پیشنهاد مسکو مانع پیشرفت ایران نیست
ترجمه: آزاده افتخاری
در حالی که جهان میکوشد فرمولی برای مواجهه با پیشرفتهای هستهای ایران بیابد، دیپلماتهای روسی در خصوص طرحی با همتایان ایرانی خود گفتوگو میکنند که گفته میشود درتعدیل بحران جاری موثر است. این طرح که از حمایت اعضای کلیدی شورای امنیت سازمان ملل – شامل ایالاتمتحده - برخوردار است، امکان دستیابی ایران به اورانیوم غنی شده به منظور استفاده صلحآمیز در تاسیسات هستهای را فراهم میکند. اما در عین حال مجموعه عملیات غنیسازی را که جوامع بینالمللی نسبت به آن ابراز نگرانی میکنند، به خارج از مرزهای ایران منتقل میکند. اما آیا ایران با پیشنهاد روسیه موافقت میکند؟ گزارشهای اخیر حاکی از آن است که دو طرف به یک تفاهم اولیه در این زمینه دست یافتهاند که باید از طریق ادامه مذاکرات دوجانبه تکمیل شود. با این حال ایران که در آغاز با پیشنهاد روسیه مخالفت میکرد همچنان به انجام عملیات غنیسازی درخاک خود تاکید دارد. کارشناسان میگویند: نقاط مبهم زیادی در طرح روسیه وجود دارد که از جمله آنها میتوان به مقیاس برنامهها، نقش دانشمندان ایرانی و امکان اجرای پروژه به لحاظ اقتصادی اشاره کرد.
این در حالی است که بسیاری بر این عقیدهاند طرح روسیه تنها گزینهای است که میتوان از طریق آن از دخالت شورای امنیت جلوگیری کرد. با وجود تاکید ایران بر غنیسازی و مشارکت دانشمندان ایرانی در روند غنیسازی، مقامات روسیه در تازهترین اظهارات خود اعلام کردهاند که پیششرط اجرای طرح مسکو، توقف عملیات غنیسازی درایران است و تنها دانشمندان روسی مجاز خواهند بود در عملیات غنیسازی شرکت کنند و... دانشمندان ایرانی نمیتوانند به سایتهای هستهای این طرح دسترسی داشته باشند.
علاوه بر این در جریان اجرای طرح مسکو، روسها تکنولوژی هستهای خود را با تکنسینهای ایرانی تقسیم نمیکنند. چارلز فرگوسن تحلیلگر شورای روابط خارجی آمریکا میگوید: نگرانی عمده تسلط ایران بر روند غنیسازی است و این در حالی است که نقطه عطف طرح روسیه برای جوامع بینالمللی عدم دسترسی ایرانیان به این روند است. منتقدان طرح روسیه میگویند مشخص نیست که روسیه کل فعالیتهای غنیسازی ایران بر عهده میگیرد یا تنها بخشی از آن را از ایران خارج میکند. متیوبان محقق دانشگاه هاروارد میگوید: «ایرانیان تاکید دارند که در صورت الحاق طرح روسیه به عملیات داخلی با آن موافقت میکنند و همچنان در خصوص توقف عملیات غنیسازی داخلی نظر مساعدی ندارند.»
برخی دیگر از منتقدان این طرح نیز میگویند: «پیشنهاد مسکو نمیتواند از پیشرفت توانمندیهای هستهای ایران در آینده جلوگیری کند.»
گری میهولین مدیر پروژه ویسکانسین در امور کنترل سلاح هستهای میگوید: «حتی اگر روسها عملیات هستهای ایران را بر عهده بگیرند باز هم تجهیزات پیشرفته هستهای در ایران وجود دارد.» به بیان دیگر منتقدان این طرح الگوی لیبی را پیشنهاد میکنند که طی آن مقامات این کشور موافقت کردند تمامی تجهیزات و دانش هستهای خود را دراختیار کشور دیگری قرار دهند تا عملیات هستهای لیبی در آن دنبال شود. در این میان تعدادی از کارشناسان هستهای نیز ادعا میکنند آلودگی های موجود در منابع داخلی اورانیوم ایران اجرای طرح را برای روسیه دشوارتر میکند. زیرا اورانیوم ایران حاوی مقادیری از molybdenum است که از اورانیوم سبکتر است و در روند غنیسازی اختلالاتی پدید میآورد. تحلیلگران بر این باورند دلیل اصلی مخالفت بنیادین ایران با طرح مسکو این است که بخش کلیدی فعالیتهای هستهای از کشور خارج می شود. فرگوسن میگوید: شاید مسکو و تهران به نوعی مصالحه در زمینه ادامه سطوح محدود توسعه و تحقیقات هستهای درداخل ایران دست یابند، اما موضوع این است که باید عملیات غنیسازی و فرآوری هستهای کاملاً از ایران خارج شود. علاوه بر این دلیل دیگر مخالفت تهران با طرح مسکو این است که این نگرانیهای اقتصادی و غرور ملی ایران در آن توجه نشده است. به بیان دیگر در صورتی که دانشمندان ایرانی در این پروژه استفاده نشود، تمایل برای پرداخت هزینههای غنیسازی و ارسال سوخت در ایران کاهش مییابد.
فرگوسن میگوید: «فرهنگ ایران بسیار غنی است و با توجه به تاریخ کهن آن در مباحث علمی ایرانیان نمیخواهند تنها نظارهگر یک پروژه عظیم باشند.»
علاوه بر این ایران میکوشد تا در زمینه استفاده از گزینه شورای امنیت و حملات پیشگیرانه علیه تاسیسات هستهای خود تضمینهایی را از روسیه دریافت کند. در حالی که ایرانیان برای پذیرش طرح مسکو اشتیاق کمتری دارند، روسها هر آنچه میتوانند برای ترغیب تهران به پذیرش این پیشنهاد انجام دهند. روسیه هماکنون روابط مطلوبی با ایران دارد اما روشن است که مایل نیست ایران به چرخه سوخت هستهای دست یابد. از سویی دیگر تفاهمنامه هستهای تهران – مسکو اعتبار روسیه را به عنوان یک دلال صلح نزد کشورهای منطقه و جهان افزایش میدهد. فرگوسن میگوید: « روسیه میخواهد به عنوان یک بازیگر بزرگ دیده شود، نه یک حاشیهنشین کوچک.» وی میافزاید: «در کنار روابط تسلیحاتی، روسیه روابط اقتصادی گستردهای با تهران دارد و منبع تامین رآکتورهای هسته ای ایران به شمار میآید.»
روسها به ایران میگویند: اگر سوخت هستهای با قیمت مطلوب میخواهید به ما اجازه دهید رآکتورهای هستهای بیشتری در کشور شما بسازیم. بنابراین به نظر میرسد سیاستگزاران روسی در زمینه روابط درازمدت با ایران برنامهریزی کرده و میکوشند به هر نحو ممکن از طریق عقد تفاهم نامه هستهای ضمانت اجرای پروژههای آتی را به دست آورند.
با وجود آنکه اعضای دائم شورای امنیت و اتحادیه اروپا از طرح مسکو حمایت میکنند اما اظهارنظرهای آنها در مورد پیشرفت های اخیر میان تهران و مسکو با محافظهکاری همراه بوده است. اسکات مککللان سخنگوی کاخ سفید میگوید: ما همچنان دچار تردید هستیم و باید منتظر نتیجه مذاکرات باشیم. خاویر سولانا رئیس سیاست خارجی اتحادیه اروپا نیز با احتیاط در این زمینه اظهارنظر میکند و برخی مقامات بدبین غربی نیز میگویند: ایران طرح روسیه را دنبال میکند تاضمن اتلاف وقت از مواجهه با شورای امنیت و تحریمهای احتمالی جلوگیری کند. با این حال کارشناسان میگویند: حتی در صورت توافق، طرح روسیه به زودی به مرحله اجرا نمیرسد. فرگوسن میگوید: اجرای طرح به ماهها زمان نیاز دارد.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
