هشدار درباره تحجر سازمان‌یافته

گروه سیاسی: همایش فصلی روسای مناطق جبهه مشارکت پنجشنبه گذشته در محل دفتر مرکزی این حزب برگزار شد. این همایش در فصل پاییز به علت تقارن با کنگره هشتم حزب برگزار نشده بود و همایش روز پنجشنبه، همایش زمستانی این حزب بود. در همایش فصلی روسای مناطق، «سیدمحمدرضا خاتمی» دبیر کل جبهه مشارکت در سه بخش مسائل داخلی، مسائل خارجی و استراتژی‌هایی که این حزب اتخاذ کرده تا به نتایج مطلوب برسد،‌ نکات و تحلیل‌هایی را برشمرد.
هشدار درباره تحجر
نخستین محور بحث خاتمی، موضوع «تحجر» بود که چند ماهی است از سوی اصلاح‌طلبان مطرح است. دبیر کل جبهه مشارکت در این مورد گفت: «در حوزه داخلی خطر اصلی که کشور را تهدید می‌کند،‌ «تحجر» است. اصولاً بزرگترین آفت دین «تحجر» است، ‌شاید حتی بیشتر از «التقاط» دینی، در التقاط جریان‌های اصیل دینی پیدا می‌شوند که از اصل دین دفاع کنند اما متحجرین چون خود را اصل دین می‌دانند، برخورد با آنها مشکل خواهد شد. شاید در طول تاریخ انقلاب هیچ‌گاه خطر کنونی یعنی تجمیع تحجر و قدرت شکل نگرفته بود.» وی با اشاره به بیانات امام در اواخر عمر خویش که می‌گفت «آسیبی که من از متحجرین خوردم از هیچ‌کس نخوردم»،‌ افزود: «این در حالی است که آن زمان تحجر در حد کوچکی بود. اما جریان تحجر الان دو ویژگی پیدا کرده. اول آنکه در طول 16 سال گذشته تحجر توانسته خود را سازماندهی فکری و ایدئولوژیک بکند. سازمان‌هایی تاسیس کرده که نیروهای خود را آموزش می‌دهند و این نیروها الان در خیلی مراکز نفوذ پیدا کرده‌اند. دوم آنکه در سال‌های اخیر، این جریان به شدت قدرت پیدا کرده است.» به گفته رضا خاتمی «در درون جریانات اصلاحات کم و بیش همه متوجه کل این خطر شده‌اند و دیگر کسی به مواجهه با این جریان بدون لحاظ کردن پایگاه آن در قدرت فکر نمی‌کند.
حتی در جریان‌های مقابل یعنی محافظه‌کاران هم، بعضی افراد و تشکل‌ها احساس خطر می‌کنند ولی این احساس خطر «همه جانبه» نیست. مثلا مؤتلفه در برابر عدم اعتقاد به جمهوریت موضع می‌گیرد ولی این موضع‌گیری کامل نیست. با این حال می‌توان گفت زمینه احساس خطر در کشور وجود دارد و شاید یکی از وظایف اصلی ما و همه نیروها، برخورد با این جریان از نوع روشنگرانه و با تمام امکانات باشد.» وی با انتقاد از «سکوت بعضی نیروها» در قبال مسائل اخیر گفت: «موقعی روزنامه‌ای، کسی می‌آمد و برای اسلام اعلام خطر می‌کرد اما الان در برابر این جریان که به نوعی خطرناک‌ترین جریان برای یک حکومت دینی است،‌ سکوت می‌کنند.» وی سپس به مهمترین مسائل اقتصادی داخلی اشاره کرد و گفت: «در بعد اقتصادی آن چیز که به نظر می‌رسد این است که شعارهایی که آقایان دادند تحقق پیدا نخواهد کرد. یعنی هم ب دلیل ساختارهای اقتصادی کشور و هم ساز‌وکارهایی که آقایان اتخاذ می‌کنند، نه تنها شعارها تحقق پیدا نمی‌کند بلکه ما شاهد فساد و رانت خواری بیشتری خواهیم بود.»
روند پرونده هسته‌ای
بنابر گزارش خبرنامه داخلی مشارکت، خاتمی در ادامه سخنانش درباره مسائل هسته‌ای هم گفت: «الان اروپا و غرب مصمم هستند که نگذارند چرخه سوخت در ایران باشد. مسئله اصلی آنها هم موضوع جریان حاکم در ایران است. یعنی آن توافقات اولیه که در دورت قبلی ایجاد شده بود و بعد از روی کار آمدن دولت جدید خواستند از آن بهره ببرند یعنی طرح جدید بدهند و کشورهای خارجی در فعالیت‌های هسته‌ای ایران مشارکت کنند. با کشورهای اروپایی موافقت شده بود که ما آنها را مشارکت بدهیم و بخشی از چرخه سوخت در ایران و بخشی در خارج باشد چرا که تضمین داشتن انرژی هسته‌ای در ایران البته آن هم در کوتاه‌مدت امکان‌پذیر نبود. آقایان آمدند با شعارهایی که علیه سیاست‌های قبل داده‌اند کلا تلاش کردند بگویند سیاست‌های قبل شکست خورده است. اما چون سیاست‌های آنها از قبل اعلام نشده بود، سیاستی را اعلام کردند غافل از اینکه طرف مقابل دیگر این سیاست را از این آقایان قبول نمی‌کند.» وی درباره طرح اخیر روسیه هم گفت: «اگر ایران طرح روسیه را بپذیرد، معنی آن این است که چرخه سوخت در ایران وجود ندارد. یعنی، حداکثر کارخانه اصفهان در کشور کار می‌کند و بقیه آن باید برود در خارج از کشور. اگر هم بخواهد نپذیرد، روسیه هم به طرف آمریکا خواهد رفت و در نتیجه،‌ با اجماع در اجلاس بعدی پرونده ما به شورای امنیت خواهد رفت و آن هم عواقب خود را خواهد داشت.»
مسائل عراق
خاتمی در ادامه سخنان خود به ارائه تحلیل جبهه مشارکت در حوزه سیاست خارجی پرداخت. وی دو مسئله «عراق» و نیز «تحولات جدید در خاورمیانه» به ویژه حوادث اخیر سوریه را مورد اشاره قرار داد و در تحلیل نتایج انتخابات عراق گفت: «ما در انقلاب ‌اسلامی افتخار می‌کردیم که در شرایطی که هنوز شعله‌های انقلاب خاموش نشده بود، ما ظرف یک‌ماه‌ونیم رفراندوم برگزار کردیم. اما عراق هم زیر چکمه‌های اشغال، انتخابات آزاد برگزار کرد و این نشان می‌دهد که معادلات بین‌المللی عوض شده و این طور نیست که اشغال لزوما به این معنا باشد که وابسته‌ترین و دیکتاتورترین حکومت‌ها سرکار بیایند، بلکه تحت یک حکومت اشغالگر مثل عراق هم یک مرجع سیاسی و دینی مثل آیت‌الله سیستانی می‌تواند مؤثر باشد و در انتخابات هم مردم پیروز شوند.» وی با اشاره به مناسبات قومی – مذهبی و نژادی موجود در عراق و نقش آنها در انتخابات گفت: «شاید درست نباشد بگوییم که تمام رای مردم عراق آگاهانه و از روی مبنای دموکراسی که آگاهی و آزادی باشد، به صندوق‌ها ریخته شد. اما تا حدود زیادی این اتفاق در آنجا افتاد.» خاتمی عراق امروز را «مهمترین تهدید برای کشورهایی که نظام‌های غیردموکراتیک دارند» دانست و گفت: «اگر عراق بتواند استقرار پیدا کند و این نظام در داخل این کشور ادامه پیدا کند، آن وقت یکی از استراتژی‌های اصلی که آمریکا داشته، محقق می‌شود.»
وی تحقق کامل پروژه دموکراسی در عراق را «زلزله‌ای» دانست که «منطقه را خواهد لرزاند.» دبیر کل جبهه مشارکت با اشاره به بحث‌های صورت گرفته درباره عراق در دفتر سیاسی این حزب تصریح کرد: «سیاست حزب این است که آن روندی که خود آقای سیستانی و چه شیعیان و کردها و دیگران به دنبال آن هستند، تعقیب شود. به هر حال، مهمترین مسئله کنونی در عراق این است که امنیت برقرار شود، مداخلات خارجی به حداقل برسد و به تدریج حضور نیروهای خارجی به حداقل برسد. این سیاست که آیت‌الله سیستانی و نیروهای عراقی دنبال می‌کنند، از سوی حزب نیز حمایت می‌شود. چرا که ما معتقدیم اگر امنیت برقرار شود، هم خروج نیروهای خارجی تسریع می‌شود و هم روند پیشرفت عراق تسهیل می‌شود. ما معتقدیم که اگر این روند ادامه پیدا بکند، ایران هم در مرزهای خود شاهد امنیت خواهد بود و در غیر این صورت دچار مشکلات فراوان خواهد شد.»
حوادث سوریه و استراتژی‌ خاورمیانه‌ای آمریکا
خاتمی سپس به بحث درباره تحولات اخیر در سوریه پرداخت و گفت: «سوریه خط اول استراتژی آمریکا است که اوج این تحولات را در مسائل اخیری که آقای خدا بیان کرد، می‌دانیم. ما در تحلیل‌ها به این نتیجه رسیده‌ایم که آمریکا سوریه را رها نخواهد کرد و تلاش می‌کند سوریه را به گوشه‌ رینگ براند تا بتواند همه امتیازات خود را در این منطقه بگیرد.» خاتمی تأکید کرد: «اتهام اخیر علیه سوریه در ترور رفیق حریری بزرگ‌ترین بهانه را به آمریکا داده است. ادامه ترورها در لبنان نیز متأسفانه بهانه به دست آمریکا می‌دهد که بتواند نقشه‌های خود را پیاده کند.» وی با اشاره به افشاگری‌هی اخیر «عبدالحلیم خدام» افزود: «در مورد این اظهارات، تحلیل‌های متفاوتی وجود دارد. بعضی‌ها می‌گویند، سوری‌ها احساس کردند تحت این فشارها مجبورند امتیازاتی را بدهند بنابراین اگر یکی را از درون خود داشته باشند که اپوزیسیون بشود و نگذارد که به هر حال همه این ساختاری که آنها بنا کرده‌اند، فرو بپاشد و جایی هم برای آنها در سوریه آینده باقی بماند. دومین تحلیل این است که آقای خدام خودش را نجات داده یعنی احساس کرده که سوریه دچار مشکلات فراوان و تغییرات اساسی خواهد شد. بنابراین خودش را نجات می‌دهد به رغم اینکه ایرادهایی که او ذکر کرد، (مثل نقض حقوق بشر و دخالت در لبنان) در دورانی که خدام همه کاره بود،‌ به شکل شدیدتری وجود داشت. تحلیل دیگر این است که خدام با غربی‌ها معامله کرده تا پس از بشار، کرزی آمریکایی‌ها در سوریه‌ شود.» خاتمی اضافه کرد که «هر کدام از این سناریوها که در مورد سوریه‌ وجود داشته باشد، یک نکته قطعی است و آن اینکه استراتژی آمریکا در سوریه دارد پیش می‌رود. به همین خاطر، ما در حزب و در خلال حوادث مختلفی که اتفاق می‌افتد دنبال این هستیم که بفهمیم استراتژی واقعی چیست و چه کار باید انجام داد.»
دفاع تاج‌زاده از استراتژی جبهه مشارکت
دکتر «سیدمصطفی تاج‌زاده» عضو شورای مرکزی جبهه مشارکت نیز در جریان این نشست تحلیل کوتاهی از استراتژی کنونی این حزب ارائه کرد. وی گفت: «پس از انتخابات نهم ریاست جمهوری مهمترین سئوال پیش روی ما «چه باید کرد؟» است. این سئوال گسسته از بازخوانی گذشته نیست ولی تا کنون هیچ بدیلی برای اصلاحات نیافته‌ایم و معتقدیم، مشی اصلاح‌طلبانه ما را بهتر به هدف رهنمون می‌کند.» وی با بیان اینکه «در تداوم آن سیاست‌ورزی گذشته که توازن قوا در حاکمیت بود، باید بررسی کرد که آیا باز هم سیاست‌ورزی ممکن و مفید است یا خیر؟»، خبر از آن داد که جزوه پاسخ به این پرسش در حال تدوین است. تاج‌زاده در تبیین موقعیت کنونی حزب گفت: «الان به وضعیتی منحصر به فرد در 27 ساله اخیر رسیده‌ایم و باید تهدیدها را تبدیل به فرصت کنیم. در انتخابات شکست خوردیم ولی حذف نشدیم و هنوز می‌توان کار کرد. رشد آگاهی‌های عمومی و ضرورت کار جمعی که نخبگان ما هم به آن رسیده‌اند و فرصت برای کارهایی که در گذشته امکانش فراهم نبود، فرصت‌های جدیدی هستند.» این عضو شورای مرکزی ادامه داد: «شعارهایی دادیم و گفته می‌شود که نتوانستیم نسبت آنها را با زندگی مردم تعیین کنیم. الان فرصت تبیین آنها است. اگر اصلاحات هنوز روشی بلارقیب است، امروز فرصت آن است که آن را تبیین کنیم.
به خصوص که رقیب ما در موضع اتهام قرار می‌گیرد چون در ایران هیچ چیز به اندازه قدرت،‌ تقدس‌زدا نیست.» وی درباره موقعیت جریان رقیب هم گفت: «در میان آنها شکاف جدی در عرصه‌های سیاست داخلی و خارجی می‌بینیم، شکاف بین راست‌سنتی و افراطی به تدریج جدی‌تر می‌شود و در سیاست خارجی هم شکاف بین ماجراجویان و مصلحت‌طلب‌ها در عرصه فرهنگی و دینی هم دیده می‌شود.» این عضو شورای مرکزی جبهه مشارکت همچنین به عملکرد جریان‌های رادیکال رقیب اصلاحات پرداخت و گفت: «همیشه کارهای اصلاحی از دو سو با دو فشار مواجه است. یکی موضع ارتجاعی و راست،‌ یکی از موضع رادیکال که می‌گویند اصلاح‌طلبان سوپاپ اطمینان هستند، فایده ندارد و مطالبی از این قبیل.» وی افزود: «امروز می‌توانیم بررسی کنیم مدل‌های رقیب اصلاحات کدامشان روزبه‌روز قوی‌تر یا ضعیف‌تر می‌شود. اگر قرار بود مهم‌ترین تفاوت مدل ما و آقای خاتمی با آقای هاشمی را بررسی کنیم این بود که آنها گفتند کافی است پل و دانشگاه و... بزنیم، جامعه دموکراتیک می‌شود. اما مدل خاتمی توسعه متوازنی بود که در آن تک تک عرصه‌ها استقلال خودشان را دارند مثلا بحث فکری به تنهایی کافی نیست.
امروز بعد از اصلاحات سئوال این است که آیا ما به مدل آقای هاشمی رسیدیم یا آقای هاشمی به مدل ما؟ به نظر می‌رسد مواضع 6 ماه گذشته آقای هاشمی ملاک خوبی باشد. اگر سخنرانی‌های ایشان را بررسی کنیم، می‌بینیم بیشترین تاکیدش ‌روی دموکراسی، تحزب و آزادی دانشگا‌ه‌ها بوده است.» تاج‌زاده با هشدار نسبت به «تلاش بسیار جدی آگاهانه‌ای برای ناممکن جلوه دادن اصلاحات در جامعه ما و سوق دادن نیروها به سمت رادیکالیسم کور» تأکید کرد: «به میزان تلاش آنها برای این کار و تک صدایی کردنم فضا، ما باید بر اصلاحات تأکید کنیم.» عضو شورای مرکزی یادآور شد: «در زمان خاتمی رادیکال‌ها می‌گفتند که خاتمی چون سر کار است، مانع کار ما است. اما دیدیم که خاتمی رفت و آنها یا منفعل شدند و یا رفتند خارج.» تاج‌زاده ادامه داد: «اگر ما می‌توانیم با وجود آنکه دیگر در حکومت حضور نداریم، همچنان صریح سخن بگوییم به خاطر این است که از موضع نظام سخن می‌گفتیم و بر شرکت در انتخابات تأکید داشتیم. ما از ابتدا معتقد بودیم تا در عرصه polity (سیاست) حاضر نباشیم، نمی‌توان کار سیاسی مؤثر کرد. حال مواضع ملی – مذهبی‌ها، نهضت آزادی و ادوار تحکیم را بررسی کنید، ببینید بیشتر به این عرصه آمده‌اند یا نه؟»