هند، طعمه استراتژیک برای آمریکا

روابط دیپلماتیک هند و آمریکا از دیرباز با نوسانات زیادی همراه بوده است. هند در دوران جنگ سرد علاوه بر برقراری روابط دوستانه با اتحاد جماهیر شوروی مناسبات خاصی را با کشورهای بلوک شرق برقرار کرده بود، مناسبات هند و اتحاد جماهیر شوروی آنچنان محکم و قوی بود که ایندیرا گاندی نخست‌وزیر سابق هند و رییس حزب کنگره ارتباطات هند و شوروی در سال 1972 قرارداد همکاری با مقامات کشور مذکور را امضا کرد. با این وجود نباید این نکته را نادیده گرفت که هند همیشه به دنبال برقراری نوعی توازن در روابط خارجی خود بوده و تمام عملکردهای موجود در این راستا صرفنظر از حکومت‌های حزبی فقط به منظور کسب منافع ملی بیشتر بوده است. با این وجود هند که در تمامی دوران جنگ سرد همراه همیشگی شوروی بود، پس از فروپاشی آن مجبور به تغییر و تجدیدنظر در مناسبات خارجی خود شد. از این رو نه تنها آمریکا بلکه کشورهای بزرگ اروپا، روسیه و چین با به کارگیری راهکارها و ترفندهای مختلف و متنوع سعی در بهبود هر چه بیشتر مناسبات دیپلماتیک خود با این کشور داشتند، بنابراین می‌توان گفت: روابط هند و امریکا پس از اضمحلال شوروی سابق قوت بیشتری یافت.
در حال حاضر 5 سال از تحریم هند به دلیل آزمایشات تسلیحات هسته‌ای در سال 1998 توسط آمریکا می‌گذرد ولی بسیاری از کشورهای جهان هند را متحد راهبردی آمریکا در جنوب آسیا می‌دانند.
روابط دوستانه جدید هند و آمریکا نه تنها فراتر از اتحاد اسلام‌آباد – واشنگتن برای شکار نیروهای باقیمانده طالبان است، بلکه ترتیبات اقتصادی، تکنولوژیکی، سیاسی و امنیتی گسترده‌ای را نیز شامل می‌شود. جرج بوش و کالین پاول ضمن اشاره به موقعیت جدید هند در جهان و اهمیت اقتصادی این کشور در عرصه بین‌المللی اعلام کردند، هند به سبب موقعیت جغرافیایی و حفاظت از مسیرهای آبی از خلیج‌فارس گرفته تا تنگه‌های مالاکا نقش بسزایی دارد.
به سبب وجود چنین عواملی، بسیاری از همسایگان هند به ویژه پاکستان، بکارگیری سیاست جدیدی برای نزدیکی به آمریکا را در دستور کار روابط دیپلماتیک خود قرار داده‌اند، به طوری که مقامات پاکستان پس از وقوع 11 سپتامبر، با قطع روابط خود با رژیم طالبان در افغانستان، موفقیت قابل توجهی در نزدیکی روابط با آمریکا به دست آوردند.
اگر چه هند و آمریکا در برخی عرصه‌ها مثل مبارزه با تروریسم و حفاظت از نقل و انتقال دریایی نفت اتفاق نظر دارند، ولی در مقابل آمریکا در مورد نوع روابط هند با کشورهای همسایه سعی در اعمال و القای نظرات خود به این کشور دارد به طوری که در برخی موارد طرفین مذکور با نوعی چالش روبه‌رو می‌شوند.
حمایت‌های مستمر آمریکا در رشد و پیشرفت هند، این کشور را به یک قدرت منطقه‌ای تبدیل کرده و آمریکا نمی‌تواند هند را نادیده بگیرد، اما اکنون با تلاش‌های چشمگیر هند برای دستیابی به تسلیحات هسته‌ای، امریکا یکی از مخالفان سرسخت این طرح به شمار می‌آید، به طوری که ارتباطات هسته‌ای اخیر دولت بوش با دهلی‌نو که با اعتراض سنای این کشور روبه‌رو شده به دلیل رفتار تبعیض‌آمیز دولت آمریکا در مورد موضوع هسته‌ای ایران و تلاش برای جلوگیری از دستیابی کشورمان به فناوری صلح‌آمیز هسته‌ای با وجود عضویت در NPT از سوی کارشناسان تسلیحات هسته‌ای آمریکا مورد انتقاد قرار گرفته است.
به عقیده لوینس شینمن، کارشناس ارشد سیاست کنترل تسلیحات هسته‌ای گفت‌وگوهای جدید آمریکا و هند قرارداد منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای را نقض می‌کند. طبق این قرارداد آمریکا حق ندارد به کشورهایی که عضو این قرارداد نیستند حتی به طور غیرنظامی هم کمک کند، بنابراین هند می‌تواند یکی از کشورهای صاحب این گونه تسلیحات باشد اما نمی‌تواند تحت NPT به رسمیت شناخته شود زیرا براساس قوانین NPT فقط کشورهایی که در یکم ژانویه 1967 مورد آزمایش قرار گرفتند قادرند از سلاح هسته‌ای بهره‌مند شوند بنابراین پذیرش هند به عنوان قدرت هسته‌ای در سفر اخیر موهان سینگ به آمریکا از سوی این کشور را می‌توان در راستای اهداف استراتژیکی آمریکا دانست در حالی که این کشور پایبندی به NPT نداشته و آمریکا را با تناقض و خطر فروپاشی جدی قانون منع تکثیر سلاح‌های هسته‌ای روبه‌رو می‌کند.
آخرین اخبار منتشره مبنی بر توافق هسته‌ای جدید هند و آمریکا زمینه‌ساز نگرانی‌های زیادی میان کارشناسان مسایل هسته‌ای شده است. مقامات هندی موافقت کرده‌اند در مقابل بازدید بازرسان سازمان ملل متحد از تاسیسات هسته‌ای غیرنظامی این کشور جهت افزایش توان هسته‌ای غیرنظامی خود کمک‌هایی را دریافت کنند. این توافق از چند جهت قابل توجه بوده و رابطه این توافق با کشمکش‌های هسته‌ای موجود در منطقه نقش رای ضدایرانی هند در شورای حکام آژانس بین‌المللی انرژی اتمی را مشهود می‌کند. ما باید بدانیم با این توافق بازار بزرگی به روی اجناس تولیدی آمریکا باز شده و میلیاردها دلار سود عاید این کشور خواهد شد. از سوی دیگر مقامات آمریکایی بر این باورند که با این اقدام از این پس نقش برجسته‌ای را در جلوگیری از تکثیر سلاح‌های هسته‌ای توسط کشور چین و دیگر رقبای آسیایی آمریکا خواهد داشت.