‌گذاری دوگانه انرژی در روسیه که قیمت‌های داخلی را تقریباً معادل یک چهارم قیمت‌های صادراتی می‌سازد ابراز نگرانی کرده است. در عین حال آمریکا خاطرنشان ساخته است که درخواستش در خصوص قیمت‌گذاری دوگانه انرژی با درخواست پیشین اتحادیه اروپا متفاوت است و تنها به انرژی به عنوان یک داده تولید مثلا در تولید کود شیمیایی اشاره دارد.
طی یک سال اخیر دولت روسیه برسرعت اقدامات خود برای الحاق به سازمان جهانی تجارت افزوده است تا بلکه بتواند در سال 2006به عضویت این سازمان درآید. در این روند دولت روسیه که قبلاً امضای پروتکل کیوتو را مشروط به کوتاه آمدن شرکای تجاری‌اش در شرایط ورود این کشور به سازمان جهانی تجارت کرده بود روز اول اکتبر 2004 ضمن حمایت از پروتکل مزبور آن را برای تصویب به پارلمان آن کشور فرستاد. مذاکرات الحاق روسیه به سازمان جهانی تجارت در دو بخش چندجانبه و دو جانبه سرعت زیادی به خود گرفته به طوری که از هم اکنون چشم‌انداز روشن‌تری برای الحاق این کشور به سازمان جهانی تجارت ظاهر شده است.
روسیه هنوز باید اصلاحات قانونی زیادی را و از جمله تصویب یک قانون جدید گمرکی را به انجام رساند. محدودیت‌های مالکیت خارجی در بنگاه‌های ارتباطات راه دور و بیمه‌های عمر از مشکلات باقیمانده است. روسیه قصد دارد. مقررات مبنی بر ممنوعیت افتتاح شعب بنگاههای مالی خارجی در روسیه را حفظ کند و تنها به بنگاههای مستقل اجازه فعالیت دهد. روسیه در این خصوص همچنان غیرمنعطف باقی مانده است اما از اصرار بر حفظ انحصار دولتی بنگاههای ارتباطات راه دور دست برداشته است و در صدد یافته ساز وکارهای جایگزین جبرانی می‌باشد. قیمت‌گذاری دوگانه انرژی و یارانه‌های کشاورزی و صنایع هواپیمایی و مقررات ضعیف مقابله با سرقت ادبی و عدم اجرای مقررات حمایت از اطلاعات و ضعیف بودن حمایت از اسرار تجاری از مشکلات باقیمانده روسیه در مذاکره با طرفهای تجاری است .
روسیه خواهان دوره‌های انتقالی برای اجرای اصول اساسی سازمان جهانی تجارت همچون موافقتنامه‌های ضوابط فنی و بهداشتی نیست. روسیه از اعضای گروه کاری الحاق با روسیه را تکمیل کنند. این درحالی است که رئیس گروه کاری الحاق روسیه را تکمیل کنند. این درحالی است که رئیس گروه کاری الحاق روسیه و اعضای گروه کاری از حجم زیاد کارهای باقیمانده سخن گفته‌اند و با ابراز نگرانی نسبت به روند کنونی کار از روسیه خواسته‌اند اطلاعات جدیدی را برای روزآمد ساختن فصول متعددی از پیش‌نویس گزارش‌ گروه کاری که نیاز به تجدیدنظر دارند ارائه کند.
اگرچه مطالعات به طور کل نشان‌دهنده منافع فراگیر عضویت در سازمان جهانی تجارت برای اقتصاد روسیه است، مواضع خاص هریک از صنایع و بنگاههای روسیه در خصوص الحاق بسته به تاثیر این عضویت بر آنها متفاوت است. مهمترین امتیاز الحاق روسیه به سازمان جهانی تجارت دسترسی به بازار بیشتر برای صادرکنندگان روسی است. بنابراین بسیاری از بنگاههای بزرگ تثبیت یافته در تهدید الحاق قرار ندارند و بلکه از گشایش بیشتر بازارهای صادراتی فعل و آتی خود در قلمروهای اعضای سازمان جهانی تجارت منتفع می‌شود( بنگاههای چوب و کاغذ، صنایع شیمیایی و فولاد این قبیل‌اند.)
در بخشهای انرژی و مواد خام نیز بنگاهها از عضویت در سازمان جهانی تجارت جانبداری می‌کنند. این بنگاهها نیز به افزایش فرصتهای سرمایه‌گذاری در خارج و آزادسازی رژیم پولی که متعاقب الحاق پدید خواهد آمد علاقه‌مندند. تولیدکنندگان فولاد به رایزنی به نفع الحاق می‌پردازند چرا که عضویت برای آنان متضمن تجدیدنظر در اقدامات واکنشی تجارت علیه محصولات آنان خواهد بود. صادرکنندگان روسی مدعی هستند اقدامات تجاری متعددی با ماهیت تبعیض آمیز علیه محصولات آنان صورت می‌گیرد. زیان مستقیم ناشی از این اقدامات سالانه 3 تا 4 میلیارد دلار برآورد می‌شود.
اما برخی از صنایع نیز در روسیه برای رقابت با محصولات ارزانتر و با کیفیت بهتر خارجی آمادگی ندارند. براساس مطالعه‌ای که به وسیله آکادمی علوم روسیه صورت گرفته است تنها 25 درصد بنگاههای روسی خود را آماده رقابت در بازار داخلی می‌بینند. تنها 18درصد آنها در بازار کشورهای مستقل مشترک‌المنافع( کشورهای به جا مانده از شوروی سابق) و9 درصدآنها از دیگر بازارهای خارجی این آمادگی را سراغ دارند و10درصد آماده الحاق به سازمان جهانی تجارت می‌باشند. با افزایش رقابت، احتمال زیادی وجود دارد که نرخ بیکاری افزایش یابد چرا که انتظار می‌رود بسیاری از بنگاهها ورشکست شوند.
مخالفان سازمان جهانی تجارت در میان بنگاههای روسی، بازیگرانی در بخشهای بانکداری، بیمه، ارتباطات راه دور، تولیدکنندگان کشاورزی و سازندگان خودرو و هواپیما و غیره را در برمی‌گیرد. تولیدکنندگان روسی در بسیاری از شاخه‌های صنایع غذایی و آشامیدنی، درموردالحاق به سازمان جهانی تجارت دلخوش نیستند چرا که الحاق به عرضه‌کنندگان خارجی مجال بلعیدن بازار را به قیمت‌های پایین‌تر خواهد داد. مثلا تولیدکنندگان بارها توانسته‌اند دولت را متقاعد کنند جلوی واردات گوشت مرغ را بگیرد.