سفر امروز احمدی‌نژاد؛ تکمیل مثلث ایران، ترکیه و سوریه

به گزارش خبرگزاری فارس، ایران و ترکیه در بخش شمال شرقی خاورمیانه از موقعیت خاص استراتژیکی در منطقه برخوردار هستند. ایران پل ارتباطی ترکیه به شرق و ترکیه پل ارتباطی ایران به غرب است. ترکیه یکی از همسایگان مهم ایران و برخوردار از نقش قابل توجهی در معادلات و تحولات منطقه‌ای است. در مقابل نیز جمهوری اسلامی ایران قدرتی مهم و تاثیرگذار بر تحولات منطقه‌ای و بین‌المللی است که از جایگاه ممتازی در بین کشورها و افکار عمومی مردم منطقه برخوردار می‌باشد.
به همین دلیل روابط دو کشور همسایه و مسلمان علاوه بر جنبه‌های مرتبط با روابط دوجانبه، واجد اهمیت منطقه‌ای و بین‌المللی نیز هست.
ایران و ترکیه با دارا بودن تجاربی از جمله در زمینه فعال سازی پیمان «آر.سی.دی» (پیمان عمران منطقه‌ای) که بعدا به اکو تبدیل شد می‌توانند نقش موثرتری در تحولات منطقه‌ای و جهانی ایفا کنند. ارتباط و گسترش همکاری بین ایران و ترکیه نه تنها به نفع دو کشور، بلکه در راستای منافع جهان اسلام و منطقه خواهد بود.
تحلیلگران سیاسی گسترش روابط ایران و ترکیه را منجر به تقویت دولت اسلامگرای ترکیه دانسته و معتقدند که گسترش این روابط به افزایش روحیه همکاری بین دو ملت دوست و برادر نیز کمک می‌کند.
ترکیه که در حال حاضر دبیرکلی سازمان کنفرانس اسلامی را برعهده دارد با همکاری دیگر عضو فعال این سازمان، یعنی جمهوری اسلامی ایران می‌تواند گام‌های بلندی در راستای منافع جهان اسلام به ویژه در قضیه فلسطین بردارد.
برخی از کارشناسان بر این باورند که همکاری‌های دو کشور مانعی بر سر راه تحرک‌های زیاده خواهانه قدرت‌های بزرگ است. در همین زمینه علیرضا شیخ عطار قائم مقام وزارت خارجه کشورمان می‌گوید: دو کشور می‌توانند نقش تعیین‌ کننده‌ای در سرنوشت منطقه بازی کنند.
از دیگر سو هفته‌نامه لبنانی «الکفاح العربی» در تحلیلی در آستانه سفر احمدی‌نژاد به ترکیه می‌نویسد: مثلث ایران، ترکیه و سوریه برای پایان دادن به بحران‌های منطقه تشکیل شده است.
این هفته نامه با اشاره به رایزنی‌های دیپلماتیک اخیر ایران، سوریه و ترکیه برای پایان دادن به بحران‌های منطقه‌ای، می‌افزاید: در صورت موفقیت این سیاست ممکن است غرب به ویژه آمریکا در سیاست‌های خاورمیانه‌ای خود تجدید نظر کند.
قدمت روابط ایران و ترکیه
در بحث قدمت روابط ایران و ترکیه «عبدالله گل» رئیس جمهور این کشور 9 ژانویه سالجاری میلادی در کنفرانسی در واشنگتن با بیان اینکه «مرزهای ایران و ترکیه از سال 1636 میلادی تغییری نکرده و حسن همجواری در بین دو کشور وجود دارد»، خاطرنشان کرد: تاریخ مناسبات ایران و ترکیه از قدمت موجودیت آمریکا بیشتر است.
وی افزود: مردم دو کشور ایران و ترکیه، مردم یک جغرافیا هستند و ما فرهنگ‌های مشابهی داریم.
عبدالله گل گفت: در مقاطعی از زمان، حکومت‌ها و دولت‌ها تمایل‌های متفاوتی از خود بروز می‌دهند، ولی مردم کشورها همواره نزدیک به یکدیگر می‌مانند.
محمود احمدی‌نژاد رئیس جمهوری نیز مردادماه سال گذشته در دیدار «حامی گولر» وزیر انرژی ترکیه روابط دو ملت ایران و ترکیه را برادرانه و دوستانه دانست و گفت: مناسبات و همکاری‌های دو جانبه تهران - آنکارا هر روز مستحکم‌تر خواهد شد و هیچ عامل خارجی نمی‌تواند این روابط را سست کند.
از سوی دیگر محمود احمدی‌نژاد هشتم مردادماه سالجاری در دیدار علی باباجان وزیر خارجه ترکیه در حاشیه پانزدهمین اجلاس وزرای خارجه کشورهای عضو جنبش عدم تعهد، روابط تهران و آنکارا را برادرانه و در سطح عالی ارزیابی کرد و گفت: همکاری‌های دوجانبه رو به رشد بوده و آماده گسترش مناسبات در زمینه‌های گوناگون صنعتی، تجاری، سیاسی و فرهنگی با ترکیه هستیم.
وی خاطرنشان کرد که ایران محدودیتی برای گسترش مناسبات دوجانبه با ترکیه قائل نیست.
تنش در روابط دو کشور با روی کار آمدن «تانسو چیللر» نخست‌وزیر ترکیه در سال 1995 به اوج رسید. وی بارها ایران را به حمایت از کردهای مخالف دولت (پ.ک.ک) و پناه دادن به رهبران اکراد متهم کرد.
در پی پیروزی حزب اسلامی رفاه به رهبری «نجم الدین اربکان» در سال 1995، چیللر از مقام خود کناره‌گیری کرد و اربکان مامور تشکیل کابینه شد. اربکان پس از تصدی پست نخست‌وزیری، نخستین سفر خارجی خود را به ایران انجام داد و در کاخ سعدآباد خاتمی را به گرمی در آغوش فشرد.
سفر اربکان به تهران و تشکیل مجموعه کشورهای اسلامی موسوم به D8 و انعقاد قرارداد صدور گاز ایران به ترکیه به مدت 23 سال، باعث حساسیت در بین نظامیان وفادار به اندیشه‌های آتاتورک و محافل لائیک شد و آنها علیه دولت ائتلافی اربکان متحد شدند و سرانجام دولت اربکان سقوط کرد و حزبش منحل شد. بعد از این بود که گرمی روابط تهران و آنکارا به سردی گرایید.
با روی کار آمدن «مسعود ییلماز» با اندیشه‌های لائیک و مشی سیاسی غرب گرایانه روابط دو کشور تیره‌تر شد. آنکارا در راستای همکاری راهبردی با واشنگتن و تل آویو چند مانور مشترک نظامی با آنها انجام داد.
در هشتمین نشست سران سازمان کنفرانس اسلامی در تهران، کشورهای اسلامی ترکیه را به دلیل برقراری روابط گرم با اسرائیل محکوم کردند و با تصمیمات اتخاذ شده در این نشست روابط ایران و ترکیه به حادترین وضعیت رسید.
بحران در روابط دو کشور پس از دیدار خاتمی و «سلیمان دمیرل» در سال 1998 در حاشیه پنجمین نشست سران عضو اکو در قزاقستان اندکی فروکش کرد و دو طرف اقدام به مبادله سفیر در این سال کردند.
جغرافیای ترکیه
جمهوری ترکیه در غرب آسیا و جنوب خاوری اروپا جای دارد و از شمال به بلغارستان و دریای سیاه، از شمال خاوری به گرجستان، از خاور به ارمنستان، جمهوری آذربایجان و ایران و از جنوب به عراق، سوریه و دریای مدیترانه و از غرب به دریای اژه و یونان محدود است. این کشور پیوندگاه دو قاره مهم آسیا و اروپاست.
این کشور با 780,580 کیلومتر مربع مساحت (کمتر از نصف مساحت ایران) سی و پنجمین کشور جهان به شمار می‌آید.
ترکیه در سال 1923 به رهبری مصطفی کمال پاشا (آتاتورک) جانشین امپراتوری عثمانی شد. قانون اساسی جمهوری ترکیه نیز در سال 1924 به تصویب رسید. آتاتورک 14 سال بر ترکیه حکومت کرد و دین و سیاست را از یکدیگر جدا و الفبای لاتین را جایگزین الفبای عربی کرد.
آتاتورک در سال 1938 درگذشت و «عصمت اینونو» به جای آن به ریاست جمهوری رسید. «جلال بایار» رهبر حزب دموکرات هم در انتخابات 1950 به ریاست جمهوری رسید و «عدنان مندرس» را به نخست‌وزیری برگزید. جلال بایار و عدنان مندرس در انتخابات سال 1957 در مقام‌های خود ابقاء شدند و ناامنی و اغتشاش از هر سو بروز کرد و به دنبال تظاهرات استانبول و آنکارا، حکومت نظامی اعلام شد. در کودتای نظامی می 1960 جلال بایار برکنار شد و ژنرال «گورسل» رهبری کشور را برعهده گرفت.
در انتخابات سال 1965 هم «سلیمان دمیرل» پیروز و به نخست‌وزیری رسید و در سال 1966 ژنرال «سونای» جای گورسل رئیس جمهور متوفای این کشور را گرفت.
نابسامانی‌های سیاسی، بحران‌های اقتصادی و ... در ترکیه در نهایت منجر به کودتای ژنرال «کنعان اورن» در سال 1980 شد و دولت سلیمان دمیرل را سرنگون کرد و حکومت ترکیه به شورای شش نفره‌ای به سرپرستی ژنرال اورن محول شد. در سال 1982 همکاری ترکیه با دول عضو ناتو گسترش یافت و نخست‌وزیر این کشور هم از ایران دیدن کرد.
«تورگوت اوزال» رهبر حزب مام میهن که از طرفداران سیاست آمریکا در منطقه بود در سال 1985 به نخست‌وزیری رسید و ترکیه را هر چه بیشتر به آمریکا نزدیک کرد. اوزال در سال 1986 به ایران سفر کرد.
وی در انتخابات مارس 1989 به عنوان نخستین رئیس جمهور غیرنظامی پس از چند دهه برگزیده شد.
 روابط اقتصادی ایران و ترکیه
روابط اقتصادی ایران و ترکیه خصوصاً در سال‌های اخیر گسترش زیادی یافته، گسترش این روابط می‌تواند تأثیرات عمیقی بر دیگر ابعاد روابط بگذارد.
«بهمن حسین‌پور» سفیر جدید ایران در آنکارا در خصوص سطح مناسبات تجاری دو کشور، می‌گوید: این مناسبات در حال حاضر 10 تا 13 میلیارد دلار است و با توجه به ظرفیت‌های بالای دو کشور برای توسعه روابط و زیرساخت‌های موجود بین ایران و ترکیه، سطح مناسبات تجاری دو کشور در مدت کوتاه به 20 میلیارد دلار خواهد رسید.
ارزش مبادلات بازرگانى جمهورى اسلامى ایران و ترکیه در سال 2007 میلادى با بیش از 5/19 درصد افزایش نسبت به سال 2006 به هشت میلیارد و 726 هزار دلار رسید. این رقم در سال 2006 برابر شش میلیارد و 693 میلیون و 512 هزار دلار بود.
در 11 ماه سال 2007 میلادى جمهورى اسلامى ایران بعد از فدراسیون روسیه که 97/20 میلیارد دلار، آلمان 7/15 میلیارد دلار، چین 9/11 میلیارد دلار، ایتالیا 04/9 میلیارد دلار، فرانسه 9/6 میلیارد دلار، آمریکا 4/7 میلیارد دلار به ترکیه صادرات داشتند، در ردیف هفتمین کشور بزرگ صادر کننده به ترکیه قرار گرفت.
در واقع نفت و گاز عمده‌ترین واردات ترکیه از ایران را شامل مى‏شود.
در این میان ارتباط ایران و ترکیه نیز در زمینه انرژی با توجه به نیاز ترکیه به گاز که روزانه در حال افزایش است و تلاش آن براى تبدیل شدن به پایانه بزرگ انرژى در منطقه، به ایجاد رابطه دو جانبه در تبادل گاز منجر شده است.
از این رو قرارداد گاز در دوران حاکمیت دولت اسلامگراى ترکیه یعنى 1996 توسط دولت اربکان به سرانجام رسید و ایجاد خط لوله گاز ایران از تبریز به آنکارا در دستور کار قرار گرفت، همچنین قرارداد صدور گاز ایران به اروپا توسط شرکت‌هاى ترکى و ایرانى مورد بحث و توافق قرار گرفت.
و اما اولین سفر احمدی‌نژاد به ترکیه
محمود احمدی‌نژاد امروز پنجشنبه قرار است در رأس هیئتی عالیرتبه در سفری دو روزه به ترکیه برود. این سفر با نگرانی و حساسیت آمریکا و رژیم صهیونیستی مواجه شد. به نحوی که براساس اخبار رسانه‌ها «نامیک تان» سفیر ترکیه در تل آویو به وزارت خارجه اسرائیل فراخوانده شده و اسرائیل اعتراضات خود را در مورد این سفر به وی منتقل کرده است.
از دیگر سو پایگاه خبری «اینترنت خبر» ترکیه نیز نوشت: «گیبی لیوی» سفیر اسرائیل در آنکارا نیز به وزارت خارجه ترکیه رفته و در دیدار با «فریدون سینیرلی اوغلو» معاون رایزن وزارت خارجه ترکیه با اعتراض به سفر رئیس جمهور ایران به ترکیه اظهار داشته که این سفر باعث کسب مشروعیت احمدی‌نژاد خواهد شد.
روزنامه هاآرتص نیز در شماره‌های اخیر خود با اشاره به سفر احمدی‌نژاد به ترکیه نوشت: اسرائیل به طور رسمی مخالفت خود را با دیدار برنامه ریزی شده محمود احمدی‌نژاد به ترکیه اعلام کرده است.
دیدار محمود احمدی‌نژاد از ترکیه که در شرایط حساس منطقه‌ای و بین‌المللی انجام می‌شود، نقطه عطفی در روابط دو کشور مهم جمهوری اسلامی ایران و جمهوری ترکیه محسوب می‌شود.
در این زمینه «پیروز مجتهدزاده» کارشناس مسائل بین‌المللی بر این اعتقاد است که با افزایش سطح مناسبات و مراودات بین ایران و ترکیه و با توجه به جایگاه مقتدرانه و مستقل دو کشور در منطقه، رژیم صهیونیستی در اجرای سیاست‌های خود منزوی خواهد شد.
وی با اشاره به جایگاه تمدنی و حوزه نفوذ ایران و ترکیه در منطقه افزود: ترکیه نوع خاصی از تسنن سیاسی را نمایندگی می‌کند که با عربستان سعودی متفاوت است، از این رو همکاری تهران به عنوان نماینده جهان تشیع با آنکارا می‌تواند به ویژه در ایجاد صلح و ثبات در عراق بسیار موثر باشد.
روزنامه رادیکال چاپ ترکیه هم در تحلیلی با اشاره به سفر احمدی‌نژاد به ترکیه نوشت: آمریکا از اینکه ممکن است در این سفر قراردادی تجاری بین ایران و ترکیه بسته شود، نگران و مشوش است.
یک مقام آمریکایی نیز در گفتگو با این روزنامه خاطرنشان کرد: ترکیه، فشارهای وارده از سوی شورای امنیت بر ایران را به دلیل برنامه هسته‌ای‌اش کمرنگ‌تر خواهد کرد.
دعوت عبدالله گل از احمدی‌نژاد جهت دیدار از آن کشور و استقبال دولت و افکار عمومی ترکیه از این سفر به خوبی نشان می‌دهد که تعلقات تاریخی و فرهنگی دو کشور مسلمان و همسایه تا چه حد عمیق و گسترده است.
در این رابطه «حسن قشقاوی» سخنگوی وزارت خارجه کشورمان ارتباط تاریخی ایران و ترکیه را به عنوان دو کشور مسلمان و همسایه ارتباطی کاملاً رو به گسترش خواند و گفت: تصمیم طرفین بر گسترش جدی روابط دوجانبه است.
وی در عین حال خاطرنشان کرد که حاشیه‌ پردازی‌های رسانه‌ای تاثیری بر اهمیت انجام این سفر و گسترش روابط دوجانبه نخواهد داشت.
روزنامه زمان، چاپ ترکیه در تحلیلی درباره سیاست خارجی حزب حاکم در آنکارا نوشت: حزب عدالت و توسعه سعی کرده که ترکیه در منطقه پیام‌آور صلح و استقرار باشد. ترکیه هم اکنون با اکثر کشورهای همسایه مانند ایران، سوریه و عراق روابط خوب و حسنه‌ای دارد و سفر احمدی نژاد به این کشور را می‌توان در همین راستا نام برد.
«مجتبی هاشمی ثمره» مشاور ارشد رئیس جمهور نیز در آستانه سفر احمدی‌نژاد، ترکیه را یکی از همسایه‌های مقتدر ایران دانست که با ایران نقاط مشترک فرهنگی دارد و افزود: این کشور پاره‌ای از جهان اسلام است. مردم ترکیه مردمی عدالت‌خواه هستند و نسبت به مسائل جهان اسلام حساس‌اند و موضع‌گیری می‌کنند، از این رو این سفر در راستای گسترش روابط دو کشور و گسترش صلح و امنیت است؛ در واقع سفر آقای رئیس‌ جمهور گام بلندی در راستای گسترش هر چه بیشتر این تعامل است.
البته در این میان رسانه‌ها به موضوع میانجیگری ترکیه در موضوع هسته‌ای ایران پرداخته‌اند که از آن جمله روزنامه «گلف نیوز» امارات در تحلیلی نوشت: ترکیه می‌تواند پلی بین ایران و کشورهای غربی باشد تا بدین ترتیب مسئله هسته‌ای ایران حل شود. ترکیه می‌تواند نقش واسطه بین ایران و آمریکا را بر عهده بگیرد و از هر گونه حمله نظامی و اقتصادی احتمالی به ایران جلوگیری کند.
دیدار محمود احمدی‌نژاد از ترکیه که در شرایط حساس منطقه‌ای و بین‌المللی انجام می‌شود، نقطه عطفی در روابط دو کشور مهم جمهوری اسلامی ایران و جمهوری ترکیه محسوب می‌شود.
انجام این سفر همچنین انعکاسی از عزم و اراده قاطع دو کشور در جهت تعمیق و گسترش هر چه بیشتر مناسبات و همکاری‌های فیمابین تلقی می‌شود.
دعوت عبدالله گل از احمدی‌نژاد جهت دیدار از آن کشور و استقبال دولت و افکار عمومی ترکیه از این سفر به خوبی نشان می‌دهد که تعلقات تاریخی و فرهنگی دو کشور مسلمان و همسایه تا چه حد عمیق و گسترده است.
اردوغان نخست‌وزیر ترکیه چندی قبل اظهار داشته بود که ایران و ترکیه سال‌ها قبل از آنکه ایالات متحده آمریکا تاسیس شود با یکدیگر رابطه و همکاری برادرانه داشته‌اند و این اظهارات انعکاس روشنی از علقه‌های ناگسستنی فیمابین دو ملت تلقی می‌شود.
در شرایطی که برخی قدرت‌های بین‌المللی به دلیل پافشاری جمهوری اسلامی بر مواضع عدالت خواهانه و حق طلبانه خود در جهت تحریم و انزوای ایران تلاش می‌کنند، مراودات متقابل مقامات عالیرتبه ایران و کشورهای مختلف و به ویژه دیدار رئیس جمهور کشورمان از ترکیه بیهودگی تلاش‌های قدرت‌های مزبور را به خوبی آشکار می‌سازد.
انجام این دیدار از دو بعد حائز اهمیت است.
اول اینکه تبلیغات بی اساس، پرحجم و مستمر برخی قدرت‌ها علیه ایران مبنی بر اینکه تهران به اصطلاح تهدیدی علیه کشورهای منطقه و حتی صلح و امنیت بین‌المللی است نه تنها کوچک‌ترین تاثیری بر افکار عمومی و دولت‌های منطقه در جهت دور شدن از ایران نداشته است بلکه جمهوری اسلامی ایران با ایستادگی بر مواضع اصولی خود تحسین ملت‌ها و حتی دولت‌ها را که بعضاً ملاحظاتی را در روابط سیاسی در نظر می‌گیرند، برانگیخته است.
دوم اینکه انجام این دیدار فی نفسه نقش و جایگاه تعیین کننده ایران در منطقه را به اثبات رسانده و نشان می‌دهد که علیرغم فشارهای برخی قدرت‌های به اصطلاح جهانی، کشورهای منطقه همچنان خواستار روابط در عالی‌ترین سطح با ایران هستند.
در کل به نظر می‌رسد در این دیدار گفتگوهای مقامات دو کشور بر دو بعد روابط دوجانبه و مسائل منطقه‌ای معطوف خواهد بود.
در خصوص روابط دوجانبه، همکاری‌های دو کشور ظرف سال‌های اخیر به ویژه در ابعاد اقتصادی روز به روز در حال پیشرفت است به نحوی که هم اکنون حجم روابط دو کشور از مرز 10 میلیارد دلار عبور کرده است.
با توجه به ظرفیت‌های موجود در دو کشور همسایه این روابط می‌تواند حتی ظرف پنج سال آینده به رقم 20 میلیارد دلار بالغ شود.
مقامات و شرکت‌های خصوصی ترکیه نسبت به سرمایه‌گذاری حدود 5 میلیارد دلاری در پروژه‌های پارس جنوبی علاقه نشان داده‌اند این موضوع و سایر زمینه‌های مورد علاقه برای همکاری‌های مشترک اقتصادی می‌تواند در این سفر مورد مذاکره و توافق مقامات دو کشور قرار گیرد.
به ویژه آنکه در این دیدار تعدادی از وزراء و مقامات اقتصادی نیز رئیس جمهور کشورمان را همراهی می‌کنند.
ایران و ترکیه به دلیل پتانسیل‌ها و ظرفیت‌هایشان می‌توانند اقتصاد مکملی را در منطقه تشکیل دهند.
در بعد منطقه‌ای، دو کشور دارای منافع و نگرانی‌های مشترکی هستند. به همین سبب لازم است مقامات دو کشور گفتگوها و مشورت‌های خود را در عالی‌ترین سطح در ارتباط با موضوعات منطقه‌ای به انجام رسانند.
این گونه تبادل نظرها به درک متقابل طرفین از مواضع و سیاست‌های یکدیگر کمک کرده و ضمن تسهیل همکاری‌های منطقه‌ای دو کشور کمک فراوانی به استقرار ثبات و امنیت در منطقه خواهد کرد.
علاوه بر این، تعامل مثبت بین تهران و آنکارا سبب دوری این کشور از اسرائیل خواهد شد. گسترش روابط ایران و ترکیه همچنین می‌تواند گرایشات اسلام گرایانه دولت رجب طیب اردوغان را تقویت کند.
منوچهر متکی نیز در گفتگویی با یک روزنامه ترک با بیان اینکه خواهان گسترش روابط با ترکیه هستیم، گفت: بهبود روابط سیاسی و اقتصادی زمینه را برای بهبود همکاری امنیتی فراهم می‌کند.
وی با اشاره به یکسان بودن دیدگاه دو کشور نسبت به ترور و تروریسم، خاطرنشان کرد:‌ این دیدگاه مشترک راه‌ را برای همکاری‌های امنیتی آسان‌تر می‌کند.
در کل دیدار احمدی‌نژاد از ترکیه می‌تواند الگوی مناسبی از تعامل و همکاری دو کشور مهم در منطقه ایجاد کرده و زمینه را برای همکاری‌های بیشتر بین کشورهای منطقه فراهم کند.