رقابت مثلث قدرت عراق برای آینده

دکتر حسن لاسجردی
با گذشت 35 روز از برگزاری انتخابات اخیر پارلمانی عراق و اعلام نتایج نهایی آن به طور حتم این اقدام سیاسی می‌تواند تاثیرات مطلوبی بر حیات سیاسی این کشور بر جای گذارد.
انتخابات 15 اکتبر در عراق اگر چه در سایه حضور نیروهای خارجه و در برخی موارد تحت تاثیرات حاشیه‌ای آنها برگزار گردید ولی مشارکت پر رنگ مردم نشان از تجربه سیاسی جدیدی در این عرصه داشته است.
به دنبال اعلام نتایج نهایی این انتخابات که با پیروزی ائتلاف عراق یکپارچه متشکل از گروه‌های سیاسی شیعیان به ویژه مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق و حزب الدعوه شاخه جعفری صورت گرفت و همچنین اعلام تعداد نمایندگان حائز اکثریت دیگر احزاب و گروه‌های فعال نشان داد که این انتخابات به رغم تمامی ملاحظات بر اساس خواست اکثریت و نقش‌آفرینی گروه‌های مرجع در این کشور روندی مطلوب داشته است.
اگرچه حساسیت فوق‌العاده این دوره از تحولات عراق در کیفیت و فضای انتخابات پارلمانی تأثیر بسزایی داشته است ولی این دوره از حیات سیاسی این کشور برون داد شرایط و پتانسیل‌هایی بوده که سالیان متمادی در سایه حاکمیت جبارانه حزب بعث سرکوب شده و به دلیل مسایل گوناگون امکان ظهور و بروز نیافته است.
از سوی دیگر میزان آرای کسب شده توسط تشکل‌های سیاسی که در دوران انتخابات به رقابت پرداخته و تلاش مضاعفی نمودند تا در پرتو ارایه شعارها و هدایت افکار عمومی سهم بیشتری در قدرت سیاسی بیابند، صحنه نوینی از آرایش احتمالی قدرت را به نمایش می‌گذارد که در نتیجه آن آینده عراق از این طریق تا حدود زیادی ترسیم می‌گردد.
با این حال نگاه دقیق و ظریف به تفاوت‌های انتخابات پارلمانی اخیر با انتخابات قبلی نشان از تغییرات معنی دارد در گرایش‌های احزاب و برخی اقوام از یک سو و فراز و نشیب‌های درونی گروه‌های سیاسی برای تصمیم در ساختن شرایط آتی از سوی دیگر دارد چرا که با مقایسه تطبیقی این دو تجربه سیاسی در می‌یابیم که مثلث قدرت در عراق فعلی که نمایندگی سیاسی اقوام و گروه‌های عمده را به عهده دارند، به رغم تمامی فعل و انفعالات داخلی و خارجی با انجام برخی تعدیلات و اتخاذ رویکردهای کارگشا برای روزهای پیش روی در حال برنامه‌ریزی هستند اگر چه در طول ما‌ه‌های گذشته بسیاری از محافل خارجی تلاش نمودند تا با دست زدن به شیوه‌های جنگ روانی و تحریک اذهان عمومی به چیدمان سیاسی موجود تغییراتی را تحمیل نمایند ولی واقعیت‌های جاری نشان داد که جامعه عراق در حال تجربه شرایط جدید با ظرفیت‌های داخلی است و در سایه هشیاری رهبران خود می‌کوشد در حالی که جامعه عراق در حال تجربه شرایط جدید با ظرفیت‌های داخلی است و در سایه هشیاری رهبران خود می‌کوشد در حالی که شرایط ناخواسته و ناگواری را در حوزه امنیت، تصمیم‌گیری، بومی کردن رقابت و مدیریت سیاسی کلان جامعه با خود به رغم تمامی مشکلات اعمالی اشغالگران، تمرکز سیاسی برای آینده را از دست ندهد. در چنین شرایطی به نظر می‌رسد روند امور فعلی پس از شکل‌گیری و استقرار پارلمان جدید مدتی به رقابت‌های رایج برای تعیین جایگاه هر یک بینجامد و سپس ساماندهی ترکیب تیم اجرایی کشور با هدف تعیین نخست‌وزیر و هیأت وزیران پیگیری شود و در چنین فضایی است که ارتباطات سیاسی و نقش قدرت چانه زین گروه‌ها برای اقناع ملی بروز می‌یابد و در نهایت به ایجاد ائتلافی قدرتمند برای معرفی مرد اول اجرایی کشور می‌انجامد.
اگر چه واکنش‌هایی درباره انتخاب نامزدهای احتمالی پست نخست‌وزیری از میان رجال سیاسی موجود از هم اکنون به چشم می‌خورد ولی سفر پنهانی و آشکار مقامات انگلیسی آمریکایی و دیدارها و مذاکرات گفته و ناگفته حکایت از دورنمایی به غیر از شاکله قدرت فعلی دارد که واشنگتن و لندن به رغم ژست دموکراسی مآبی خود در پی مهیا ساختن شرایط آن می‌باشند.
با این حال به عقیده صاحب‌نظران، عراق فعلی با توجه به تمامی مسایل بیش از آنکه تحت تأثیر فرامین فرامرزی باشد، الگوی رفتاری خود را از منابع داخلی تأمین می‌کند و در چنین شرایطی ضرورت دارد تمامی مراکز سرنوشت‌ساز به اولویت‌هایی تمایل نشان دهند که بر خواست عمومی استوار بوده و به همان اندازه هم ظرفیت و نیاز وجود دارد که به طور حتم تشکیل یک دولت مقتدر از احزاب پیروز برای تأمین اهداف مهمی همچون بازسازی کشور، تأمین امنیت، برآورده ساختن حداقل رفاه، ایجاد ثبات و در نهایت بارور ساختن امکانات ملی برای حفظ هویت و باورهای مردم در کنار بیرون راندن نیروها و موانع خارجی در استقرار اراده ملی از جمله آنهاست و به همین منظور از هم اکنون می‌توان گفت که سال 2006 سال تغییرات اساسی در تحولات عراق می‌باشد و نیرویی برنده آینده سیاسی است که از همه بیشتر بتواند ضمن درک تحولات، به مطالبات اکثریت پاسخگو باشد.