به نام ایران به کام قطر

ایران در بازار LNG
طی یک سال گذشته و در جریان مذاکرات خط لوله صلح، ایران برای نهایی کردن قراردادهای گاز طبیعی مایع (LNG) اقداماتی انجام داده، اما تا امروز هیچ یک از آنها نتیجه‌بخش نبوده است. به گزارش ایسنا، توافق 22 میلیون دلاری ایران و هند برای صادرات 5 میلیون تن LNG از جمله موفقیت‌های ایران بوده است. باید توجه داشت که بازار رو به رشد هند توجه بسیاری از کشورهای تولیدکننده از جمله قطر و اندونزی را به خود جلب کرده و غفلت در این عرصه مساوی با از دست دادن بازارهای مطمئن و طولانی‌مدت است. گذاشتن شرط واگذاری میدان‌های نفتی به ازای خرید طولانی مدت LNG اهرم دیگری بود که در مناقصه میدان عظیم یادآوران جواب داد و شرکت چینی سینوپک تمایل خود را برای خرید LNG در مقابل توسعه میادین نفتی ایران اعلام کرد.
شرط همراه کردن بازار LNG با توسعه میادین کشور از جمله سیاست‌‌های مسئولان نفتی کشور عنوان شده است که طبق هر شرایطی منافع ملی را رعایت خواهد کرد.
در حال حاضر و با گذشت بیش از یکسال از گذاشتن این شرط برای شرکت چینی حاضر در مناقصه میدان نفتی یادآوران، هنوز نتایج مذاکرات قطعی نشده و ادامه آن منوط به اصلاح قرارداد بیع متقابل این میدان و همچنین مذاکرات LNG است.
گفتنی است، «آزادگان شمالی» و «جفیر» نیز از دیگر میدانهایی هستند که امضای قرارداد آنها در جریان سفر وزیر سابق نفت (زنگنه) منوط به خرید LNG از ایران شده که البته مذاکرات این میدان‌ها نیز هنوز بلاتکلیف است، اما در این دوره نه چندان طولانی مدت که ایران به ظاهر حرکت خود را در زمینه LNG شروع کرده است، بازارهای مصرف به دلیل نیاز بالای خود معطل ایران نمانده‌اند.
اگر چه ایران نیز با به تولید رسیدن پروژه‌های تولید LNG خود از سال 2010 میلادی قصد دارد برای صادرات به هند از طریق ایجاد یک شرکت کشتیرانی مشترک با هند، یک ناوگان حمل و نقل گاز طبیعی مایع شده را تشکیل دهد و احتمالاً پروژه‌های دیگر را نیز تا آن زمان شروع خواهد کرد، اما این روند کند تقریباً ناموفق در حالی صورت می‌گیرد که برای نمونه قطر – رقیب جدی ایران در پارس جنوبی – پروژه 14 میلیارد دلاری صادرات LNG به آمریکا که از سال 2003 میلادی قرارداد آن را امضا کرده بود را آغاز کرده است. این پروژه بزرگترین قرارداد گاز طبیعی مایع جهان است و پس از اجرا از سال 2008، این گاز مایع به مدت 25 سال عمدتاً به آمریکا صادر خواهد شد.
البته ذکر فعالیت‌هایی همچون برنامه تولید 10 نفتکش LNG و 10 نفتکش فرآورده‌های پتروشیمی تا سال 2009 توسط شرکت ملی نفتکش، توافق شرکت پترو آران و ICO هند برای اجرای پروژه یک فاز طرح توسعه میدان گازی پارس جنوبی و همچنین مشارکت شرکتهای ایرانی همچون شرکت ملی نفتکش و شرکت ملی کشتیرانی ایران و هند در ساخت کشتی های LNG امیدوارکننده است و می‌تواند صادرات 35 میلیون تن گاز مایع را تا سال 2015 هموار کند.
چالشهای داخلی LNG
اگرچه ایران نیز در ادامه توسعه فازهای پارس جنوبی، فازهای 11، 12 و 13 را با هدف تولید سالانه بیش از 27 تا 35 میلیون تن LNG پیگیری می‌کند، اما تاکنون و پس از سه سال از زمان اختصاص‌یافته به این فازها، برای پروژه‌های LNG اقدام مشخصی انجام نشده و این در حالی است که در آخرین جلسه شورای اقتصاد دولت پیشین، برای رفع مشکل حمل و نقل LNG تسهیلات 193 میلیون دلاری به منظور ساخت کشتی‌های ویژه حمل LNG به شرکت صدرا اعطا شد. در حال حاضر نیز حدود 170 فروند کشتی ویژه حمل LNG در دنیا وجود دارد و پیش‌بینی می‌شود ایران در چهار سال آینده 28 فروند کشتی ویژه حمل LNG داشته باشد. در حال حاضر نیز سه شرکت هیوندایی، سامسونگ و دوو به عنوان بهترین سازندگان کشتی‌های حمل LNG مطرح آماده قبول سفارش‌های ایران هستند. از جمله نمونه‌های ضربه اقتصادی در نداشتن امکان حمل LNG می‌توان به از دست دادن و شکست ایران در مناقصه فروش LNG به کره جنوبی اشاره کرد.
بازار جدید اما تشنه LNG
ژاپن، کره و چین رقابت گسترده‌ای در بازارهای گاز دارند و هر سه کشور به شدت به منابع LNG در کشورهای صادرکننده گاز در جنوب شرقی آسیا وابسته هستند. واردات LNG تقریباً تمام گاز مصرفی ژاپن و کره و 95 درصد گاز عرضه شده در چین را شامل می‌شود. بیشترین سهم واردات LNG مربوط به کشورهای آسیای جنوب شرقی است. این سهم در ژاپن 62 درصد، کره 47 درصد و در چین 100 درصد است. برای نمونه رئیس شرکت گاز «سوی جنوبی (SSGC)» پاکستان (همسایه ایران) چندی پیش اعلام کرد که این شرکت به منظور تأمین نیازهای داخلی کشورش در نظر دارد روزانه 350 تا 500 میلیون متر مکعب گاز طبیعی مایع (LNG) از ایران یا قطر وارد کند.
همچنین پیش‌بینی می‌شود تقاضای LNG در منطقه آسیا طی 10 سال آینده به طور متوسط بین 4 تا 6.5 درصد رشد داشته باشد و از این میان ژاپن با تقاضای بیش از 60 ملیون تن در سال 2005 بزرگترین بازار این محصول را در اختیار داشته باشد.
بررسی روند رشد تجارت جهانی LNG از سال 1974 تا 2000 در بازارهای آمریکا، اروپا و آسیا نشان می‌دهد که روند رشد این تجارت در آسیا بسیار بیشتر از بازارهای آمریکا و اروپا بوده، به طوری که از 12 میلیون تن در سال 1979 در بازار آسیا به 70 میلیون تن در سال 2000 میلادی در همین بازار رسیده است. همچنین پیش‌بینی تقاضای ژاپن برای این محصول در سال 2010 میلادی 68 میلیون تن است که در مقایسه با تقاضای کره در همین سال بیش از 40 میلیون تن اختلاف را نشان می‌دهد. سرپرست انجمن نفت و انجمن مهندسی گاز ایران در کنگره جهانی نفت در آفریقای جنوبی تصریح کرده که قیمت گاز طبیعی در آمریکا که برای سالهای طولانی کمتر از دو دلار در هر میلیون BTU میلیون بوده، به تدریج و با توجه به تغییر روند عرصه و تقاضا به بالاتر از هفت دلار در هر میلیون BTU افزایش یافته و اخیراً نیز به سطح 125 دلار در هر میلیون BTU رسیده است. وی افزود: افزایش اخیر قیمت گاز در آمریکا از هفت به 12 دلار در هر میلیون BTU نمی‌تواند تداوم داشته باشد و به نظر می‌رسد پس از رفع مشکلات اخیر به حدود هشت دلار در هر میلیون BTU تبدیل شود. دفتریان با اشاره به احداث پایانه‌های LNG در آمریکا خاطرنشان کرد: با توجه به مسائل زیست محیطی و در نتیجه روند افزایش تقاضا برای گاز طبیعی از یک طرف و محدودیت ذخایر گاز موجود و قابل توسعه در آمریکای شمالی از سوی دیگر، دولت فدرال آمریکا تاکنون مجوز احداث پایانه‌های LNG معادل 6 تا 7 تریلیون فوت مکعب معادل حدود 520 میلیون مترمکعب در روز را صادر کرده است.
بر اساس اطلاعات انجمن تکنولوژی گاز آمریکا، واردات LNG به آمریکا در سال 2010 میلادی به 9 تریلیون فوت مکعب معادل تولید 25 فاز پارس جنوبی و در سال 2020 میلادی به 18 تریلیون فوت مکعب افزایش خواهد یافت.
وی افزود: به نظر می‌رسد با توجه به منابع و شرایط شرکتهای عامل امریکایی در قطر تولید گاز پروژه‌های بعدی قطر با هدف صادرات به آمریکا توسعه یابد.
این امر در حالی است که مؤسسه پژوهش‌های انرژی کمبریج (CERA) با ارایه گزارشی از آسیب‌های طوفان‌های شدید تابستان گذشته در آمریکا اعلام کرده است که این کشور در زمستان امسال مجبور به افزایش واردات LNG است.
برداشت پایانی
ایران و قطر در برداشت از حوزه گازی پارس جنوبی که دارای ذخیره‌ای افزون بر 13 تریلیون متر مکعب است، رقابت گسترده‌ای دارند و بازار LNG در این میان نقش قابل توجهی را در آینده ایفا خواهد کرد. طی سالهای گذشته قطر کوشیده با دستیابی به فناوری حمل LNG خود را از محدود شدن منطقه‌ای برهاند و به همین دلیل در برنامه‌ای مشخص قصد دارد تعداد ناوگان حمل LNG خود را به 90 نفتکش برساند.
تمام موارد فوق در حالی صورت می‌گیرد که دفتر مطالعات زیربنایی مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی با تهیه گزارشی اعلام کرده است که پیش از شروع هر گونه اقدام به منظور سرمایه‌گذاری در بخش صنعت گاز باید مطالعات جامع و دقیقی در زمینه‌های تراز گاز کشور، چگونگی استفاده بهینه و هر چه سریعتر از میادین گازی مشترک کشور و بخصوص میدان گازی پارس جنوبی و راههای استفاده بهینه از گاز مازاد بر نیاز داخل به عمل آید. این گزارش در ادامه تصریح کرده که تاکنون هیچ سرمایه‌گذاری خاصی برای تولید LNG در ایران انجام نشده و با این وصف کارشناسان ذیربط سناریوهای مختلفی را در جهت برآورد هزینه‌های تولید این فرآورده مدنظر قرار داده‌اند و در همین ارتباط چندین پروژه صادرات LNG به کشورهای مختلف نیز مورد مطالعه قرار گرفته است که در صورت حضور سرمایه‌گذاران خارجی این پروژه‌ها قابل اجرا خواهند بود.