سیاست و انرژی

ترجمه: شهرام صدوقی
نگرانی کشورهای اروپایی در مورد تغییرات بازار در پی قطع گاز اوکراین شدت گرفت.
از وقتی که روسیه عرضه گاز خود را به اوکراین از ابتدای سال 2006 قطع نمود کشورهای اروپایی احساس خطر کردند و برنامه‌های بخش انرژی اتحادیه اروپا در نوع بلندمدت به یکباره بی‌اثر جلوه کرد. اگر چه پس از مدت اندکی، عرضه گاز از سرگرفته شد ولی به علت زمستان سردی که در پیش بود قیمت‌ها به شدت افزایش یافت. از کشور ایتالیا گرفته تا انگلستان، مساله جدی گرم شدن کره زمین باعث شده تا گرایش استفاده از انرژی از سوخت‌های فسیلی به سمت استفاده از انرژی هسته‌ای روی آورد.
این سیاست در کشورهای اروپایی به کار می‌رود ولی اتحاد و انسجام آن بیشتر در داخل کشورها وجود دارد تا در سطح بین‌المللی آن، اسپانیا 22 بیلیون یورو در بخش انرژی خود سرمایه‌گذاری کرده است.
گذشته از این‌ها فعالیت‌های آینده در صنعت تامین انرژی و تاثیر آن در اقتصاد اروپا یا دو چالش روبروست. از یک طرف برنامه‌های بلندمدتی در جهت کاهش قیمت انرژی و آزادسازی بازار به منظور ایجاد رقابت بین تولیدکنندگان و توزیع‌کنندگان انرژی در سطح بین‌المللی موجود است و از طرف دیگر برخی کشورها با آزادسازی بازار انرژی چندان موافق نیستند و ثبات قیمت‌ها را در دست عرضه‌کنندگان انرژی می‌دانند.
به هر حال اگر رقابت بین عرضه‌کنندگان و توزیع کنندگان انرژی در اروپا ایجاد نشود قیمت‌ها کاهش نیافته و تثبیت می‌شوند.
تنش در بازار اروپا حکمفرما شده چون مصرف‌کنندگان انرژی قراردادهای 10و15 ساله امضا می‌کنند که این قراردادها مانع ایجاد رقابت خواهد شد. انرژی یکی از پایه‌های مهم مشاغل و کارخانجات و تعیین کننده قیمت کالاهاست.
برای آزادسازی بازار انرژی باید اهمیت انرژی از لحاظ استراتژیک در مرحله مهمی باشد که بازار آزاد تشکیل شود. نمونه‌ای از آزادسازی برق در سال 2000 در کالیفرنیا باعث خاموشی‌های گسترده شد!
برای پاسخ به اینکه آزادسازی انرژی چه پیامدی خواهد داشت باید انگلیس را در نظر گرفت. انگلستان در مقایسه با آمریکا در آزادسازی موفق بوده است. بعد از پایان خصوصی‌سازی در سال 1990 کشور شروع به بازسازی بخش تامین انرژی کرد و امروزه سه‌شرکت تولید‌کننده از مجموع 6 شرکت تولید انرژی، خارجی و سه شرکت هم داخلی هستند. سه شرکت خارجی عبارتند از npower , powergen از آلمان و EDFEnergy از فرانسه و سه شرکت داخلی scotish Energy, southern Energy, centrica.
ایجاد بازار رقابتی به سود مصرف‌کنندگان است. مسئول هماهنگ کننده تامین انرژی انگلستان می‌گوید طی 14 سال گذشته که بازار انرژی انگلستان رقابتی شده است دولت در تامین گاز و نیروی برق بهای کمتری نسبت به دیگر کشورها پرداخته است. در زمستان سرد امسال با توجه به رشد قیمت انرژی، انگلیس به خاطر داشتن بازار آزاد به طور کلی تغییری در قیمت انرژی احساس نکرد و به منظور ایجاد ثبات در انرژی و تامین آن برنامه‌های دیگر تامین انرژی از طریق نیروی هسته‌ای را نیز در برنامه خود دارد.
اگر به صورت کلی و در سطح قاره‌ای به این مساله بنگریم بعضی کشورها که از بازار آزاد تبعیت نمی‌کنند و قراردادهای بلندمدت در مورد انرژی و خرید آن امضا کرده‌اند، اتحاد دیگر کشورهای اروپایی را بر هم می‌زنند و در بازار آنها اختلال ایجاد می‌کنند. البته قیمت گاز و نفت در مورد افزایش و کاهش قیمت به هم وابسته نیستند.
عوامل بازدارنده آزادسازی بازار انرژی چند دسته هستند: اول میل دولت‌ها برای دادن فرصت به شرکت‌های داخلی برای خودکفایی و پیشرفت که مانع سپردن کار به مناقصه‌های خارجی می‌شود. دوم نداشتن زیر ساخت‌های مناسب برای بازار آزاد رقابتی در برخی کشورها. سوم اینکه هر چه قدر هم که بازار آزاد و رقابتی باشد باز نیاز به یک هماهنگ کننده وجود دارد و این هماهنگ کننده باید بی‌طرف باشد.
بحث انرژی آنقدر حیاتی است که خود می‌تواند تعیین کننده سیاست و موضع کشورها باشد و آن را کنترل کند. رامزی Ramsay مقام ارشد آژانس انرژی بین‌الملل می‌گوید که 80 درصد کشورهای اروپایی بازار متحد آزاد و یکپارچه‌ای دارند و مابقی از نوسان قیمت رنج می‌برند در این میان فرانسه و آلمان نهایت سعی خود را دارند تا پایین ترین قیمت را برای تامین انرژی خود حفظ کنند.
شرکت‌های تامین کننده انرژی طی سالیان اخیر کمی از قدرتشان کاسته شده و به منظور جلوگیری از این امر به طور مثال آلمان با ادغام دو شرکت Ruhrgas و EON در سال 2003 از هزینه‌هایش کاسته و شرکت Gasunie که بازار تامین گاز هلند و فرانسه را به عهده دارد علاوه بر گاز این دو کشور در تامین برق بلژیک نیز شریک شده است. کاهش هزینه‌ها با قبول تامین انرژی برای چند کشور توسط یک شرکت بسیار مقرون به صرفه است.
شرکت EDF دومین شرکت بزرگ در انگلیس، دومین تولید کنند نیروی برق انگلیس و سومین تامین کننده گاز ایتالیا و سومین تامین کننده گاز آلمان می‌باشد ولی فرانسه در این شراکت دخالتی نمی‌کند. تقریبا 80درصد بازار انرژی فرانسه داخلی است.
برخلاف فرانسه ، ایتالیا بازار خود را رو به شرکت‌های خارجی گشوده است. چون وقتی قیمت در بازار بالا می‌رود این شرکت‌های خارجی تامین کننده انرژی تخفیف‌هایی برای مشتریان خود در نظر می‌گیرند.
برخی شرکت‌ها در رقابت خود تامین نیروی برق و گاز را یکجا متعهد شدند از این قبیل شرکت‌های بین‌المللی می‌توان به ادغام Ruhagas , EON در آلمان، Electrabel , Distigaz در بلژیک، camuzzi , Enel در ایتالیا و Gas Natural و Endesa در اسپانیا اشاره کرد. این استراتژی ادغام و تعهد دوگانه انرژی در ابتدا به سود خود شرکت است. با توجه به ادغام شرکت‌ها، شرکت‌های نیمه‌ بزرگ منافع خود را در خطر دیدند و شروع به ادغام به دیگر شرکت‌های کوچک کردند.
یکی از عوامل بازدارنده در تشکیل بازارهای رقابتی چگونگی انتقال انرژی است. چگونه می‌توان برق و گاز را به اروپا منتقل کرد؟ خطوط بسیاری بدین منظور ساخته شده ولی مشکل این است که این خطوط انتقال انرژی با تمام ظرفیت خود فعالیت نمی‌کنند.
این شرکت‌های بین‌المللی بعضا در کشور خود در مدتی از سال تمایل چندانی به عرضه انرژی ندارند چون در بیرون از کشور می‌توانند با قیمت بیشتری انرژی را به فروش برسانند.
نبود سیاست‌های هماهنگ‌سازی بین شرکت‌های تامین‌کننده انرژی در داخل و خارج کشورها یکی از مسائل و موانع بر سر راه آزادسازی و رقابتی شدن بازار انرژی است زیرا برخی دولت‌ها تمایلی به ارتباط با یکدیگر ندارند. فعالان کمیسیون تشکیل بازار رقابتی در ماه جولای 2005 از اسپانیا، لوکزامبورگ، یونان، استونی و ایرلند به خاطر عملکرد نامناسب و خارج از محدوده زمانی برای تشکیل بازار آزاد رقابتی به دادگاه بین‌المللی شکایت کردند. زیرا آخرین مهلت تشکیل آن در جولای 2004 به پایان رسیده بود. این کمیسیون مقرر کرده که 10 درصد از فروش کل شرکت‌ها به منظور رفع مشکلات بازار آزاد صرف شود.