گام‌های ژاپن برای بهبود روابط با چین

دولت ژاپن در دسامبر 2004 میلادی، سیاست‌های جدید دفاعی 10 ساله و نیز برنامه‌های ساختار دفاعی آن کشور در سال‌های مالی 2005 تا 2009 میلادی را به تصویب رساند.
نکته قابل توجه در سیاست‌های دفاعی جدید ژاپن، این بود که برای نخستین بار از چین به عنوان یک تهدید نام برده شد، مسأله‌ای که تاکنون چنین آشکار از سوی «توکیو» عنوان نشده بود. این مسأله هنگامی عنوان شد که دو کشور دارای اختلاف عدیده‌ای از گذشته بودند، از جمله روابط نظامی ژاپن و آمریکا. پکن بارها از همکاری‌های دفاعی ژاپن و آمریکا در منطقه اظهار نگرانی کرده، چین از یک سو نگران توسعه‌طلبی‌های آمریکا در منطقه است و از سوی دیگر، تقویت همکاری‌های امنیتی توکیو و واشنگتن را عامل بر هم زننده آرامش در منطقه شرق آسیا می‌داند. اختلاف بر سر مرزبندی مرزهای آبی در دریای شرقی چین که دارای منابع گاز طبیعی است، ‌همچنین اختلاف دو کشور بر سر مالکیت جزیره «سنکاکو» از جمله عوامل ایجاد تنش در روابط توکیو- پکن است. مسأله بعدی را می‌توان در متون درسی تاریخ ژاپن جست‌وجو کرد که در دبیرستان‌های این کشور مورد استفاده قرار می‌گیرد. در تب جدید تاریخ ژاپن، بخش‌هایی از تجاوزات تاریخی این کشور به کشورهای دیگر آسیایی از جمله چین و کره‌جنوبی تحریف یا حذف و همین مسأله باعث ایجاد خشم و اعتراض فراوان این کشورها شده است. و بالاخره، ‌باید به دیدارهای «جونچیرو کوایزومی» نخست‌وزیر و سایر دولتمردان ژاپن از معبد «یاسوکونی» اشاره کرد. معبد یاسوکونی، ‌محل نگهداری لوحه‌های یادبود 5/2 میلیون ژاپنی و نظامی این کشور است که در جنگ دوم جهانی کشته شده‌اند. چین و کره جنوبی اعتقاد دارند که شماری از این کشته‌ها از جنایتکاران جنگی در جه یک هستند و بسیاری از آسیایی‌ها این اقدام را نشانه‌ای از نظامی‌گری پیشین در ژاپن می‌دانند.
تمامی موارد فوق‌الذکر باعث ایجاد تنش و سردی روابط میان توکیو- پکن شده است و از جمله آثار آن، ‌این بود که وقتی گروه 4 (شامل ژاپن، آلمان، ‌هند و برزیل) طرح خود را برای افزایش اعضای دائمی شورای امنیت مطرح کرد. چین آشکارا به مخالفت با پیوستن ژاپن به اعضای دائم شورای امنیت پرداخت و اعلام کرد: توکیو فاقد شرایط لازم جهت ایفای نقش محوری است و در نهایت، ‌تلاش گروه 4 به نتیجه نرسید. حال، چندی است که ژاپن تلاش‌هایی را با هدف کاهش تنش میان این کشور با چین آغاز کرده است. کوایزومی در شصتمین سالگرد شکست ژاپن در جنگ جهانی دوم با انتشار بیانیه‌ای گفت: ژاپن بیشتر در چارچوب سیاست‌های استیلاگرایانه‌اش،‌ به بسیاری از کشورها بویژه کشورهای آسیایی،‌ درد و رنج زیادی را رسانده است.
وی افزود: ما با فروتنی این واقعیت تاریخی را پذیرفته‌ایم و با حس پشیمانی عمیق از ته دل پوزش می‌خواهیم. کوایزومی ادامه داد: توکیو برنامه دارد که در منطقه ساختاری را ایجاد کند که بر پایه برداشت درست از تاریخ گذشته و نیز درک و اعتماد متقابل با کشورهای آسیایی، رو به سوی ایجاد آینده‌ای تازه، ‌روابط همکارانه به وجود آید. از جمله موارد دیگر، ‌تأکید ژاپن بر پایبندی به سیاست چین واحد است. توکیو همواره سعی کرده است هرگونه اختلاف با پکن را از راه گفت‌وگو حل کند و بر این موضع تأکید دارد که تمایل ندارد وضع کنونی با اقدام یک‌جانبه یا رویارویی نظامی یا سیاسی متوقف شود. نکته قابل توجه این است که دولت ژاپن تقریباً ‌با گذشت بیش از یک سال از تصویب سیاست‌های جدید دفاعی خود که در آن از چین به عنوان یک تهدید نام برده شده بود. در اول فوریه 2006 میلادی در بیانیه‌ای اعلام کرد: چین را به عنان یک تهدید نمی‌شناسد. از دید ژاپن، تهدید زمانی آشکار می‌شود که توانمندی یک حمله با قصد انجام آن ترکیب شود. در بیانیه دولت ژاپن آمده است: براساس توافقنامه مشترک سال 1972 میلادی که روابط دوجانبه را عادی کرد و توافقنامه صلح سال 1982 میلادی،‌ ژاپن تصور نمی‌کند چین قصد حمله به این کشور را داشته باشد. این بیانیه تأکید می‌کند: دولت ژاپن تصور نمی‌کند چین قصد حمله به آن کشور را دارد و توکیو، چین را یک تهدید نمی‌داند.
بنابراین می‌توان نتیجه گرفت چنین اقداماتی از سوی توکیو در جهت رفع اختلاف میان دو کشور باشد و این در حالی است که ژاپن طرح جدید خود را برای افزایش اعضای دائم شورای امنیت ارائه کرده است. ایده جدید ژاپن، خواهان افزایش برخی اعضا به عنوان عضو دائم و برخی دیگر به عنوان اعضای نیمه دائم است؛ موقعیتی با عنوان «عضو دائم جدید» به کشورهایی داده خواهد شد که حداقل حمایت دو سوم از اعضای سازمان ملل متحد را به دست آورند. البته به آنها حق وتو داده نخواهد شد. دیگر کشورهای نامزد با دوره‌هایی بیش از دو سال اعضای نیمه دائم خواهند شد. اعضای کنونی غیر دائم شورای امنیت نیز نمی‌توانند دو دوره به طور متوالی عضو شوند،‌ اما طبق طرح ژاپن، اعضای نیمه دائم می‌توانند چنین کاری را انجام دهند.
از شش کرسی جدید، دو کرسی به آسیا و آفریقا، یکی به آمریکای لاتین و یکی نیز به اروپا اختصاص خواهد یافت. بنابراین بهبود روابط میان پکن و توکیو و تنش‌زدایی میان دو کشور می‌تواند از مخالفت مجدد چین با عضویت دائم ژاپن در شورای امنیت بکاهد. پس از آنکه گروه 4 نتوانست قطعنامه سال گذشته خود را در مجمع عمومی سازمان ملل متحد در ماه سپتامبر به تصویب برساند، ژاپن تلاش‌های جدیدی را برای عضویت در شورای امنیت آغاز کرده است که مورد فوق‌الذکر از آن جمله هستند. شایان ذکر است برای تصویب قطعنامه پیشنهادی ژاپن، باید حداقل 128 عضو از مجموع 191 عضو مجمع عمومی سازمان ملل متحد به آن رأی مثبت بدهند. با نگاهی به موقعیت دو کشور ژاپن و چین در منطقه و جهان و تلاش توکیو برای به دست آوردن جایگاه سیاسی متناسب با جایگاه اقتصادی‌اش در صحنه بین‌الملل، اهمیت بهبود روابط میان دو غول آسیایی و دو رقیب سنتی به مراتب آشکارتر شده است.