دیدار جرج بوش از هند

وقتی « بیل کلینتون» در سال 2000 میلادی به هند رفت، اغلب سیاستمداران آمریکایی اظهار کردند که دولت آنها به مدت 22 سال از اهمیت این کشور در معادلات اقتصادی،‌سیاسی و امنیتی جهان غافل بودند و توجه ضروری و لازم به هند نداشتند.
جرج بوش دومین رئیس جمهور آمریکا است که در فاصله‌ای کمتر از شش سال از هند دیدار می‌کند. بوش امروز وارد دهلی نو شد. در میان دستور مذاکرات رئیس جمهور آمریکا و نخست وزیر هند، علاوه بر مباحث عمومی درباره آسیا عناوین روابط دو جانبه واشنگتن- دهلی نو،‌همچنین گفتگو درباره خاورمیانه،‌دیده می‌شود. همکاری در حوزه انرژی هسته‌ای و روابط اقتصادی بخصوص درباره سرمایه‌گذاریهای آمریکا در هند، موضوع بهره‌گیری از خط لوله گاز ایران به پاکستان و هند،‌ تبادل نظر درباره سیاست‌های امنیتی در شبه قاره و خاورمیانه، روابط هند و پاکستان،‌علی‌الخصوص درباره بحران منطقه کشمیر، روابط هند و اسرائیل و تناسب‌های اقتصادی، امنیتی آن،‌همکاری در طرحهای مبارزه با تروریسم و بالاخره جایگاه هند در بحران‌های منطقه‌ای،‌عناوینی هستند که خبرگزاریها و مطبوعات بین‌المللی از آنها یاد کرده‌اند. در ادبیان سیاسی،‌هند سرزمین عجایب خوانده شده است.
جرج بوش،‌ در آستانه سفر خود به فلسفه بنیادین دولت سکولار و دمکراسی در هند، کشوری با مذاهب و اقوام گوناگون اشاره کرد و آن را زمینه مناسب برای گسترش روابط دو کشور دانست. هند امروز بدون تردید مورد توجه بسیاری از دولت‌ها است. مسکو که روابط سنتی و تاریخی با هند از دوران اتحاد جماهیر شوروی دارد، نه تنها می‌خواهد آن روابط همچنان تداوم داشته باشد،‌ بلکه با شناخت از تحولات کنونی در جهان، از هرگونه تفسیر منفی در محاسبه روابط دو جانبه و یا بهم خوردن توازن روابط هند در صحنه بین‌المللی نگران است و سفر رئیس جمهور آمریکا را به دقت رصد می‌کند. پکن که سالها روابط سردی با دهلی داشت، در تحولات اقتصادی خود بر اساس برنامه‌های توسعه در دو کشور چین و هند، فصل جدیدی از همکاری با همسایه خود را در نظر دارد. ژاپن و اتحادیه اروپا نیز نمی‌خواهند از این قافله عقب بمانندو هند بزرگ و مناسب برای سرمایه‌گذاریها را در اولویت روابط خارجی خود دارند.
هند امروز با اتخاذ سیاست« برون گرا» و طرحهای وسیع و عمده‌ توسعه صنعتی و تکنولوژیک،‌در حال تنظیم روابط جدید بین‌‌المللی خود است و می‌‌خواهد تا نقش و جایگاهش در حد قدرت‌های بین‌المللی و نه تنها در محدوده منطقه‌ای را پیدا کند. نگاه اغلب سیاستمداران و دولتمردان هندی معطوف به محاسبه‌‌های بین‌المللی است. آنها کشور خود را در حصاری بسته از شبه قاره و در حد تعاریف سنتی گذشته ارزیابی نمی‌کنند.
هند امروز با برداشت‌های گذشته از این کشور متفاوت است. سالها آمریکا از فروش کامپیوتر‌های پیچیده و پیشرفته به این کشورممانعت کرد، هندی‌ها خود اقدام به ساخت آن کردند و در اجرای طرح آن موفق شدند و اکنون صاحب میکرو کامپیوترهای پیشرفته‌اند. هند طی چند سال اخیر به تکنولوژی قرار دادن ماهواره در مدار زمین دست یافته و تاکنون چندین ماهواره را برای برخی از کشورهای اروپایی غربی در مدار زمین قرار داده است.
هند یکی از کشورهای پیشرفته در بخش صنعت مخابرات و ارتباطات است. این کشور،‌امروز یکی از قدرت‌های مطرح هسته‌‌ای در جهان شده است.
هند پس از اندونزی بیشترین جمعیت مسلمانان جهان را دارد و در موقعیت خاص و مهم جغرافیایی سیاسی آن،‌وسعت سرزمینی، تنوع و گستره جمعیتی، هم مرزبودن با چین، مرکزیت اتصال شرق و غرب در پهناورترین قاره جهان، آسیا،‌همواره اهمیت ویژه داشته و از روابط بین‌المللی سود برده است. مخالفت وسیع مردم هند و بسیاری از گروههای مذهبی و احزاب سیاسی، بخصوص احزاب چپ با سفر جرج بوش به هند و اعلام خطر در نزدیکی با آمریکا، دولتمردان این کشور را در نگاه به روابط با آمریکا محافظه کار جلوه میدهد. نه سابقه تفکر سوسیالیسم نوع هندی آن و نه آداب و سنت‌های فرهنگی و اجتماعی این کشور،‌همخوانی با آمریکا دارد و بخصوص هندی‌ها از هژمونی نظامی و تفکر یکجانبه‌گرایی دولت جرج بوش و نظامی‌گری آن نفرت دارند.
محور اصلی دیدار جرج بوش از هند دو موضوع است . اول،‌ همگون‌سازی دولت هند با سیاست‌های آمریکا در خاورمیانه ، آسیای میانه و شبه قاره و دوم رسیدن به توافق در همکاری‌های هسته‌ای و تامین سوخت هسته‌ای برای هند از سوی آمریکا است. آقای سینگ نخست وزیر هند در آستانه دیار بوش رئیس جمهور آمریکا از کشورش درمصاحبه مطبوعاتی گفت، مذاکرات سختی را در چارچوب توافق هسته‌ای بین دو طرف در پیش روی خواهیم داشت. خبرگزاریها گزارش کرده‌اند که هند، ‌نیاز روزافزونی به سوخت هسته‌ای پیداکرده است و گمان دارد که این نیاز‌ها از سوی آمریکا تامین خواهد شد. نخست وزیر هند گفت، شرط آمریکایی‌ها جداسازی‌ مراکز هسته‌ای غیر نظامی ار پروژه نظامی است و ما این پیشنهاد دولت آمریکا را به قدرکافی ارزیابی کرده‌ایم. اما بازهم بر این مساله تاکید داریم که تنها طرفی که نظامی با غیر نظامی بودن نیروگاه هسته‌ای هند را مشخص می‌کند، دولت هند است و هیچ طرف دیگری در جهان حق چنین کاری در درون هند، ندارد.
نخست وزیر هند در این مصاحبه خبرداد که دولت او،‌لیستی از نیروگاه‌های هسته‌ای را که 65 درصد از انرژی هسته‌ای کشور را تولید می‌کنند. در اختیار واشنگتن قرار خواهد داد و این نیروگاهها به عنوان نیروگاههای غیر نظامی تلقی شده و در برابر بازرسان بین‌المللی باز خواهند شد. بسیاری معتقدند دراین سفر آمریکا و هند به توافق اولیه برای همکاریهای هسته‌ای دست پیدا خواهند کرد.
در این سفر، «‌جرج بوش» هدف مهم دیگری را نیز دنبال می‌کند و آن دور ساختن هند، کشوری که روابط دیرینه تاریخی و سنتی با ایران دارد از جمهوری اسلامی ایران است. آمریکا همانگونه که بارها «‌جرج بوش » و وزیر خارجه‌اش « رایس» گفته‌اند به شدت با اجرای طرح خط لوله گاز ایران به هند مخالفند و از هند می‌خواهند تا ادامه مذاکره درباره این طرح را متوقف سازند. از سوی دیگر،آمریکا از هند می‌خواهد تا هرچه سریعتر به اسرائیل نزدیک شود و روابط دو جانبه هند اسرائیل به خصوص در سطوح همکاریهای اقتصادی، امنتی گسترش یابد.
«جرج بوش» در نگاه به هند و برنامه‌های توسعه آن، خواهان یک رقیب مزاحم برای چین، کشور هم مرز هند، در منطقه ودر سطح بین‌المللی است. تردید نباید داشت که تحول روابط هند و آمریکا، بر معادلات و شرایط اقتصادی،‌سیاسی و امنیتی منطقه وسیعی از‌آسیا، از چین تا مرزهای روسیه در آسیا میانه و روابط افغانستان پاکستان و هند، بخصوص در خاورمیانه و حوزه شبه قاره و خلیج فارس تاثیر بسیاری بجای خواهد گذاشت که در نهایت ارزیابی مجدد در معادلات قدرت‌ها در منطقه را ضروری خواهد ساخت.