آمریکای لاتین و ادامه روند گردش به چپ

ترجمه: علی‌محمد سابقی
در سال جاری میلادی، در بیش از 10 کشور آمریکای لاتین انتخابات عمومی برگزار خواهد شد، ‌که غیر از چند مورد مبهم، پیش‌بینی ‌می‌شود در تمام این انتخابات چپگرایان در مقابل راست‌گرایان به پیروزی برسند. در صورت تحقق این امر، ‌نسل جدیدی از رهبران با گرایشهای چپ، وارد صحنه سیاسی این منطقه می‌شود و روند گردش به چپ در آمریکای لاتین ادامه می‌یابد. منطقه عقب‌‌مانده از نظر اقتصادی آمریکای لاتین که مشتاق توسعه و ثروت است، به «آزمایشگاه» دیدگاههای مختلف جهانی تبدیل شده است.
انواع تئوریها و سیستم‌های مختلف اروپایی یا آمریکایی در آمریکای لاتین از طرفداران، منتقدین، ‌مخالفین و موافقین زیادی برخوردار است. از ابتدا دهه 1950 تا کنون اغلب کشورهای این منطقه، ‌حکومت احزاب چپ‌گرا را تجربه کرده‌اند. البته برخی از آنان همچون حکومت «ماریا اوا» در آرژانتین و «مارتین توریجوس» در پاناما، ‌موفق شدند از خود خاطرات خوبی را به یادگار بگذارند.
● جهانی شدن اقتصاد، عامل رویکرد به چپ
از زمان برگزاری اجلاس اقتصاد جهانی در «داووس» در سال 2001، در برزیل همه ساله اجلاس عمومی مخالفت با جهانی شدن در مخالفت با روند جهانی‌سازی و تجارت آزاد جهانی، برگزار می‌شود. علت اینکه برزیل میزبانی این اجلاسها را بر عهده گرفته، ‌این است که، از نظر سیاستمداران و روشنفکران آمریکای لاتین، این منطقه از روند جهانی‌سازی سودی نبرده است و به شدت از آن آسیب می‌بیند. اقشار پایین و متوسط جامعه عموما بر این باورند که، جهانی‌سازی اقتصاد و لیبرالیسم نو، ‌عامل و مقصر اصلی افزایش نرخ بیکاری و وخیم‌تر شدن اوضاع رفاهی و اجتماعی مردم در منطقه است. از نظر سیاست بین‌المللی، رویکرد جدید سیاستمداران منطقه آمریکایی لاتین به چپ، در آینده بزرگترین تاثیر را بر روابط بین ایالات متحده و منطقه خواهد گذاشت. در نیم قرن گذشته، کوبا به عنوان تنها دشمن اصلی آمریکا در منطقه به شمار می‌رفت، ولی از زمان به قدرت رسیدن «هوگوچاوز» در ونزوئلا، راست‌گرایان آمریکایی به شکل آشکار، هر دو کشور کوبا و ونزوئلا را «محور شرارت‌» ‌در نیمکره غربی جهان معرفی می‌کردند. در آخرین روزهای پایانی سال 2005 «اوو مورالس» رهبر جنبش به سمت سوسیالیسم بولیوی، در انتخابات ریاست جمهوری این کشور به پیروزی رسید که بلافاصله کلمه «محور شرارت» مجدداً‌ در محافل سیاسی آمریکا به گوش رسید با این وضعیت، در آینده نزدیک، کشورهای یاد شده (کوبا، ونزوئلا، بولیوی) به طور قطع، به صورت چالش بزرگتری برای منافع آمریکا در منافع آمریکای لاتین در خواهد آمد.
برخلاف رهبران متمایل به چپ ونزوئلا و بولیوی که به شکل آشکار، افکار ضدآمریکایی خود را در محافل عمومی مطرح می‌کند. اغلب رهبران دارای گرایش چپ کشورهای آمریکا لاتین، مواضع پیشرفته‌تری نسبت به آمریکا اعمال می‌کنند. آنها از یک سو به دنبال استقلال و توسعه داخلی خود بوده و از سوی دیگر رابطه خوب با آمریکا را حفظ کرده‌اند. به نظر می‌رسد روند کنونی گرایش به چپ در آمریکای لاتین، چشم‌انداز نوینی به مردم منطقه برای اندیشیدن در خصوص الگوی توسعه براساس منافع کشور خود ارائه می‌کند. علی رغم اینکه لیبرالیسم نوین در جهان امروز، ‌طرفداران زیادی دارد،‌ ولی از صندوقهای انتخاباتی آمریکای لاتین رای «نه» دریافت کرده است. آمریکای لاتین همزمان با درگیرشدن با جهانی‌سازی، شک و تردیدهای زیادی در مورد تجارت آزاد جهانی مطرح کرده است و برخی از کشورها مجدداً ‌به لاک تجارت حفاظت شده فرو رفته‌اند. در خصوص زندگی روزمره عمومی، رهبران دارای گرایش چپ، آمریکای لاتین، به صورت قابل ملاحظه‌ای بهبود وضعیت زندگی اجتماعی مردم را مورد توجه قرار داده‌اند. تنها چند کشور منطقه از جمله آرژانتین، یکسری از سیستم‌های امنیت اجتماعی را از اروپا الگوبرداری کرده‌اند.
در آرژانتین، آموزش و بهداشت عمومی برای عموم رایگان است (غیر از برخی موسسات خصوصی که به اقشار مرفه سرویس می‌دهند) و بیمه بیکاری و بازنشستگی به صورت گسترده ارائه می‌شود. دولتهای چپ‌گرا، پس از به قدرت رسیدن، سرمایه‌گذاری در زمینه برنامه‌های عمومی و رفاه اجتماعی را افزایش داده‌اند، که این رویکردها رضایت مردم و ثبات اجتماعی را در پی داشته است. در هر حال، پیش‌بینی می‌شود آمریکای لاتین در سال جاری میلادی، شاهد توفان متلاطمی در صحنه سیاسی خواهد بود که کشاکش گرایش به چپ آن بیش از پیش مورد توجه قرار خواهد گرفت.